ҲОДИСАИ ҲУДАЙБИЯ

Нияти умра, оқибати Ҳудайбия

Моҳи зулқаъдаи соли шашуми ҳиҷрат буд. Шабе Набии муҳтарам саллаллоҳу алайҳи ва саллам, Сарвари мо, дар хоб дид, ки бо асҳоби киром ба Маккаи мукаррама рафта, Каъбаи муаззамаро тавоф кардаанд ва баъзеашон мӯи худро кӯтоҳ карда, баъзеашон тарошидаанд. Вақте ки Сарвари мо Расулуллоҳ ин хобашро ба асҳобаш нақл кард, онҳо сахт ба ҳаяҷон омаданд. Онҳо ба Макка мерафтанд! Он диёри зебо, ки дар он ба дунё омада, калон шуда буданд ва пур аз хотираҳои талху ширин буд, аз ҳиҷрат инҷониб аз онҳо дур монда буд. Каъбаи муқаддасро, ки дар панҷ вақт намоз рӯ ба он меистоданд ва дар ҳасраташ месӯхтанд, зиёрат ва тавоф мекарданд. Ин чӣ муждаи зебое буд… Асҳоби киром ҳамин ки муждаи Паёмбари маҳбуби моро, ки фармуд: «Шумо албатта ба Масҷидулҳаром дохил хоҳед шуд!», шуниданд, дарҳол ба тайёрӣ сар карданд. Ҳабиби акрам, Сарвари мо, тайёриҳоро ба анҷом расонда, Абдуллоҳ ибни Умму Мактумро дар Мадина ҷонишин гузошт. Душанбеи аввали моҳи зулқаъда бар шутураш, ки Қасво ном дошт, савор шуд. Бо ҳазору чорсад нафар аз асҳобаш, ки омода шуда буданд, бо онҳое, ки дар Мадина мемонданд, хайрухуш карданд ва ба нияти умра ба сӯи шаҳри муқаддаси Макка равон шуданд. Шамшерҳояшонро, ки силоҳи мусофир аст, ва ҳафтод шутурро барои қурбонӣ бо худ гирифта буданд. Аз аҳли корвон дусад нафар савора ва чор нафар занони саҳобӣ буданд. Яке аз ин занон ҳамсари мубораку покизаи Паёмбари маҳбуби мо, модари мо ҳазрати Умму Салама буд. Чун ба миқоте бо номи Зулҳулайфа расиданд, эҳром бастанд ва намози пешинро хонданд. Сипас гӯшҳои шутуронеро, ки бояд қурбонӣ мешуданд, нишона карда, ба гарданашон ресмон бастанд. Ноҷия ибни Ҷундуби Асламиро бо чанд ёрдамчӣ ба нигоҳубини шутурон вазифадор карданд. Аббод ибни Бишрро фармондеҳи дастаи бистнафарии савора таъин карда, барои иктишоф ба пеш фиристоданд. Бишр ибни Суфёнро ҳамчун хабаррасон ба Макка фиристоданд.1 Паёмбари маҳбуби мо ва асҳоби қаҳрамон, ки либоси эҳром пӯшида, дар сафедӣ печида буданд, ба ҳамди Аллоҳ таъоло, тасдиқи бузургии шаъни Ӯ ва илтиҷо ба даргоҳаш сар карданд:

«Лаббайк, Аллоҳумма лаббайк! Лаббайк, ло шарика лака лаббайк! Иннал-ҳамда ван-неъмата лака вал-мулк, ло шарика лак!»

(Инак омадам, Илоҳо, инак омадам! Даъвати Туро бо гуфтор ва бо тамоми вуҷудам борҳо иҷобат кардам ва ба амри Ту гардан ниҳодам. Туро шарике нест, бо тамоми ҳастиам ба сӯи Ту рӯ овардам. Ҳамд ва неъмат махсуси Туст ва мулк низ аз они Туст. Туро шарике нест.) Бо ин талбияи муборак замину осмон садо медод ва Зулҳулайфа дар фазои нуроние фурӯ рафта буд. Ҳама ба ҳаяҷон омада буданд ва барои он ки ҳар чӣ зудтар ба Макка расанд, аз Зулҳулайфа ба роҳ баромада буданд.

Дар роҳ ҳазрати Умар ва ҳазрати Саъд ибни Убода ба Ҳабиби акрам, Сарвари мо, наздик омада, нигаронии худро чунин изҳор карданд: «Ё Расулаллоҳ! Магар бесилоҳ ба сари касоне меравем, ки бо ту дар ҳоли ҷанганд? Метарсем, ки қурайшиён ба шумо ҳуҷум карда, ба ҷисми муборакатон зараре расонанд!…» Сарвари ду ҷаҳон ба онҳо фармуд: «Ман нияти умра кардаам. Дар ин ҳол намехоҳам силоҳ бардорам.»

Сафар ором мегузашт. Сари роҳ ба қабилаҳои гуногун сар мезаданд ва Сарвари мо, Паёмбар, онҳоро ба ислом даъват мефармуд. Баъзеҳо аз қабул кардан худдорӣ мекарданд, баъзеҳо ҳадя мефиристоданд. Ҳамин тавр нисфи роҳро тай карда, ба маҳалле бо номи Ғадирулаштот, дар пушти Усфон, расида буданд. Дар ин ҷо ҳазрати Бишр ибни Суфён, ки пештар барои хабар бурдан ба маккагиён вазифадор шуда буд, бо қурайшиён вохӯрда, баргашта буд. Вай он чиро, ки дида буд, ба Сарвари мо, Паёмбар, чунин нақл кард: «Ё Расулаллоҳ! Қурайшиён аз омадани ту хабар ёфтаанд. Аз тарс ба қабилаҳои атроф зиёфатҳо дода, аз онҳо ёрӣ хостаанд. Дастаи дусаднафарии савораро барои иктишоф ба сӯи шумо фиристодаанд. Қабилаҳои атроф ин хоҳишро қабул карда, дар маҳалли Балдаҳ ҷамъ шуданд. Лашкари зиёде гирд оварданд ва қасам хӯрданд, ки шуморо ба Макка роҳ надиҳанд.»

Сарвари оламиён аз ин хабар сахт андӯҳгин шуд ва фармуд: «Қурайш ҳалок шуд. Ҷанг онҳоро хӯрда тамом кардааст… Оё мушрикони Қурайш гумон мекунанд, ки қуввате доранд? Валлоҳи, то ин дине, ки Аллоҳ таъоло маро барои паҳн кардани он фиристодааст, ғолиб ва бартар нагардад ва то сарам аз танам ҷудо нашавад, ҳаргиз аз ҷангидан бо онҳо даст намекашам!» Баъд ба асҳоби қаҳрамонаш рӯ оварда, раъю андешаи онҳоро дар ин бора пурсон шуд. Асҳоби пуршараф, ки бо тамоми вуҷуд худро ба Расулуллоҳ бахшида буданд, гуфтанд: «Аллоҳ таъоло ва Расули Ӯ беҳтар медонанд. Ҷонҳои мо фидои ту бод, ё Расулаллоҳ! Мо ба нияти тавофи Байтуллоҳ ба роҳ баромадаем. На барои куштани касе омадаем ва на барои ҷангидан. Аммо агар хоҳанд, ки моро аз зиёрати Каъба боздоранд, албатта бо онҳо меҷангем ва ба ҳадафамон мерасем!…» Ин азми устувори асҳоби киром ба Паёмбари маҳбуби мо писанд омад ва фармуд: «Пас бо исми шарифи Аллоҳ таъоло равон шавед!…» Саҳобагон дар гирди Сарвари мо, Паёмбар, бо гуфтани «Лаббайк, Аллоҳумма лаббайк!…» талбия ва бо гуфтани «Аллоҳу акбар! Аллоҳу акбар!…» такбир гуфта, ба сӯи Макка пеш рафтан гирифтанд.

Рӯзе, дар вақти пешин, Билоли Ҳабашӣ бо тамоми зебоии овозаш азони Муҳаммадиро хонда, даромадани вақти намозро эълон кард. Дар ин ҳол дастаи дусаднафарии саворони Қурайш ба он ҷо расид ва дар миёни Макка ва саҳобагон ҳоил шуда, омодаи ҳуҷум истод. Бо вуҷуди ин, Сарвари оламиён бо асҳоби олиқадраш саф баста, ба намоз истод. Наздик ба ҳазору чорсад нафар асҳоб дар паси Паёмбари маҳбуби мо саф-саф бе ҳаракат дар қиём меистоданд ва ба рукӯъ хам мешуданд; ин манзараи дидание буд. Хусусан вақте ки ҳама якҷоя ба саҷда мерафтанд, гӯё кӯҳи пурҳайбате хам шуда, боз рост мегашт.

«Ба ҳаққи Аллоҳ таъоло, Қурайш ҳар чӣ аз ман талаб кунад, ба шарти таъзими Байти шариф қабул мекунам» Ҳадиси шариф

Сафар ба Ҳудайбия

Фурӯтании онҳо, ки пешониҳои шарифи худро дар пешгоҳи Аллоҳ таъоло ба хок мемолиданд, муҳаббати исломро ба дили баъзе аз саворони Қурайш андохт. Вақте ки асҳоби киром салом дода, аз намоз фориғ шуданд, фармондеҳи саворони Қурайш афсӯс хӯрда, гуфт: «Агар аз ин ҳоли мусалмонон истифода бурда, ҳуҷум мекардем, бештарини онҳоро мекуштем!… Чаро вақте ки дар намоз буданд, ҳамла накардем?» Сипас гуфт: «Хавотир нашавед. Ба ҳар ҳол онҳо боз ба намозе хоҳанд истод, ки аз ҷонҳо ва фарзандонашон ҳам барояшон азизтар аст!…» ва ба ёронаш эълон кард, ки ин бор фурсатро аз даст нахоҳанд дод. Аллоҳ таъоло ин суханони онҳоро ба воситаи Ҷабраил алайҳиссалом ваҳй фиристода, ба Сарвари мо, Паёмбар, хабар дод. Дар ояти каримае, ки нозил шуд, чунин фармуда мешуд: «(Эй Ҳабиби Ман!) Вақте ки ту низ дар миёни онҳо бошӣ ва (дар баробари душман) ба онҳо (ба асҳобат) намоз гузорӣ, (онҳоро ду гурӯҳ кун), як гурӯҳ бо ту (дар намоз, гурӯҳи дигар дар баробари душман) биистанд. Силоҳҳояшонро бо худ гиранд. Онҳое, ки бо ту дар намозанд ва як ракъат хондаанд, (аз амалҳое, ки намозро вайрон мекунанд, парҳез карда) ба муқобили душман раванд. Пас аз он гурӯҳи дигар, ки ҳанӯз намоз нахондаанд, омада, ракъати дуюмро бо ту хонанд ва онҳо низ зиреҳҳо, асбобҳои муҳофизатӣ ва силоҳҳояшонро бо худ гиранд. (Ташаҳҳудро бо ту хонанд. Чун ту салом додӣ, онҳо салом надода, ба муқобили душман раванд. Онҳое, ки аввал як ракъат хонда буданд, баргашта, ба танҳоӣ боз як ракъат хонанд ва салом диҳанд. Онҳое, ки ракъати дуюмро бо имом хонда буданд, низ боз омада, як ракъати дигар хонанд ва намозро тамом карда, салом диҳанд.) Кофирон орзу доранд, ки шумо аз силоҳҳо ва асбобатон ғофил бошед, то ногаҳон бар шумо ҳуҷум кунанд… Агар аз борон ба шумо озоре расад ё бемор бошед, дар гузоштани силоҳҳоятон бар шумо гуноҳе нест. Аммо боз ҳам тамоми тадбирҳои эҳтиётро андешед. Бешак Аллоҳ таъоло барои кофирон азоби хоркунанда ва залилкунандае омода кардааст.»2 Дар вақти аср, чун ҳазрати Билол азон гуфт, саворони Қурайш боз дар байни Макка ва асҳоби киром омодаи ҳуҷум истоданд. Сарвари мо, Паёмбар, намози асҳобашро чунон ки дар ояти карима баён шуда буд, бо имомат адо кард. Мушрикон аз ин ки мусалмонон бо чунин эҳтиёт намоз мехонданд, дар ҳайрат монданд. Аллоҳ таъоло ба дилҳояшон тарс андохт ва онҳо ҷуръати ягон ҳаракатро накарданд. Барои хабар бурдан ба Макка аз он ҷо рафтанд. Сарвари мо, Паёмбар, ва асҳобаш ҳам аз он ҷо ба сӯи Макка ҳаракат карданд. Вақте ки ба ҳудуди Маккаи муқаддас расиданд, Қасво, шутури Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам, Сарвари мо, бе ҳеҷ сабаби зоҳирӣ ногаҳон хобид. Барои хезондани он бисёр кӯшиданд, вале шутур нахест. Он гоҳ Султони коинот, Сарвари мо, фармуд: «Вай чунин одати хобидан надорад. Аммо Аллоҳ таъоло, ки замоне фили (Абраҳаро) аз даромадан ба Макка боздошт, акнун Қасворо низ боздошт. Қасам ба Аллоҳ таъоло, ки ҳастии ман дар қабзаи қудрати Ӯст, Қурайш ҳар кадоме аз чизҳоеро, ки Аллоҳ таъоло анҷом доданашро дар дохили Ҳарам ҳаром кардааст (мисли тарки ҷанг ва хунрезӣ), аз ман хоҳад, ин хоҳиши онҳоро албатта иҷро хоҳам кард!»

Сипас хостанд Қасворо хезонанд. Шутур ҷаҳида, бархост. Ба дохили ҳудуди Ҳарам надаромад ва айнан дар сари ҳудуд, дар маҳалле бо номи Ҳудайбия, истод. Сарвари мо, Паёмбар, бо асҳоби киром дар ин ҷои камоб манзил гирифт.

«Оё мушрикони Қурайш гумон мекунанд, ки қуввате доранд? Валлоҳи, то ин дине, ки Аллоҳ таъоло маро барои паҳн кардани он фиристодааст, ғолиб ва бартар нагардад ва то сарам аз танам ҷудо нашавад, ҳаргиз аз ҷангидан бо онҳо даст намекашам!» Ҳадиси шариф

Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам амр фармуд, ки хаймаашро берун аз ҳудуди Маккаи муборак барпо кунанд. Бо асҳобаш дар он ҷо ба интизорӣ нишаст. Чун вақти намоз медаромад, намозҳояшонро дар дохили ҳудуди Маккаи мукаррама мехонданд. Дар чоҳҳо барои нӯшидан ва кор фармудан об намонда буд. Танҳо дар офтобаи Сарвари мо, Паёмбар, об буд. Саҳобагон, ки ба танг омада буданд, гуфтанд: «Ҷонҳои мо фидои ту бод, ё Расулаллоҳ! Дар назди мо ғайр аз офтобаи шумо об нест. Ҳалок шудем.»

Сарвари оламиён фармуд: «То даме ки ман дар миёни шумо ҳастам, шумо ҳалок намешавед.» Сипас бо фармудани «Бисмиллоҳ» дасти муборакашро бар офтоба ниҳод. Чун онро бардошта, фармуд: «Бигиред!…», аз миёни ангуштони муборакаш мисли чашма об ҷорӣ шуд. Асҳоби киром сер-сер об нӯшиданд, таҳорат гирифтанд, ҳамаи машкҳояшонро пур карданд ва аспу шутуронашонро об доданд. Паёмбари маҳбуби мо, он баҳри марҳамат, ки бо табассум ба асҳобаш менигарист, ба Аллоҳ таъоло ҳамд фармуд. Он рӯз ҳазрати Ҷобир ибни Абдуллоҳ, ки дар он ҷо ҳозир буд, фармуд: «Мо ҳазору чорсад нафар будем. Агар сад ҳазор нафар ҳам мебудем, он об ба ҳамаи мо кифоя мекард.»

Байъати Ризвон

Ҳангоме ки Расули акрам, Сарвари мо, дар Ҳудайбия буд, Будайл, сардори қабилаи Хузоа, ки аз қадим бо мусалмонон дӯст буд, ба ҳузур омад ва хабар дод, ки лашкари Қурайш бо қабилаҳои атроф, ки ба он ҳамроҳ шудаанд, дар Ҳудайбия фуруд омадааст ва қасам хӯрдаанд, ки то лашкарашон пароканда нашавад, меҷанганд. Он гоҳ Сарвари мо, Паёмбар, фармуд: «Мо ба ин ҷо барои ҷангидан бо ҳеҷ кас наомадаем. Танҳо барои адои умра, тавоф ва зиёрати Каъбаи муаззама омадаем. Бо вуҷуди ин, ҳар кӣ хоҳад моро аз зиёрати Байтуллоҳ боздорад, бо ӯ меҷангем. Бешак ҷангҳо Қурайшро бисёр фарсуда ва нотавон карда, ба зиёнҳои зиёде гирифтор сохтаанд. Агар онҳо хоҳанд, барояшон муддати оташбасро муайян кунам. Дар ин муддат аз ҷониби ман дар амон бошанд. Онҳо дар байни ман ва дигар қабилаҳо дахолат накунанд. Маро бо онҳо танҳо гузоранд. Агар ман бар он қабилаҳо ғолиб оям ва Ҷаноби Ҳақ низ ба онҳо ҳидоят ато фармуда, мусалмон шаванд, мушрикони Қурайш агар хоҳанд, метавонанд мисли онҳо мусалмон шаванд. Агар ман, чунон ки онҳо гумон мекунанд, бар гурӯҳҳои дигар ғолиб наоям, он гоҳ худашон низ осуда шуда, қувват гирифта бошанд. Аммо агар мушрикони Қурайш инҳоро қабул накунанд ва ба ҷанг бо ман бархезанд, қасам ба Аллоҳ таъоло, ки ҳастии ман дар қабзаи қудрати Ӯст, дар роҳи ин дине, ки барои паҳн кардани он мекӯшам, то сарам аз танам ҷудо шавад, бо онҳо хоҳам ҷангид. Он гоҳ Аллоҳ таъоло низ ваъдаеро, ки дар бораи ёрӣ додан ба ман додааст, бешак иҷро хоҳад кард!»

Будайл, сардори қабилаи Хузоа, барои расондани фармудаҳои Сарвари мо, Паёмбар, ба қароргоҳи Қурайш равон шуд. Мушрикон фармудаҳои Сарвари мо Расулуллоҳро аз Будайл шунида, яке аз мардони саршиноси худ, Урва ибни Масъудро барои гуфтушунид назди Сарвари мо, Паёмбар, фиристоданд. Вақте ки Урва хабар дод, ки Қурайш қатъиян қарор додааст, ки ҳеҷ касро ба Макка роҳ надиҳад, Ҳабиби акрам, Сарвари мо, фармуд: «Эй Урва! Барои Аллоҳ бигӯ! Оё аз қурбонӣ шудани ин шутурони қурбонӣ, аз зиёрат ва тавофи ин Каъбаи муаззама монеъ шудан мумкин аст?» ва сипас он чиро, ки ба сардори қабилаи Хузоа фармуда буд, ба Урва низ баён фармуд.

Урва аз як тараф ба суханони Сарвари мо, Паёмбар, гӯш медод ва аз тарафи дигар ба ҳолу ҳаракати асҳоби киром, ба рафтори онҳо бо якдигар ва бо Сарвари оламиён, ба эҳтиром ва ҳурмати онҳо диққат мекард. Пешниҳоди Паёмбари маҳбуби моро шунида, бархост ва барои нақл кардани он ба назди қурайшиён рафт. Ба онҳо гуфт: «Эй гурӯҳи Қурайш! Медонед, ки ман ҳамчун элчӣ ба ҳузури бисёр подшоҳон, мисли Қайсар, Наҷошӣ ва Кисро, рафтаам. Қасам мехӯрам, ки то ҳол надидаам, ки ба ягон подшоҳ он ҳурмату эҳтиромеро нишон диҳанд, ки мусалмонон ба Муҳаммад нишон медиҳанд. Ҳеҷ яке аз ёронаш бе иҷозати Ӯ сухан намегӯяд. Агар аз сараш як тор мӯй афтад, онро қапида, барои баракат дар бағалашон нигоҳ медоранд. Вақте ки дар назди Ӯ сухан мегӯянд, овозашонро чунон паст мекунанд, ки шунида намешавад. Аз эҳтироме, ки ба Ӯ доранд, ба рӯяш нигоҳ карда наметавонанд ва чашмонашонро ба зер меандозанд. Агар Ӯ ба ёронаш ишорае кунад ё амре диҳад, ҳатто ба баҳои ҷонашон бошад ҳам, мекӯшанд онро иҷро кунанд.

Эй ҷамоати Қурайш! Ҳар қадар ки даст ба шамшерҳоятон баред ва ба ҳар чорае даст занед ҳам, онҳо ҳатто як тори мӯи Паёмбарашонро ба шумо намесупоранд. Ҳатто намегузоранд, ки ба Ӯ ягон зарар расад ва касе ба Ӯ даст расонад. Вазъ ҳамин аст. Минбаъдаашро хуб андеша кунед! Бо вуҷуди ин, Муҳаммад ба мо оташбаси хубе пешниҳод мекунад, аз он истифода баред!»

Мушрикони Қурайш ин суханонро қабул накарданд, бо Урва дағалӣ карданд ва ӯро ранҷонданд. Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам, Сарвари мо, чун аз қароргоҳи Қурайш хабаре нарасид, Хирош ибни Умайяро ҳамчун элчӣ фиристод, то пешниҳодҳояшро такрор кунад. Мушрикон бо элчии ислом бисёр дағалӣ карданд: шутурашро кушта, хӯрданд ва барои куштани худаш ба сараш ҳамла карданд. Хирош ибни Умайя, ки ба душворӣ аз дасти онҳо халос шуда буд, ба ҳузури Сарвари мо, Паёмбар, омада, воқеаро нақл кард. Ӯ аз ин таҳқире, ки ба элчиаш карда буданд, бисёр андӯҳгин шуд. Дар ҳамин вақт аз қароргоҳи мушрикон Ҳулайс, сардори қабилаи Аҳобиш, намоён шуд, ки ба сӯи Сарвари мо, Паёмбар, меомад. Мушрикон ӯро ҳамчун элчӣ таъин карда буданд. Паёмбари маҳбуби мо омадани Ҳулайсро дида, фармуд: «Ин касе, ки меояд, аз қавмест, ки қурбониро эҳтиром мекунанд ва дар иҷрои амрҳои Аллоҳ таъоло ва ибодат кардан ҷидду ҷаҳд доранд. (Эй асҳоби ман!) Шутурони қурбониро ба сӯи ӯ ронед, то бубинад!» Асҳоби киром шутурони қурбониро ба сӯи ӯ сар доданд ва бо гуфтани «Лаббайк, Аллоҳумма лаббайк!» талбия гуфтанд. Ҳулайс қурбониҳоро, ки гарданҳояшон баста ва гӯшҳояшон нишонадор буд, дида, муддати дароз нигарист. Чашмонаш пур аз ашк шуданд ва худдорӣ карда натавониста, бо овози ғамгине, ки аз қаъри рӯҳаш мебаромад, гуфт: «Мусалмонон ҷуз тавоф ва зиёрати Каъба ҳеҷ нияте надоранд. Онҳоро аз ин кор боздоштан чӣ кори зиште аст! Ба Парвардигори Каъба қасам мехӯрам, ки қурайшиён аз сабаби ин кори нодурусташон ҳалок хоҳанд шуд!» Сарвари оламиён ин суханонро шунида, фармуд: «Бале, чунин аст, эй бародаре, ки аз Бани Кинона ҳастӣ.» Ҳулайс аз шарм на ба ҳузури Сарвари мо Расулуллоҳ омада тавонист ва на ҳатто ба рӯи муборакаш нигоҳ карда тавонист. Ба қароргоҳи Қурайш баргашт, он чиро, ки дида буд, нақл кард ва андешаи худро ошкоро гуфт: «Ман дуруст намешуморам, ки шумо Ӯро аз зиёрати Каъба боздоред.» Мушрикони Қурайш сахт хашмгин шуданд ва Ҳулайсро ба нодонӣ айбдор карданд.

«Эй Урва! Барои Аллоҳ бигӯ! Оё аз қурбонӣ шудани ин шутурони қурбонӣ, аз зиёрат ва тавофи ин Каъбаи муаззама монеъ шудан мумкин аст?» Ҳадиси шариф

Ин бор мушрикон Микраз ибни Ҳафсро, ки бо бераҳмиаш ном бароварда буд, ҳамчун элчӣ фиристоданд. Вай ҳам ҷавобашро гирифта, баргашт. Пас аз элчигарии Микраз мушрикон аз он тарсиданд, ки мусалмонон ногаҳон ҳуҷум кунанд.

Сарвари мо, Паёмбар, намехост корро нимкора гузорад ва мехост яке аз асҳобашро, ки дар назди қурайшиён эътибор дошт, фиристад. Ниҳоят қарор доданд, ки ҳазрати Усмонро фиристанд. Паёмбари маҳбуби мо ба Усмон ибни Аффон фармуд: «Бигӯ: „Мо ба ин ҷо барои ҷангидан бо ҳеҷ кас наомадаем. Танҳо барои тавоф ва зиёрати Каъбаи муаззама омадаем. Шутурони қурбониеро, ки ҳамроҳ дорем, қурбонӣ карда, бармегардем“, ва онҳоро ба ислом даъват кун!» Ғайр аз ин, ба ӯ таъкид фармуд, ки ба мусалмононе, ки дар Макка буданд, мужда диҳад, ки Макка ба зудӣ фатҳ хоҳад шуд.3

Ҳазрати Усмон назди мушрикон рафта, фармудаҳои Сарвари мо, Паёмбарро айнан нақл кард. Онҳо ба пешниҳоди ҳазрати Усмон низ ҷавоби рад доданд ва гуфтанд, ки агар хоҳад, танҳо худаш метавонад Байтуллоҳро тавоф кунад. Аммо ҳазрати Усмон фармуд: «То Расул алайҳиссалом Байтуллоҳро тавоф накунад, ман ҳам тавоф намекунам!» Мушрикон аз ин сухан сахт хашмгин шуда, ӯро боздоштанд. Ин хабар ба асҳоб ба шакли «Усмон шаҳид карда шуд» расид. Вақте ки ин ҳолро ба Сарвари мо, Паёмбар, хабар доданд, бисёр андӯҳгин шуд ва фармуд: «Агар ин хабар рост бошад, то бо ин қавм наҷангем, аз ин ҷо намеравем.» Сипас дар зери дарахте, ки он ҷо буд ва Самура ном дошт, нишаст ва бо фармудани «Аллоҳ таъоло ба ман амр фармуд, ки бо ман байъат кунед» асҳобашро ба байъат даъват кард. Асҳоби қаҳрамон дастҳояшонро бар дасти мубораки Сарвари мо, Паёмбар, ниҳода, чунин ваъда доданд: «Байъат кардем, ки то Аллоҳ таъоло ба ту пирӯзӣ ато фармояд, дар пешопеши ту ҷангида, фатҳро ба даст орем ё дар ин роҳ шаҳид шавем.» Сарвари мо, Паёмбар, як дасташро бар дасти дигараш ниҳода, аз номи ҳазрати Усмон, ки он ҷо набуд, бо худ байъат кард. Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам аз ин байъати асҳобаш бисёр хушнуд шуд ва фармуд: «Аз касоне, ки дар зери дарахт ҳақиқатан байъат карданд, ҳеҷ яке ба Ҷаҳаннам дохил нахоҳад шуд.» Ин байъатро «Байъати Ризвон» номиданд.4 Асҳоби киром разияллоҳу анҳум акнун шамшерҳоро кашида буданд, дар ҷои худ ором истода наметавонистанд ва чашм ба роҳи ишораи Расул алайҳиссалом буданд. Дар ин вақт ҷосусони Қурайш, ки қароргоҳи исломро зери назар доштанд, дида буданд, ки муҷоҳидон бо Паёмбари маҳбуби мо байъат кардаанд, ки дар ин роҳ то нӯшидани шарбати шаҳодат биҷанганд, ва тайёрӣ мебинанд. Дарҳол ба қароргоҳи Қурайш рафта, он чиро, ки рӯй дода буд, нақл карданд. Сарвари мо, Паёмбар, барои ҳар эҳтимол шабона барои ҳифзи асҳобаш посбонон мегузошт. Дар яке аз шабҳое, ки ҳазрати Усмон дар ҳабс буд, гурӯҳи панҷоҳнафарии мушрикон таҳти сардории Микраз ҳамла карданд, то лашкари исломро дар хоб ғофилгир кунанд. Он шаб Муҳаммад ибни Маслама ва ёронаш посбонӣ мекарданд. Пас аз задухӯрди кӯтоҳ кофиронеро, ки омада буданд, дастбаста гирифтанд. Танҳо Микраз гурехта тавонист. Асиронро ба ҳузури Сарвари мо Расулуллоҳ оварданд. Баъзеашонро ҳабс карданд ва баъзеашонро бахшиданд. Мушрикон шаби дигар ҳам хостанд шабохун зананд, аммо боз дастгир шуданд. Сарвари мо, Паёмбар, онҳоро ҳам бахшида, озод кард.

Сулҳномаи Ҳудайбия

Лашкари кофирон фаҳмид, ки лашкари ислом шабу рӯз омодаи ҷанг аст ва ҳар лаҳза метавонад ҳамла кунад, ва ба дилаш тарс афтод. Диданд, ки ҷуз аҳд бастан роҳи дигаре нест, ва бо шитоб ҳайъати элчиёнро интихоб карданд. Ба ин ҳайъат, ки сардораш Суҳайл ибни Амр буд, гуфтанд: «Ба шарте аҳднома бандед, ки онҳо имсол ба Макка надароянд.»

Паёмбари маҳбуби мо элчиёни Қурайшро қабул фармуд. Аввалин хоҳиши элчиён озод кардани мардони ҳабсшудаашон буд. Сарвари оламиён фармуд: «То асҳоби маро, ки дар Макка боздошт кардаед, озод накунед, ин мардони шуморо раҳо намекунам!» Суҳайл бо гуфтани «Рост гӯям, бо мо хеле одилона ва бо инсоф рафтор кардед» ҳазрати Усмонро, ки дар Макка боздошт шуда буд, ва наздик ба даҳ нафар аз асҳобро, ки пештар ҳабс карда буданд, озод кунонд. Баъд аз он мушриконеро, ки ҳангоми шабохун дастгир ва ҳабс шуда буданд, ҳам озод карданд.

Пас аз гуфтушунидҳои дароз ба созиш расиданд. Навбати навиштани он расида буд. Ҳазрати Алиро котиб интихоб карданд. Барои навиштани сулҳнома коғаз ва давот тайёр карданд. Ҳабибуллоҳ, Сарвари мо, ки раҳмат барои оламиён фиристода шуда буд, ба ҳазрати Алӣ фармуд: «Бинавис!»

«Бисмиллоҳир-Раҳмонир-Раҳим!» Суҳайл дарҳол ба ин эътироз карда, гуфт: «Қасам мехӯрам, ки ман намедонам, „Раҳмон“ чӣ маъно дорад. Чунин нанавис, „Бисмика Аллоҳумма“ навис! Вагарна ба сулҳ розӣ намешавам!» Сарвари мо, Паёмбар, дар бастани сулҳ ҳикматҳои бисёр бузург медид. Аз ин рӯ фармуд: «„Бисмика Аллоҳумма“ ҳам зебост» ва ба ҳазрати Алӣ амр фармуд, ки чунин нависад. Пас аз навиштани он, вақте ки Сарвари мо, Паёмбар, фармуд: «Ин моддаҳоест, ки Муҳаммад Расулуллоҳ бо Суҳайл ибни Амр дар бораи онҳо ба мувофиқа расида, сулҳ карданд ва имзо карданд, то шартҳояш аз ҷониби тарафҳо иҷро карда шавад», диданд, ки Суҳайл дасти ҳазрати Алиро гирифт. Вай ба Сарвари мо, Паёмбар, рӯ оварда, гуфт: «Қасам мехӯрем, ки агар мо қабул мекардем, ки ту Расулуллоҳ ҳастӣ, ба ту мухолифат намекардем ва монеи зиёрати Каъба кардани ту намешудем. Аз ин рӯ, ба ҷои „Расулуллоҳ“ „Муҳаммад, писари Абдуллоҳ“ навис!»

Сарвари мо, Паёмбар, инро низ қабул фармуда, чунин фармуд: «Валлоҳи, агарчи шумо маро дурӯғгӯ шуморед ҳам, ман бешубҳа Расули Аллоҳ таъоло ҳастам. Навиштани номи ман ва номи падарам паёмбарии маро аз байн намебарад. Эй Алӣ! Онро пок кун ва „Муҳаммад ибни Абдуллоҳ“ навис.»

Дили ҳеҷ яке аз асҳоби киром ба пок кардани калимаи «Расулуллоҳ» роҳ надод. Дар як лаҳза ҳама чизро фаромӯш карда, гуфтанд: «Эй Алӣ! „Муҳаммад Расулуллоҳ“ навис, вагарна кори миёни мо ва ин мушриконро танҳо шамшер ҳал мекунад!…» Сарвари мо, Паёмбар, аз ин ғайрати асҳобаш хушнуд шуд, вале бо дастҳои муборакаш ишора фармуд, ки хомӯш бошанд. Вақте ки ба ҳазрати Алӣ амр фармуд, ки онро пок кунад, вай узр хоста, гуфт: «Ҷонам фидои ту бод, ё Расулаллоҳ! Дастам ба пок кардани ин сифати мубораки ту намеравад!…» Паёмбари маҳбуби мо хоҳиш кард, ки он ҷоро ба Ӯ нишон диҳад. Чун нишон дод, онро аз дасташ гирифта, бо ангушти мубораки худ пок кард ва фармуд, ки «писари Абдуллоҳ» нависанд. Сипас ба навиштани моддаҳо сар карданд. 1) Аҳднома даҳ сол эътибор хоҳад дошт ва дар ин муддат ду тараф бо якдигар ҷанг нахоҳанд кард.

«Аз касоне, ки дар зери дарахт ҳақиқатан байъат карданд, ҳеҷ яке ба Ҷаҳаннам дохил нахоҳад шуд» Ҳадиси шариф

2. Мусалмонон имсол Каъбаро зиёрат нахоҳанд кард, балки як сол баъд метавонанд онро зиёрат кунанд. 3) Мусалмононе, ки барои зиёрати Каъба меоянд, се рӯз мемонанд ва бо худ ғайр аз силоҳи мусофир силоҳи дигаре нахоҳанд дошт. 4) Ҳангоме ки мусалмонон Каъбаро тавоф мекунанд, мушрикони Макка аз Каъба берун рафта, имкон медиҳанд, ки онҳо озодона тавоф кунанд.

3. Агар касе аз қурайшиён мусалмон шуда, бе иҷозати валии худ ба Мадина равад, баргардонда хоҳад шуд. Агар яке аз мусалмонон ба тарафи Қурайш гузашта, ба Макка равад, баргардонда нахоҳад шуд. Вақте ки ҳазрати Умар дар бораи ин модда пурсид: «Ё Расулаллоҳ! Магар ин шартро ҳам қабул мекунӣ?», Паёмбари маҳбуби мо табассумкунон фармуд: «Бале. Касонеро аз мо, ки назди онҳо мераванд, Аллоҳ таъоло аз мо дур гардонад!»

4. Агар яке аз асҳоб ба нияти ҳаҷ ё умра ба Макка ояд, ҷону моли ӯ дар амон хоҳад буд.

5. Агар яке аз мушрикон ҳангоми рафтан ба Шом, Миср ё ҷои дигар ба Мадина сар занад, ҷону моли ӯ низ дар амон хоҳад буд.

6. Дигар қабилаҳои араб метавонанд ба ҳимояи ҳар тарафе, ки хоҳанд, дароянд ва дар пайвастан ба мусалмонон ё мушрикон озод хоҳанд буд.5

Навбати имзои аҳднома расида буд. Дар он лаҳза диданд, ки касе занҷирҳои пояшро кашолакунон ба сӯи лашкари ислом меояд. Наздик ва наздиктар шуд ва фарёд зад: «Маро наҷот диҳед!…» Сардори ҳайъати Қурайш ин садоро шунида, дарҳол аз ҷояш ҷаҳид ва бо шохаи хордоре, ки ба даст гирифта буд, ба сару рӯи ӯ задан гирифт. Вай тамоми қуввати худро ҷамъ карда, худро ба пеши зонуҳои мубораки Сарвари мо Расулуллоҳ андохт ва илтиҷо кард: «Маро наҷот деҳ, ё Расулаллоҳ!» Ин мусалмоне буд, ки чун дар Макка ба мусалмонӣ мушарраф шуда буд, падараш ӯро ба занҷир кашида буд. Ҳар рӯз ӯро сахт шиканҷа медоданд ва ба парастиши бутҳо маҷбур мекарданд. Вай аз ба Ҳудайбия рафтани мушрикон истифода бурда, занҷирҳояшро канда, бе он ки касе бубинад, аз Макка баромада, худро ба миёни мусалмонон расонда буд. Ин шахси муборак, ки ба ҳидоят расида буд, ҳазрати Абӯҷандал, писари Суҳайл, сардори ҳайъати мушрикон, буд. Суҳайл писараш Абӯҷандалро ба Сарвари мо, Паёмбар, нишон дода, гуфт: «Мувофиқи аҳдномае, ки каме пеш навиштем, ин аввалин марде аст, ки бояд ба ман баргардонӣ!»

Сарвари мо, Паёмбар, ва саҳобагон сахт андӯҳгин шуда буданд. Ҳама бо ҳаяҷон интизор буданд, ки Сарвари мо Расулуллоҳ чӣ ҷавоб хоҳад фармуд. Аз як тараф сулҳнома ва аз тарафи дигар саҳобие, ки зери шиканҷа буд… Сарвари оламиён ба Суҳайл фармуд: «Мо ҳанӯз ин сулҳномаро имзо накардаем!» Суҳайл якравӣ карда, гуфт: «Эй Муҳаммад! Моддаҳои аҳдномаро пеш аз он ки писарам ба ин ҷо расад, навишта тамом карда будем. Агар писарамро барнагардонӣ, ман ҳам ҳаргиз зери сулҳномаро имзо намекунам!» Сарвари мо, Паёмбар, фармуд: «Вайро ба хотири ман аз аҳднома берун гузор», вале мушрикон инро қабул накарданд. Ҳангоме ки Суҳайл ибни Амр писарашро кашола карда мебурд, Абӯҷандал фарёд мезад: «Ё Расулаллоҳ! Эй бародарони мусалмонам!… Ман ба мусалмонӣ мушарраф шуда, ба шумо паноҳ овардам, вале шумо маро ба мушрикон таслим мекунед? Раво мебинед, ки ҳар рӯз маро шиканҷаҳои тоқатфарсо диҳанд? Ё Расулаллоҳ! Магар маро бармегардонед, то аз динам баргардонанд?!…»

Тоб овардан ба ин илтиҷои ҷонсӯз бисёр душвор буд. Саҳобагон, ки дилҳояшон реш шуда буд, ба гиря афтоданд. Чашмони мубораки Паёмбари маҳбуби мо, он баҳри марҳамат, ҳам пур аз ашк шуда буд. Назди Суҳайл рафта, хоҳиш кард: «Биё, чунин макун! Вайро ба ман бибахш!» Аммо Суҳайл ҷавоб дод: «Мумкин нест, намебахшам!» Он гоҳ Паёмбари маҳбуби мо бо фармудани «Эй Абӯҷандал! Каме дигар сабр кун! Ба он чи бо ту мекунанд, тоқат кун! Подоши онро аз Аллоҳ таъоло бихоҳ. Аллоҳ таъоло албатта ба ту ва ба мусалмонони заиф ва бекасе мисли ту кушоиш ва роҳи раҳоӣ ато хоҳад кард» ӯро тасаллӣ дод ва фармуд: «Ба мо намезебад, ки сари ваъдаи додаамон наистем.» Вай ҳам бо гуфтани «Хуб, ё Расулаллоҳ» изҳор кард, ки сабр хоҳад кард.

Ҳатто мушриконе, ки дар ҳайъат буданд, ба ин ҳодисаи ҷонсӯз тоб наоварда, гуфтанд: «Эй Муҳаммад! Мо Абӯҷандалро ба хотири ту зери ҳимояи худ мегирем ва намегузорем, ки Суҳайл ӯро шиканҷа кунад!»

Пас аз ин Сарвари мо Расулуллоҳ ва асҳоби киром каме ором гирифтанд. (Суҳайл ибни Амр пас аз фатҳи Макка мусалмон шуда, аз асҳоби киром гардид.) Сулҳномаро дар ду нусха навиштанд ва тарафҳо онро имзо карданд. Мушрикон ба қароргоҳи худ баргаштанд.6 Ҳайъати Қурайш аз ин моддаҳо, ки ба зоҳир ба зарари мусалмонон менамуданд, бисёр шод буд. Баръакс, ин сулҳнома барои мӯъминон пирӯзии бузурге буд ва ин моддаҳо ба нафъи мусалмонон буданд. Пеш аз ҳама, Қурайш қабул мекард, ки мусалмонон як давлатанд. Агар мушрике аз Макка барои тиҷорат ё кори дигаре ба Шом ва Миср рафта, ба Мадина сар мезад, ҷону молаш дар амон мебуд. Бад-ин тариқ мушрикон зиндагии мусалмононро аз наздик медиданд, дар баробари адолати ислом ва рафтори неки асҳоб бо якдигар мафтун мешуданд ва исломро дӯст медоштанд. Дар натиҷа мусалмон шуда, ба сафҳои саҳобагон мепайвастанд. Бо ин аҳднома, ки бояд даҳ сол давом мекард, мусалмонон бештар ва пурқувваттар мешуданд ва ислом ба ҳама ҷо паҳн мегардид. Аммо Сарвари мо, Паёмбар, аз моддаи «Агар касе аз қурайшиён мусалмон шуда, хоҳад ба Мадина паноҳ барад, баргардонда хоҳад шуд» андӯҳгин шуда буд ва фармуда буд: «Аллоҳ таъоло албатта барои онҳо кушоиш ва роҳи раҳоӣ хоҳад офарид.»… Дигар бо мушрикон коре боқӣ намонда буд. Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам, Сарвари мо, ба асҳоби киром фармуд: «Бархезед! Қурбониҳоятонро забҳ кунед. Сарҳоятонро тарошида, сипас аз эҳром бароед.» Сарвари мо, Паёмбар, пеш аз ҳама қурбонии худро забҳ кард. Сипас сартароши Ӯ, ҳазрати Хирош ибни Умайя, сари Ӯро тарошид. Асҳоби киром он мӯйҳои муборакро пеш аз он ки ба замин афтанд, дар ҳаво қапида, барои баракат нигоҳ доштанд. Саҳобагон ҳам қурбониҳояшонро забҳ карданд, баъзеашон сар тарошиданд ва баъзеашон мӯи худро кӯтоҳ карданд.7

«Эй Абӯҷандал! Каме дигар сабр кун! Ба он чи бо ту мекунанд, тоқат кун! Подоши онро аз Аллоҳ таъоло бихоҳ. Аллоҳ таъоло албатта ба ту ва ба мусалмонони заиф ва бекасе мисли ту кушоиш ва роҳи раҳоӣ ато хоҳад кард» Ҳадиси шариф

Қариб бист рӯз дар Ҳудайбия монда буданд. Сарвари мо, Паёмбар, бо ёронаш барои бозгашт ба Мадина ҳаракат кард. Дар роҳ Аллоҳ таъоло сураи Фатҳро ба Сарвари мо, Паёмбар, ваҳй фармуда, мужда дод, ки неъмат ва ёрии Худро комил хоҳад кард. Дар рӯзҳое, ки Султони коинот саллаллоҳу алайҳи ва саллам пирӯзмандона Мадинаи нурониро бо қудуми худ мушарраф месохт, Абӯбасир аз қабилаи Сақифи Қурайш ба мусалмонӣ мушарраф шуда буд. Абӯбасир фаҳмид, ки дар миёни мушрикон зиндагӣ карда наметавонад, ва пиёда ба Мадина омад. Мувофиқи аҳдномаи Ҳудайбия аз Мадина баромада, дар маҳалле бо номи Ийс, дар соҳили Баҳри Сурх, ҷой гирифт.8

Ин ҷо сари роҳи тиҷоратие буд, ки мушрикони Қурайш аз он ба Шом мерафтанд. Баъд аз ин касоне аз Қурайш, ки мусалмон мешуданд, Маккаро тарк карда, на ба Мадина, балки ба Ийс, назди Абӯбасир мерафтанд. Аввалини онҳо ҳазрати Абӯҷандал буд. Баъд ин кор давом кард: панҷоҳ нафар, сад нафар, дусад, сесад нафар шуданд. Корвони Қурайш ҳангоми рафтан ба Шом маҷбур буд аз ин ҷо гузарад. Ҳазрати Абӯбасир бо мусалмононе, ки ҳамроҳаш буданд, мушриконеро, ки аз ин ҷо мегузаштанд, дастгир мекарданд ва аз онҳо мехостанд, ки мусалмон шаванд. Бо онҳое, ки мусалмон намешуданд, ҷангида, онҳоро ба танг меоварданд. Мушрикони Макка чун диданд, ки роҳҳои тиҷорати Шом дигар баста шудааст, ба Мадина ҳайъате фиристоданд ва илтиҷо карданд, ки моддаи «Агар касе аз қурайшиён мусалмон шуда, бе иҷозати валии худ ба Мадина равад, баргардонда хоҳад шуд!…» аз сулҳномаи Ҳудайбия бардошта шавад. Сарвари мо, Паёмбар, марҳамат фармуда, ин хоҳиши онҳоро қабул кард. Ҳамин тавр, роҳҳои тиҷорати Шом барои қурайшиён кушода шуд ва мусалмонон ҳам ба подоши сабрашон ба Мадина, назди Сарвари мо, Паёмбар, омаданд.

ЭЙ ЗЕБОТАРИНИ ЗЕБОЁН!

Эй зеботарини зебоён, маро бо савдои худ сӯхтӣ!
Чашмам чизе намебинад, ақлам ҳар дам бо хаёли туст!
Ту шоҳи (Қоба қавсайн) ҳастӣ ва ман бандаи саркаш,
ин саргашта чӣ гуна гӯяд, ки меҳмони ту шавад?
Чун бо марҳамат нигоҳе кардӣ, дилҳои мурдаро зинда сохтӣ,
ба раҳмати бепоёнат паноҳ овардам ва дари туро кӯфтам!
Ту сарчашмаи некӣ ҳастӣ, баҳри дармонҳоӣ!
Як қатра лутф бар ман кун, дардам бедармон мондааст!
Ҳама ба Макка меоянд, ба Каъба, Сафо ва Марва,
ман бошам, барои ту аз кӯҳҳову теппаҳо гузаштам!
Дишаб дар хобе сарам ба осмонҳо расид,
пиндоштам ғуломони даргоҳат бар гарданам по ниҳодаанд!
Эй ҳазрати Ҷомӣ, булбули маҳбуби ман!
Аз миёни шеърҳоят ин байтро баргузидам:
Бо забони овезон, мисли сагони гар,
ба умеди қатрае ба баҳри эҳсонат расидам.
Мавлоно Холиди Бағдодӣ (қуддиса сирруҳ)

«Мо бешак ба ту фатҳи ошкоре эҳсон кардем» Фатҳ: 1

Даъватномаҳои Сарвари мо Расулуллоҳ

Офтоб бар олам наметобид,
то он ҷон намеомад;
ба олам рӯшноӣ намебахшид,
то он лаҳзаи мавлид намерасид.
Бо булӯру бо сурур
он ҷамоли гулгун сиришта намешуд,
то бо нуре, ки дар дилҳо инъикос меёбад,
тане муҷассам намегашт.
Айюбӣ