ҒАЗВАИ БАНИ ҚУРАЙЗА
Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам, Сарвари мо, аз ғазваи Хандақ ба Мадинаи мунаввара баргашта, ба хонаи модари мо ҳазрати Оиша омад. Силоҳ ва зиреҳашро кашид. Ҷисми муборакаш гардолуд шуда буд, ғусл кард. Ҳамон лаҳза саворе ба сурати ҳазрати Диҳя, ки зиреҳ ва силоҳ дар бар дошт, омад. Ин Ҷабраил алайҳиссалом буд. Вақте ки Сарвари мо, Паёмбар, назди ӯ рафт, вай амрро чунин расонд: «Эй Расули Аллоҳ таъоло! Ҷаноби Ҳақ ба ту амр мефармояд, ки дарҳол бар сари Бани Қурайза равӣ!» Султони коинот ҳазрати Билолро назди худ хонд ва амр фармуд, ки ба асҳоби киром чунин эълон кунад: «Эй асҳоби ман! Бархезед, ба аспҳо ва шутуронатон савор шавед! Онҳое, ки итоат мекунанд, намози асрро дар диёри Бани Қурайза хонанд!»
Ҳабиби акрам, Сарвари мо, дарҳол зиреҳ пӯшид ва шамшер ба камар баст. Хӯдро бар сари муборакаш ниҳод, сипарашро ба пушт ва найзаашро ба даст гирифт. Баъд ба аспаш савор шуд. Ба миёни асҳобаш омада, байрақи исломро ба ҳазрати Алӣ дод ва ӯро ҳамчун пешқаровул ба сӯи қалъаи яҳудиёни Қурайза фиристод, ки дар ҳамвории наздики ҷанубу шарқи Мадина воқеъ буд. Абдуллоҳ ибни Умму Мактумро дар Мадина ҷонишин гузошт.1
Асҳоби пуршараф Паёмбари маҳбуби моро дар миён гирифта, дар миёни такбирҳои «Аллоҳу акбар! Аллоҳу акбар!» аз Мадина берун шуданд. Дар роҳ ба Бани Ғанм вохӯрданд: онҳо силоҳ баста, интизори Сарвари мо Расулуллоҳ буданд. Сарвари мо, Паёмбар, ба онҳо фармуд: «Оё касе ба шумо дучор омад?» Онҳо гуфтанд: «Ё Расулаллоҳ! Диҳяи Калбӣ ба мо дучор омад. Бар хачири сафеди зиндор савор буд ва бар он хачир пӯшише аз бахмали атлас буд.» Паёмбари маҳбуби мо ба онҳо фармуд:
«Вай Ҷабраил аст. Ба Бани Қурайза фиристода шуд, то қалъаҳояшонро биларзонад ва ба дилҳояшон тарс андозад…» То ба қалъаи яҳудиёни Қурайза расиданд, шумораи лашкари ислом ба се ҳазор расида буд. Ҳазрати Алӣ байрақи исломро дар пеши қалъаи яҳудиёни Қурайза насб кард. Яҳудиён инро дида, бар зидди Сарвари мо, Паёмбар, суханоне гуфтанд. Ҳазрати Алӣ рафта, воқеаро ба Сарвари мо нақл кард. Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам бо се ҳазор аскар ба он ҷо ташриф оварда, аз рӯи марҳамат онҳоро ба ислом даъват кард. Яҳудиён ин пешниҳоди некро қабул накарданд. Пешниҳоди Паёмбари маҳбуби моро, ки фармуд: «Пас ба амри Аллоҳ таъоло ва Расули Ӯ гардан ниҳода, аз қалъа фуруд оед ва таслим шавед», ҳам рад карданд.
Он гоҳ Сарвари оламиён ба ҳазрати Саъд ибни Абӯваққос, устоди камонварон, фармуд: «Эй Саъд! Пеш рав ва онҳоро тирборон кун!» Ҳазрати Саъд ва дигар камонварон дар миёни садоҳои такбир тирҳои тиркашашонро ба қалъаи яҳудиён андохтан гирифтанд. Онҳо ҳам бо тиру санг ҷавоб дода, задухӯрдро сар карданд. Ин гурӯҳи яҳудиён, ки дар рӯзҳои заъфи мусалмонон аз пушт зарба мезаданд ва аз ҳасад паёмбарии Муҳаммад алайҳиссаломро қабул намекарданд, ҷуръат надоштанд, ки дари қалъаро кушода, ба майдон бароянд.
«Эй асҳоби ман! Бархезед, ба аспҳо ва шутуронатон савор шавед! Онҳое, ки итоат мекунанд, намози асрро дар диёри Бани Қурайза хонанд!» Ҳадиси шариф
Ҷанг дар шакли муҳосира идома дошт. Мунофиқоне, ки дар миёни лашкари ислом буданд, пинҳонӣ ба қалъа паём фиристода, мегуфтанд: «Зинҳор таслим нашавед! Ҳатто агар аз шумо хоҳанд, ки аз Мадина равед, қабул накунед! Агар ҷангро идома диҳед, мо бо тамоми қувваи худ ба шумо ёрӣ мерасонем ва ҳеҷ чизи худро аз шумо дареғ намедорем. Агар шуморо аз Мадина берун кунанд, мо ҳам бо шумо берун меравем!…» Яҳудиён, ки бо ин хабар чашм ба роҳи ёрии мунофиқон буданд, бо азму умеди нав дифоъро идома доданд. Муҳосира дароз кашид; қариб як моҳ гузашт, вале аз мунофиқон ёрӣ нарасид. Тарс ба дилашон афтод ва хабар доданд, ки сулҳ мехоҳанд.
Барои бастани сулҳ яҳудие бо номи Наббош ибни Қайс ба ҳузури Сарвари мо Расулуллоҳ омад ва гуфт: «Эй Муҳаммад! Марҳаматеро, ки ба Бани Назир нишон додед, ба мо ҳам нишон диҳед. Молу силоҳи мо аз они ту бошад! Фақат хуни моро нарезед. Иҷозат диҳед, ки бо занону кӯдаконамон аз диёрамон берун равем. Ғайр аз силоҳ, барои ҳар хонавода як бори шутур бурданро ҳам иҷозат диҳед!…» Сарвари оламиён фармуд: «Не! Ин пешниҳодро қабул карда наметавонам!» Ин бор вай гуфт: «Аз бурдани мол гузаштем. Хуни моро нарезед! Иҷозат диҳед, ки занону кӯдаконамонро барем!» Паёмбари маҳбуби мо фармуд: «Не! Шумо ҷуз он ки бе қайду шарт ба ҳукми ман гардан ниҳода, итоат кунед ва таслим шавед, чорае надоред!» Наббоши яҳудӣ бо ҳоли парешон ба қалъа баргашт ва гуфтугӯро нақл кард. Бани Қурайза ин бор ба ноумедӣ ва андӯҳи бузурге ғарқ шуданд.2 Яке аз сардоронашон, Каъб ибни Асад, ба инсоф омада, ба қавмаш чунин эътироф ва пешниҳод кард: «Эй қавми ман! Чунон ки мебинед, ба сари мо мусибати бузурге омадааст. Дар ин ҳол ман ба шумо се насиҳат дорам. Ҳар кадомашро, ки хоҳед, интихоб карда, мувофиқи он амал кунед! Аввал ин ки ба ин Зот пайравӣ карда, паёмбарии Ӯро қабул кунем! Валлоҳи, ҳамаи мо медонем, ки Ӯ ҳамон паёмбарест, ки аз ҷониби Аллоҳ фиристода шудааст ва сифатҳояшро дар китобҳоямон дидаем. Агар ба Ӯ имон оварем, хуни мо, кӯдакон, занон ва молҳои мо наҷот меёбанд. Ягона сабаби ба Ӯ пайравӣ накардани мо ҳасадест, ки ба арабҳо дорем, ва ин ки Ӯ аз Бани Исроил нест. Ҳол он ки ин корест, ки Аллоҳ медонад. Биёед, ба Ӯ пайравӣ кунем!…» Яҳудиён ҳама якбора мухолифат карда, гуфтанд: «Не! Мо инро қабул намекунем ва ба касе ғайр аз худамон пайравӣ намекунем!»
Ин бор Каъб пешниҳоди дуюмашро гуфт: «Биёед, ҳама кӯдакону занони худро бикушем ва вақте ки дар пушти сар касе намонад, ки ғамашро хӯрем, ба сари мусалмонон ҳуҷум барем ва то мурдан биҷангем!…» Яҳудиён инро ҳам рад карданд.
Каъб дар пешниҳоди сеюмаш гуфт: «Имшаб шаби шанбе аст. Мусалмонон медонанд, ки мо дар ин шаб намеҷангем, бинобар ин шояд худро бехатар ҳис карда, ғофил бошанд. Шамшерҳоямонро кашида, ҳама якҷоя аз дар берун равем. Шояд бо чунин шабохуне ғолиб оем!…»
Яҳудиён бо гуфтани «Мо манъи кор карданро дар рӯзи шанбе бардошта наметавонем!» ин пешниҳодро ҳам рад карданд. Аз миёни онҳо танҳо бародарон Усайд ва Саълаба ва амакбачаашон Асад пешниҳоди аввалро қабул карда, ба мусалмонӣ мушарраф шуданд ва аз қалъа баромада, ба асҳоби киром пайвастанд.3 Яҳудиён муддати дароз дар байни худ баҳсу ҷидол карданд. Ниҳоят байрақи таслим бардошта, аз Сарвари мо, Паёмбар, хоҳиш карданд, ки касеро ҳакам таъин кунад, то дар ҳаққи онҳо ҳукм кунад. Сарвари мо Расулуллоҳ фармуд: «Ҳар касеро, ки аз асҳоби ман хоҳед, ҳакам интихоб кунед.» Онҳо гуфтанд: «Мо ба ҳукме, ки Саъд ибни Муоз диҳад, розӣ ҳастем.» Сарвари мо, Паёмбар, қабул фармуд ва амр кард, ки ҳазрати Саъд ибни Муозро биёранд.
Саъд ибни Муоз дар ғазваи Хандақ сахт захмӣ шуда буд. Сарвари мо Расулуллоҳ ӯро дар хаймае дар Масҷиди Набавӣ табобат мекунонд. Чун ӯро ҳакам интихоб карданд, ҳазрати Саъдро бо замбар ба қалъаи Қурайза бурданд. Ҳазрати Саъд дар роҳ бо худ мегуфт: «Валлоҳи, дар роҳи Аллоҳ таъоло ба маломати ҳеҷ маломатгаре гӯш намедиҳам!» Дар ҳузури Сарвари мо Расулуллоҳ ӯро аз замбар фуроварданд. Сарвари мо, Паёмбар, фармуд: «Эй Саъд! Инҳо қабул кардаанд, ки мувофиқи ҳукми ту таслим шаванд. Биё, ҳукматро дар бораи онҳо ба ман бигӯ.» Саъд ибни Муоз гуфт: «Ҷонам фидои ту бод, ё Расулаллоҳ! Бешак Аллоҳ таъоло ва Расули Ӯ ба ҳукм кардан сазовортаранд.» Сарвари мо Расулуллоҳ фармуд: «Аллоҳ таъоло ба ту амр фармудааст, ки дар бораи инҳо ҳукм кунӣ.» Ҳазрати Саъд аз яҳудиён ваъдаи қатъӣ гирифт, ки ба ҳукми ӯ розӣ мешаванд. Ҳар ду тараф бо ҳаяҷон интизори ҳукм шуданд. Он гоҳ ҳазрати Саъд ин ҳукми азимро, ки бартарии ӯро нишон медод, то мағзи устухон меларзонд ва сазовори шаъни ӯ буд, эълон кард:
«Ҳукми ман ин аст, ки гардани ҳамаи мардоне, ки оқил ва болиғанд, зада шавад! Занон ва кӯдаконашон асир гирифта шаванд ва молҳояшон низ дар байни мусалмонон тақсим карда шавад!…»
Яҳудиён дар баробари ин ҳукми қатъӣ шах шуда монданд. Зеро дар китоби худашон ҷазое, ки ба чунин саркашон дода мешуд, айнан ҳамин буд. Дар он чунин омада буд: «Вақте ки барои ҷанг ба шаҳре расидӣ, онҳоро ба сулҳ даъват кун. Агар инро қабул карда, дарвозаҳояшонро кушоданд, ҳамаи онҳое, ки дар он ҳастанд, ба ту хироҷ диҳанд ва хизмат кунанд. Ва агар ба ҷанг қарор доданд, онҳоро муҳосира кун. Вақте ки ба эҳсони Аллоҳ таъоло бар онҳо ғолиб омадӣ, ҳамаи мардонашонро аз дами шамшер гузарон. Занон, кӯдакон ва молҳояшонро ҳамчун ғанимат бигир!…»
Азбаски ҳукми ҳазрати Саъд ибни Муоз ба ҳукми илоҳӣ мувофиқ омад, Сарвари оламиён, Паёмбари маҳбуби мо, ӯро табрик кард ва бо фармудани «Ту дар бораи онҳо мувофиқи он ҳукми Аллоҳ таъоло, ки дар Лавҳи маҳфуз дар болои ҳафт қабати осмон аст, ҳукм кардӣ!» қадрдонии худро баён фармуд.
Яҳудиён ба ин ҳукм, ки дар китоби худашон омада буд, эътироз карда натавонистанд. Дастҳои ҳамаи мардони оқилу болиғро ба гарданашон баста, ба Мадина бурданд. Рӯзи дигар бо амри Расулуллоҳ ҳазрати Алӣ ва ҳазрати Зубайр ҳукмро иҷро карданд. Кӯдакон, занон ва молҳо дар байни асҳоби киром тақсим шуданд.4 Ҳамин тавр, ин қавми маккор, хоин ва фитнаангез, ки дар душвортарин рӯзҳои мусалмонон аз пушт зарба мезаданд, ҳамаи аҳдномаҳоро мешикастанд ва аз хурдсолии Сарвари мо, Паёмбар, барои аз миён бардоштани Ӯ мекӯшиданд, аз Мадина ва атрофи он пок карда шуданд. Дар миёни асирон зане ба саодати мусалмонӣ мушарраф шуд. Ин зан, ки Райҳона ном дошт, ба ҳиссаи Сарвари мо, Паёмбар, афтода буд. Сарвари мо Расулуллоҳ ӯро озод гузошт: агар хоҳад, дар дини худ монад, агар хоҳад, мусалмон шавад. Райҳона гуфт, ки мехоҳад дар дини худ бимонад. Вайро ба хонаи Умму Мунзир фиристоданд. Баъдтар бо тавсия ва кӯшиши Саълаба ибни Саъя дилаш ба ислом гарм шуд. Он гоҳ Паёмбари мо ба Райҳона фармуд: «Оё мехоҳӣ роҳи Аллоҳ таъоло ва Расули Ӯро пеш гирӣ? Ман инро муносиб мебинам.» Райҳона гуфт: «Бале.» Паёмбари маҳбуби мо, ки аз ин кори ӯ бисёр шод шуд, барои он ки вай ҳам шод гардад ва дараҷааш дар Ҷаннат хеле баланд бошад, марҳамат фармуда, ӯро озод кард ва ба ҳамсарӣ қабул намуд. Маҳрашро дода, ӯро ба никоҳи худ даровард. Тӯяшон ҳам дар хонаи Умму Мунзир шуд. Ҳамин тавр, Райҳона разияллоҳу анҳо ба шарафи модари ҳамаи мусалмонон будан мушарраф гашт.5
«Не! Шумо ҷуз он ки бе қайду шарт ба ҳукми ман гардан ниҳода, итоат кунед ва таслим шавед, чорае надоред!» Ҳадиси шариф
Шаҳодати Саъд ибни Муоз
Саъд ибни Муозро пас аз он ки дар бораи яҳудиёни Бани Қурайза ҳукм дод, боз ба хаймааш бурданд. Захмаш вазнинтар шуда, ҳолаш бад гашта буд. Сарвари мо, Паёмбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам, назди ӯ омад, ӯро ба оғӯш гирифт ва бо фармудани «Илоҳо! Саъд барои ризои Ту дар роҳи Ту ҷиҳод кард ва Расули Туро низ тасдиқ намуд. Ба ӯ осонӣ ато фармо…» дуо фармуд. Ҳазрати Саъд ибни Муоз ин суханони мубораки Паёмбари маҳбуби моро шунида, чашмонашро кушод ва оҳиста гуфт: «Ё Расулаллоҳ! Ба ту салом ва эҳтиромҳои худро арз мекунам. Шаҳодат медиҳам, ки ту паёмбари Аллоҳ таъоло ҳастӣ.» Пас аз ин наздикони Саъд ибни Муоз ӯро аз хаймае, ки дар он буд, ба хонаҳои Бани Абдулашҳал бурданд. Он шаб ҳолаш хеле вазнин шуд. Ҷабраил алайҳиссалом назди Сарвари мо, Паёмбар, омада, гуфт: «Ё Расулаллоҳ! Аз умматат кист, ки имшаб вафот кард ва вафоташ дар миёни фариштагон мужда дода шуд?» Он гоҳ Султони коинот дарҳол ҳоли Саъд ибни Муозро пурсон шуд. Гуфтанд, ки ӯро ба хонааш бурдаанд. Сарвари мо, Паёмбар, бо чанд нафар аз асҳоби киром назди Саъд ибни Муоз рафт. Дар роҳ хеле шитобон мерафтанд ва асҳоби киром гуфтанд: «Ё Расулаллоҳ! Хаста шудем!» Сарвари мо, Паёмбар, сабаби шитоби худро чунин баён фармуд: «Чунон ки фариштагон дар ҷанозаи Ҳанзала пеш аз мо ҳозир буданд, дар ҷанозаи Саъд низ пеш аз мо ҳозир хоҳанд буд. Мо пеш аз онҳо расида нахоҳем тавонист.»
Сарвари мо, Паёмбар, назди Саъд ибни Муоз расида, ӯро вафоткарда ёфт. Дар болинаш истод ва куньяи Саъд ибни Муозро ёд карда, фармуд: «Эй Абӯамр! Ту беҳтарини сардорон будӣ. Аллоҳ таъоло ба ту саодат, баракат ва беҳтарин подошро ато фармояд! Ба аҳде, ки бо Аллоҳ таъоло баста будӣ, вафо кардӣ. Аллоҳ таъоло низ он чиро, ки ба ту ваъда додааст, хоҳад дод!» Дар ин ҳол модари Саъд ибни Муоз гирякунон ин байтро хонд:6
Чӣ гуна тоб оварад, эй вой, модари ӯ!
Сабр бояд; мегирям бар он чи ба сарам омад!
Аслам ибни Ҳорис ҳам чунин нақл кардааст: «Расулуллоҳ ба хонаи Саъд ибни Муоз омад. Мо дар назди дар интизор будем. Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам ба дарун даромад ва қадамҳояшро хеле васеъ гузошта мерафт. Мо ҳам аз паси Ӯ рафтем. Расулуллоҳ ишора кард, ки истем; истодем ва баргаштем. Дар дарун ғайр аз ҷасади Саъд касе набуд. Расулуллоҳ муддате дар дарун монд, баъд берун баромад. Кунҷковӣ маро гирифта буд, пурсидам: „Ё Расулаллоҳ! Ҳикмати қадамҳоро васеъ гузошта рафтанатон чист?“ Фармуд: „Дар чунин маҷлиси пуриздиҳом набуда будам. (Фариштагон онро пур карда буданд.) Яке аз фариштагон маро бар болаш гирифт ва танҳо ҳамин тавр нишаста тавонистам.“ Сипас куньяи Саъд ибни Муозро ёд карда, фармуд: „Гуворо бод туро, ё Абоамр! Гуворо бод туро, ё Абоамр! Гуворо бод туро, ё Абоамр!“»
Вафоти ӯ Расулуллоҳ ва асҳоби киромро бисёр андӯҳгин сохт; ашк рехта, гиристанд. Дар ҷанозаи ӯ ҳамаи асҳоби киром ҷамъ омаданд. Паёмбари маҳбуби мо намози ҷанозаи ӯро бо имомат адо кард ва ҷанозаашро бар дӯш бардошт. Ҳангоме ки асҳоби киром ҷанозаи Саъд ибни Муозро мебурданд, гуфтанд: «Ё Расулаллоҳ! Мо ҷанозаеро надидаем, ки ин қадар осон бурда шавад!» Он гоҳ Сарвари мо, Паёмбар, фармуд: «Фариштагон фуруд омадаанд, онро мебаранд.» Вақте ки ҷанозаи ӯро мебурданд, мунофиқон ҳам барои бадгӯӣ гуфтанд: «Чӣ қадар сабук аст!» Паёмбари маҳбуби мо фармуд: «Барои ҷанозаи Саъд ҳафтод ҳазор фаришта фуруд омад. То имрӯз ҳаргиз бо ин қадар издиҳом ба замин фуруд наомада буданд.»
Абӯсаиди Худрӣ нақл кардааст, ки бобояш чунин гуфт: «Ман ҳам яке аз касоне будам, ки қабри Саъд ибни Муозро канданд. Вақте ки ба кандани қабраш сар кардем, аз қабр бӯи мушк ба атроф паҳн шуд!» Шураҳбил ибни Ҳасана ҳам чунин гуфтааст: «Ҳангоме ки Саъд ибни Муозро дафн мекарданд, касе аз қабраш як мушт хок гирифт. Чун онро ба хонааш бурд, он хок мушк шуд. Вақте ки ҷанозаашро ба қабр мефуроварданд, Паёмбари мо дар сари қабраш нишаста буд. Чашмони муборакаш пур аз ашк шуданд, риши муборакашро бо даст гирифта, сахт андӯҳгин шуд ва фармуд: „Аз марги Саъд ибни Муоз Арш ларзид.“» Боре ба Паёмбари мо либоси бисёр гаронбаҳое ҳадя карда буданд. Чун асҳоби киром гуфтанд, ки чӣ қадар зебост, фармуда буд: «Дастрӯймолҳои Саъд ибни Муоз дар Ҷаннат аз ин зеботаранд.»
Интиқомҷӯии Абӯсуфён
Абӯсуфён пас аз бозгашт аз ғазваи Хандақ рӯзе дар миёни қабилааш нишаста буд ва ба онҳо гуфт: «Магар касе нест, ки интиқоми моро аз Муҳаммад бигирад?» Бодиянишине ин суханро шунида, назди Абӯсуфён рафт ва гуфт: «Агар ҳоҷати маро барорӣ, ман ин корро мекунам. Ҳам роҳро хуб медонам, ҳам ханҷари тез дорам. Аз ҳеҷ кас ҳам наметарсам.» Абӯсуфён ҳоҷатҳояшро бароварда, хоҳишҳояшро ба ҷо овард. Шутуре харида, ба ӯ супурд ва гуфт, ки ин корро пинҳон дорад. Он деҳотӣ шабона аз Макка баромада, дар муддати кӯтоҳ ба Мадина расид. Фаҳмид, ки Паёмбар алайҳиссалом дар қабилаи Бани Абдулашҳал аст. Шутурашро дар ҷое баста, пиёда ба он ҷо рафт. Паёмбар алайҳиссалом дар масҷиди он қабила насиҳат мефармуд. Деҳотиро аз дур дида, фармуд: «Дар сари ин шахсе, ки меояд, фикри бадест. Аммо лутф ва эҳсони Аллоҳ таъоло байни ман ва ӯ парда мешавад.»
Деҳотӣ ба сӯи Расулуллоҳ пеш рафт. Дар ҳамин ҳол Усайд ибни Ҳузайр ӯро дошта, ба ақиб кашид ва «Эй малъун, аз Расулуллоҳ дур шав!» гуфта, даст ба камари ӯ бурд. Ханҷареро, ки дар камар дошт, дид ва фаҳмид, ки нияти бад дорад. Деҳотӣ ба пои Усайд афтода, фарёд зад: «Ба хунам даст назан!» Усайд ӯро назди Расулуллоҳ бурд. Паёмбар алайҳиссалом фармуд: «Эй деҳотӣ, рост бигӯ, ту кистӣ? Ба ту ҷуз сухани рост чизе фоида намедиҳад. Агар дурӯғ гӯӣ, Аллоҳ таъоло фикри туро ба ман хабар додааст.» Деҳотӣ амон хост ва ҳолро гуфт. Бо амри Расулуллоҳ алайҳиссалом ӯро ба зиндон андохтанд.
Рӯзи дигар ӯро назди худ хонда, фармуд: «Ба ту амон додам, ҳар ҷо, ки хоҳӣ, бирав. Лекин ба ту аз ин беҳтар чизеро пешниҳод кунам.» Деҳотӣ гуфт: «Он чист?» Паёмбар алайҳиссалом фармуд: «Мехоҳам, ки ба ягонагии Аллоҳ ва ба рисолати ман шаҳодат диҳӣ.» Деҳотӣ дарҳол калимаи шаҳодат гуфт ва изҳор кард: «Ё Расулаллоҳ! Ҳаргиз аз касе наметарсидам. Вале чун туро дидам, ақлам аз сарам парид. Аз он чи дар дилам буд, огоҳ шудӣ. Инро ғайр аз ману Абӯсуфён касе намедонист. Фаҳмидам, ки ту Расули Аллоҳ ҳастӣ ва дар ҳифзи Ӯ қарор дорӣ ва фикри Абӯсуфён фикри шайтонист.»
«Илоҳо! Саъд барои ризои Ту дар роҳи Ту ҷиҳод кард ва Расули Туро низ тасдиқ намуд. Ба ӯ осонӣ ато фармо» Ҳадиси шариф
Чун аз Абӯсуфён чунин бадӣ сар зад, Муаллими коинот саллаллоҳу алайҳи ва саллам ба Амр ибни Умайя ва Замра ибни Аслам амр фармуд, ки ба Макка рафта, агар фурсате ёбанд, Абӯсуфёнро бикушанд. Он ду саҳобӣ ба Ҳарам расиданд ва ҳангоми тавоф канизе онҳоро шинохт ва фарёд зад: «Эй маккагиён, ғофил набошед, инҳо Амр ва Ибни Умайяанд!» Чун мардум онҳоро шинохтанд, он ду аз якдигар ҷудо шуданд. Амр ба ғоре дар кӯҳҳои Макка даромада, пинҳон шуд, Ибни Аслам бошад, ба Мадина рафт. Чанд рӯз баъд Амр ҳам аз ғор баромад. Ду ҷосуси Абӯсуфён пеши роҳаш баромаданд. Якеро бо тир зада, ҳалок кард, дигаре гурехт. Сипас Амр саломат ба Мадина расид. Абӯсуфён инро фаҳмида, сахт тарсид.
Баъзе ҳодисаҳои муҳими соли панҷуми ҳиҷрат
Расули акрам, Сарвари мо, дар моҳи зулқаъда бо Зайнаб бинти Ҷаҳш издивоҷ кард.7 Дар ҳамин сол оёти каримаи ҳиҷоб нозил шуд ва ба занони мусалмон амри пӯшиш дода шуд.8 Қабилаи Музайна, ки дар наздикии Мадинаи мунаввара зиндагӣ мекард, ҳайъате фиристода, мусалмон шуд ва аз муҳоҷирон ҳисоб ёфт.9 Боз дар ҳамин сол заминҷунбӣ ва моҳгирифт рӯй дод. Ҳаҷ ҳам дар ҳамин сол фарз гардид. Пас аз ғазваи Хандақ қисме аз қабилаҳои атроф қудрати давлати исломро эътироф карданд. Акнун онҳо ба он андеша афтоданд, ки бо мусалмонон дӯстӣ кардан, ҳатто мусалмон шудан, дурусттарин роҳ аст. Баъзеҳо ба ҳузури Сарвари мо, Паёмбар, омада, ба мусалмонӣ мушарраф шуданд.
Сарвари оламиён саллаллоҳу алайҳи ва саллам барои паҳн шудани дини ислом аз асҳобаш дастаҳо ташкил карда, онҳоро барои даъвати қабилаҳои атроф ба ислом фиристод. Ба назди баъзе қабилаҳо худаш рафт. Қабилаҳое мисли аҳли Думатулҷандал насиҳатҳоро қабул карда, мусалмон шуданд. Қабилаҳое мисли ғатафониён ва Бани Лиҳён аз рӯ ба рӯ шудан бо лашкари ислом тарсида, гурехтанд. Бад-ин тариқ ба қабилаҳои атроф зарби шаст нишон дода шуд.
Ғазваи Бани Лиҳён
Мушрикон Осим ибни Собит, Хубайб ибни Адӣ ва ёронашонро, разияллоҳу анҳум аҷмаъин, дар ҳодисаи Раҷиъ шаҳид карда буданд. Сарвари мо, Паёмбар, аз ин ҳодиса бисёр ғамгину парешон шуда буд ва интизори вақти муносибе буд, то ҳисоби ин кирдорро аз Бани Лиҳён пурсад, зеро онҳо хиёнат карда буданд. Чун шароит фароҳам омад, бо қувваи дусаднафарӣ ба сӯи Бани Лиҳён ҳаракат кард ва Абдуллоҳ ибни Умму Мактумро дар Мадина ҷонишини худ гузошт. Барои гумроҳ кардани душман худро чунон нишон дод, ки гӯё ба Шом меравад, ва ба сари оби Раҷиъ, ки он мӯъминон дар он ҷо шаҳид шуда буданд, омад. Дар он ҷо барои Осим ва ёронаш аз Ҷаноби Ҳақ мағфират хост. Мардуми Бани Лиҳён аз омадани лашкари ислом хабар ёфта, ба кӯҳҳо гурехтанд.
Як рӯз дар он ҷо монданд. Ба ҳар тараф аскар фиристоданд, вале бо вуҷуди ҳамаи ҷустуҷӯҳо онҳоро ёфта натавонистанд. Ҳамин тарс барояшон басанда буд. Сипас ба Усфон расиданд. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам ба ҳазрати Абӯбакр разияллоҳу анҳ фармуд: «Бо қувваи даҳнафарӣ атрофро то Ғамим тафтиш карда, баргардед.» Кофирон садои лашкари исломро шуниданд, тарс ба дилашон афтод ва дар кӯҳҳо нопадид шуданд. Ба ҳеҷ кас дучор наомаданд, вале ин сафар барои мушрикони атроф мисли санади ҳокимият буд. Баъд ба Мадина баргаштанд. Ин сафар чордаҳ рӯз давом кард.
Ғазваи Ғоба
Ин ғазваро ғазваи Қарад ҳам мегӯянд. Расулуллоҳ бист шутури бачадор дошт. Онҳоро писари Абӯзар разияллоҳу анҳ дар саҳро мечаронд. Шаби чоршанбе марде аз қабилаи Фазора бо номи Уяйна ибни Ҳисн бо чил савор омад; онҳо писари Абӯзарро шаҳид карданд ва шутуронро ронда бурданд.
Чун ин хабар ба Расулуллоҳ расид, Абдуллоҳ ибни Умму Мактумро дар Мадина ҷонишини худ гузошт ва худаш бо панҷсад савор ба роҳ баромад. Байрақро ба ҳазрати Миқдод ибни Асвад разияллоҳу анҳ дода, ӯро бо як қисм аз асҳоб ҳамчун пешқаровул ба пеш фиристод. Салама ибни Акваъ разияллоҳу анҳро ҳам ба сари кофирон фиристод. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам дар маҳалле бо номи Зиқарад қароргоҳ зад.
Пешқаровулон ба дунболи душман расиданд. Абӯқатода разияллоҳу анҳ Масъадаи Фазории кофирро кушт. Уккоша разияллоҳу анҳ ҳам кофиреро бо номи Аббон ибни Амр кушт. Аз мусалмонон як нафар шаҳид шуд. Салама ибни Акваъ разияллоҳу анҳ аз паи кофирон афтод. Вай бисёр хуб тир меандохт. Бисёре аз он малъунонро кушт, аксарашонро захмӣ кард, онҳоро маҷбур кард, ки бисёре аз асбобашонро партоянд, ва даҳ шутурро аз дасти кофирон гирифт. Вақте ки Абӯқатода разияллоҳу анҳ ба қароргоҳ омад, Расулуллоҳ барои ӯ чунин дуо фармуд: «Илоҳо! Ба Абӯқатода саломатӣ деҳ ва ӯро то охири умраш бардам нигоҳ дор!» Расулуллоҳ аспу силоҳи Масъадаи Фазориро ба ҳазрати Абӯқатода дод. Пас аз Абӯқатода Салама ибни Акваъ ҳам омад. Ҳамроҳаш ду асп буд, ки аз мушрикон монда буд. Паёмбари мо ӯро ҳам пазируфта, табрик намуд ва сипас фармуд: «Имрӯз беҳтарини саворони мо Абӯқатода ва беҳтарини пиёдагони мо Салама ибни Акваъ аст.»
Ин сафар барои мушриконе, ки бо густохии бузург ба моли Паёмбар даст дароз карда буданд, ва барои дигар қабилаҳо дарси фаромӯшнашаванда шуд. Дар Зиқарад як шабу як рӯз монданд ва баъд ба Мадина баргаштанд. Ин сафар панҷ рӯз давом кард.
«Дастрӯймолҳои Саъд ибни Муоз дар Ҷаннат аз ин зеботаранд» Ҳадиси шариф
Қудуми ту раҳмату завқу сафост, ё Расулаллоҳ,
зуҳури ту давои дарди ушшоқ аст, ё Расулаллоҳ.
Набӣ будӣ, ҳанӯз Одам миёни обу гил буд,
агар имоми анбиё бошӣ, раво аст, ё Расулаллоҳ.
Камоли зумраи куммал ба нури ту ҳосил шуд,
вуҷуди ту мазҳари томми Худост, ё Расулаллоҳ.
Ба туст, ки ба Зот расиданд ва ба анвои лаззатҳо,
кори ту ато ба арбоби ҳоҷот аст, ё Расулаллоҳ.
Ҳудоиро шафоат кун, хоҳ дар зоҳир, хоҳ дар ботин,
гадоест, ки ба даргоҳи ту мунтасиб гашт, ё Расулаллоҳ!
Азиз Маҳмуди Ҳудоӣ