ДАЪВАТНОМАҲО

Номаҳое, ки ба подшоҳон фиристода шуданд

Набии муҳтарам саллаллоҳу алайҳи ва саллам пас аз бозгашт аз Ҳудайбия орзу дошт, ки ислом дар саросари дунё паҳн шавад ва одамон аз азоби Ҷаҳаннам наҷот ёфта, ба саодати ҳақиқӣ расанд, зеро Ӯ ҳамчун раҳмат ба тамоми олам фиристода шуда буд. Аз ин рӯ, дар фикри он шуд, ки ба подшоҳони атроф элчиён фиристода, онҳоро ба ислом даъват кунад. Наздикиҳои охири моҳи зулҳиҷҷаи соли шашуми ҳиҷрӣ, дар аввали моҳи муҳаррами соли ҳафтум, Амр ибни Умайяро (разияллоҳу анҳ) назди подшоҳи Ҳабашистон, Диҳяи Калбиро (разияллоҳу анҳ) назди подшоҳи Рум, Ҳотиб ибни Абӯбалтаъаро (разияллоҳу анҳ) назди подшоҳи Миср, бо ҳамин вазифа Абдуллоҳ ибни Ҳузофаро (разияллоҳу анҳ) назди подшоҳи Эрон, Шуҷоъ ибни Ваҳбро (разияллоҳу анҳ) ба Ғассон, Салит ибни Амрро (разияллоҳу анҳ) ба Ямома ва Алои Ҳазрамиро назди амири Баҳрайн Мунзир ибни Совӣ фиристод.1 Ин элчиён баргузидатарин касони асҳоби киром буданд: чеҳра ва сухани онҳо аз ҳама зеботар буд. Ба ҳар подшоҳ ҷудогона номае бо даъват ба ислом навиштанд. Паёмбари маҳбуби мо поёни номаҳоро бо муҳре муҳр зад, ки бар нигини ангуштарини нуқрагинаш дар се сатр, аз поён ба боло, «Муҳаммад, Расул, Аллоҳ» навишта шуда буд. Элчиёне, ки бояд назди подшоҳон мерафтанд, ҳамчун мӯъҷизаи Сарвари мо, Паёмбар, субҳ забони давлатеро, ки ба он ҷо мерафтанд, омӯхта аз хоб хестанд.2

Нома ба Наҷошӣ Асҳама

Ҳазрати Амр ибни Умайя, ки бояд ба Ҳабашистон мерафт, инчунин бояд аз Наҷошӣ Асҳама хоҳиш мекард, ки асҳоби киромеро, ки пештар ба он ҷо ҳиҷрат карда буданд, ба Мадина фиристад. Сарвари мо Расулуллоҳ ба Наҷошӣ ду нома фиристода буд. Амр ибни Умайя дар муддати кӯтоҳ ба Ҳабашистон расид ва ба ҳузури малик Наҷошӣ Асҳама даромад. Аввал номаи якумро пешкаш кард. Наҷошӣ аз тахти худ фуромад, номаро бо эҳтиром ва муҳаббати бузург гирифт, бӯсид, ба рӯю чашмонаш молид ва сипас кушода, фармуд, ки онро бихонанд: «Бисмиллоҳир-Раҳмонир-Раҳим! Аз Муҳаммад алайҳиссалом, расули Аллоҳ таъоло, ба Наҷошӣ Асҳама, малики Ҳабаш!… Салом бар касе, ки ба ҳидоят пайравӣ мекунад!…

«Эй подшоҳ! Ман туро ба имон ба Аллоҳ таъоло, ки ҳамто ва шарике надорад, ба ибодати Ӯ, ба пайравӣ аз ман ва ба бовар доштан ба он чи Аллоҳ таъоло ба ман фиристодааст, даъват мекунам; зеро ман расули Аллоҳ таъоло ҳастам, ки ба таблиғи инҳо маъмурам» Паёмбари маҳбуби мо Муҳаммад алайҳиссалом

Яке аз номаҳое, ки Сарвари мо Расулуллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам)

ба подшоҳон фиристод

Дар муҳре, ки дар тарафи чапи поёни нома аст, ибораҳои «Муҳаммад, Расул, Аллоҳ» дар се сатр, аз поён ба боло, навишта шудаанд. Ин муҳр, ки бар нигини ангуштарини нуқрагин канда шуда буд, дар поёни ҳар даъватномае, ки фиристода мешуд, зада мешуд. Расулуллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) ин ангуштаринро ҳамчун муҳри шоҳона то он даме, ки ба охират ташриф бурд, ба кор мебурд. Пас аз он ин муҳр дар замони хилофати ҳазрати Абӯбакр, сипас ҳазрати Умар ва дар навбати сеюм ҳазрати Усмон ба кор рафт. Ҳазрати Усмон онро танҳо шаш моҳ ба кор бурда тавонист. Рӯзе ангуштарин аз ангушти халифа лағжида, ба чоҳи Арис афтод. Бо вуҷуди ҳамаи ҷустуҷӯҳо ба ҳеҷ ваҷҳ ёфт нашуд.

Эй подшоҳ! Саломатии туро орзу дорам ва барои неъматҳое, ки ба ту ато фармудааст, ба Аллоҳ таъоло ҳамд мегӯям. Ба ҷуз Ӯ ҳеҷ маъбуде нест. Ӯ Малик аст (дар тамоми коинот танҳо Ӯ соҳиби тасарруф аст). Қуддус аст (аз ҳар гуна айбу нуқсон пок аст). Салом аст (бандагонашро аз ҳамаи хатарҳо дар саломат нигоҳ медорад). Мӯъмин аст (амондиҳанда аст). Муҳаймин аст (ҳама чизро назорат карда, ҳифз мекунад).

Гувоҳӣ медиҳам, ки Исо (алайҳиссалом) рӯҳ ва калимаи Аллоҳ таъолост, ки онро ба Марям, он зани бисёр пок ва покдоман, ки аз ҳар гуна ҳаёти дунё комилан канора гирифта буд, илқо фармуд; бад-ин тариқ Марям ба Исо ҳомила шуд. Аллоҳ таъоло Одамро бо қудрати Худ чӣ гуна офарида бошад, Исоро низ ҳамон гуна офаридааст.

Эй подшоҳ! Ман туро ба имон ба Аллоҳ таъоло, ки ҳамто ва шарике надорад, ба ибодати Ӯ, ба пайравӣ аз ман ва ба бовар доштан ба он чи Аллоҳ таъоло ба ман фиристодааст, даъват мекунам; зеро ман расули Аллоҳ таъоло ҳастам, ки ба таблиғи инҳо маъмурам. Акнун ман таблиғеро, ки бар ту лозим буд, анҷом додам ва насиҳатеро, ки саодати дунё ва охиратро таъмин мекунад, кардам. Насиҳати маро қабул кунед! Салом бар онҳое, ки ҳидоят ёфта, ба роҳи рост расидаанд.»

Подшоҳ Асҳама номаи Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва салламро бо адаб ва фурӯтании бузург гӯш кард ва фавран калимаи шаҳодатро бар забон оварда, мусалмон шуд:

«Ашҳаду ан ло илоҳа иллаллоҳ ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу.» Сипас гуфт: «Қасам мехӯрам, ки Ӯ ҳамон паёмбарест, ки яҳудиён ва масеҳиёни аҳли китоб омаданашро интизор буданд ва паёмбарони пешин омаданашро мужда дода буданд. Агар имкони назди Ӯ рафтан медоштам, бешак мерафтам ва ба шарафи хизмати Ӯ мушарраф мешудам!» Номаро бо эҳтиром дар қуттии зебое гузошт ва гуфт: «То даме ки ин номаҳо дар ин ҷо бошанд, хайру баракат аз Ҳабашистон намеравад.»3 Наҷошӣ Асҳама фармонҳоеро, ки дар номаи дуюм баён шуда буданд, бо эҳтиром хонд ва модари мо Умму Ҳабибаро, ҳамсари мубораки Паёмбари маҳбуби моро, бо амри набавӣ ба никоҳи Расули акрам даровард. Сипас модари мо Умму Ҳабиба ва асҳоби киромеро, ки дар он ҷо буданд, тақрибан ду моҳ меҳмондорӣ карда, бо ҳадяҳои бисёр ба киштиҳо савор кард ва ба Мадина фиристод. Дар номае, ки фиристод, хабар медод, ки имон овардааст.

Нома ба Ҳиракл, императори Рум

Ҳазрати Диҳяи Калбӣ ҳам барои даъвати императори Рум ба ислом вазифадор шуда буд. Вай бояд номаро ба Ҳорис, подшоҳи Ғассон дар Бусро, месупурд, то вай онро ба императори Рум Ҳиракл бифиристад. Ҳазрати Диҳя даъватномаи Сарвари мо, Паёмбар саллаллоҳу алайҳи ва салламро бо эҳтироми бузург гирифта, бо шитоб ба Бусро омад. Бо Ҳорис вохӯрда, воқеаро баён кард. Ҳорис Адӣ ибни Ҳотамро, ки ҳанӯз мусалмон нашуда буд, ҳамроҳи Диҳя карда, ӯро назди Ҳиракл, ки он вақт дар Қудс буд, фиристод. Ҳар ду якҷоя ба Қудс омаданд ва роҳи дидор бо императорро ҷустан гирифтанд. Одамони император ба ӯ гуфтанд: «Вақте ки ба ҳузури қайсар мебароӣ, сар хам карда роҳ меравӣ ва чун наздик шудӣ, ба замин афтода саҷда мекунӣ. То ба ту иҷозати аз саҷда бархостан надиҳад, ҳаргиз сар аз замин барнамедорӣ.» Ин суханон бар ҳазрати Диҳя гарон омад ва ба онҳо фармуд: «Мо мусалмонон ба ҷуз Аллоҳ таъоло ба ҳеҷ кас саҷда намекунем. Ғайр аз ин, саҷда кардани инсон ба инсон хилофи офариниши ӯст.» Он гоҳ одамони қайсар гуфтанд: «Дар ин сурат қайсар номаеро, ки овардаӣ, ҳаргиз қабул намекунад ва туро аз ҳузури худ меронад.» Ҳазрати Диҳя фармуд: «Паёмбари мо Муҳаммад алайҳиссалом на танҳо намегузорад, ки касе ба Ӯ саҷда кунад, балки ҳатто иҷозат намедиҳад, ки дар пеши Ӯ андаке хам шаванд. Ба касе, ки бо Ӯ дидан мехоҳад, агарчи ғулом бошад ҳам, таваҷҷуҳ мекунад: ӯро ба ҳузури худ қабул мефармояд, дардашро мешунавад, ғамашро аз дилаш дур месозад ва дилашро ба даст меорад. Барои ҳамин ҳамаи онҳое, ки ба Ӯ пайравӣ мекунанд, озод ва бошарафанд.»

«Қасам мехӯрам, ки Ӯ ҳамон паёмбарест, ки яҳудиён ва масеҳиёни аҳли китоб омаданашро интизор буданд ва паёмбарони пешин омаданашро мужда дода буданд» Наҷошӣ Асҳама (раҳматуллоҳи алайҳ)

Яке аз шунавандагони ин суханон гуфт: «Модом ки ба қайсар саҷда намекунӣ, пас ба ту роҳи дигаре нишон диҳам, то вазифаеро, ки ба уҳда гирифтаӣ, иҷро карда тавонӣ. Қайсар дар пеши қаср ҷое дорад, ки дар он истироҳат мекунад. Ҳар рӯз баъд аз пешин ба ин ҳавлӣ мебарояд ва дар он ҷо сайр мекунад. Дар он ҷо минбаре ҳаст. Агар бар болои он ягон навиштае бошад, аввал онро гирифта мехонад ва баъд истироҳат мекунад. Ту ҳам ҳозир бирав, номаро бар он минбар бигзор ва берун интизор бош. Номаро дида, туро даъват мекунад. Он гоҳ вазифаатро иҷро мекунӣ.»

Пас ҳазрати Диҳя номаро дар ҷои гуфташуда гузошт. Ҳиракл номаро гирифт ва тарҷумоне хост, ки арабӣ донад. Тарҷумон номаи Сарвари мо Расулуллоҳро хондан гирифт. Дар болои нома чунин навишта шуда буд: «Бисмиллоҳир-Раҳмонир-Раҳим! Аз Муҳаммад (алайҳиссалом), Расули Аллоҳ таъоло, ба Ҳиракл, бузурги румиён.» Яннақ, бародарзодаи Ҳиракл, аз он ки нома чунин оғоз ёфта буд, сахт ба хашм омад ва ба синаи тарҷумон мушти сахте зад. Тарҷумон аз зарби мушт ба замин ғалтид ва номаи муборак аз дасташ афтод. Ҳиракл аз Яннақ пурсид: «Чаро чунин кардӣ!» Вай гуфт: «Номаро намебинӣ? Ҳам номаро пеш аз номи ту бо номи худ оғоз кардааст ва ҳам нагуфтааст, ки ту подшоҳӣ, балки гуфтааст: „Ба Ҳиракл, бузурги румиён“. Чаро „подшоҳи румиён“ нанавиштааст ва чаро аввал бо номи ту оғоз накардааст? Номаи Ӯ имрӯз хонда намешавад.»

Он гоҳ Ҳиракл гуфт: «Валлоҳи, ту ё бисёр беақлӣ, ё девонаи калоне. Намедонистам, ки ту чунин ҳастӣ. Ман ҳанӯз нанигаристаам, ки дар нома чӣ навишта шудааст, ту мехоҳӣ онро дарронда, дур андозӣ? Ба ҷонам қасам, ки агар Ӯ, чунон ки мегӯяд, Расулуллоҳ бошад, ҳақ дорад, ки дар номааш номи худро пеш аз номи ман нависад ва маро бузурги румиён ёд кунад. Ман танҳо соҳиби онҳоям, подшоҳашон нестам.» Сипас Яннақро аз ҳузури худ ронд. Баъд касеро бо номи Ускуф, ки донишмандтарини масеҳиён, раиси онҳо ва мушовири худи ӯ буд, даъват карда, номаро хононд. Дар идомаи нома чунин фармуда шуда буд: «Салом бар онҳое, ки ба ҳидояти Аллоҳ таъоло пайравӣ мекунанд ва ба роҳи рост мерасанд!» Пас аз ин: (Эй бузурги румиён!) Туро ба ислом даъват мекунам. Исломро қабул кун, то ба саломатӣ бирасӣ. Мусалмон шав, то Аллоҳ таъоло ба ту ду баробар аҷр диҳад. Агар рӯй гардонӣ, гуноҳи ҳамаи масеҳиён бар гардани туст. «(Эй Расули Ман!) Бигӯ: „Эй аҳли китоб (яҳудиён ва масеҳиён), ба сӯи калимае биёед, ки миёни мо ва шумо муштарак аст: ин ки ба ҷуз Аллоҳ таъоло ба ҳеҷ чиз ибодат намекунем ва ҳеҷ чизро ба Ӯ шарик намесозем. Аллоҳ таъолоро гузошта, ҳеҷ касеро аз миёни худ Парвардигори офаридгор намешиносем. Агар аз ин сухан рӯй гардонанд, бигӯед: Гувоҳ бошед, ки мо мусалмонони ҳақиқӣ ҳастем.“»4

Ҳангоме ки номаи Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва салламро мехонданд, аз пешонии Ҳиракл қатраҳои арақ мерехт. Чун нома ба охир расид, гуфт: «Пас аз Сулаймон алайҳиссалом ман номае надида будам, ки ин тавр бо „Бисмиллоҳир-Раҳмонир-Раҳим“ оғоз шавад.» Ҳиракл фикри Ускуфро дар ин масъала пурсид ва Ускуф гуфт:

«Валлоҳи, Ӯ ҳамон паёмбарест, ки Мусо ва Исо (алайҳимассалом) омаданашро ба мо мужда додаанд. Худи мо ҳам омадани Ӯро интизор будем.»

Ҳиракл пурсид: «Дар ин бобат ба ман чӣ кор карданро маслиҳат медиҳӣ, чиро муносиб медонӣ?» Ускуф ҷавоб дод: «Муносиб медонам, ки ба Ӯ пайравӣ кунӣ.» Ҳиракл гуфт: «Он чиро, ки ту мегӯӣ, ман хеле хуб медонам. Аммо тавони онро надорам, ки ба Ӯ пайравӣ карда, мусалмон шавам, зеро ҳам подшоҳиям аз даст меравад ва ҳам маро мекушанд.» Баъд ҳазрати Диҳя ва Адӣ ибни Ҳотамро ба наздаш хонд. Адӣ гуфт: «Эй подшоҳ! Ин марде, ки дар паҳлӯи ман аст ва аз арабҳои соҳиби гӯсфанду шутур мебошад, аз воқеаи аҷибе, ки дар диёраш рӯй додааст, сухан мегӯяд.» Ҳиракл пурсид: «Воқеае, ки дар диёратон рӯй додааст, чист?» Ҳазрати Диҳя гуфт: «Дар миёни мо зоте зуҳур кард ва эълон кард, ки паёмбар аст. Як қисми мардум ба Ӯ пайравӣ мекунанд ва қисми дигар ба Ӯ муқобилат меварзанд. Миёни мо, ки имон овардаем, ва онҳое, ки имон наовардаанд, задухӯрдҳо мешавад.»

Баъд аз ин Ҳиракл дар бораи Сарвари мо, Паёмбар, ба таҳқиқ сар кард. Ба волии Шом амр дод, ки касеро аз ҳамон насабе, ки Расули акрам аз он аст, пайдо кунанд. Дар ин миён ба олиме дар Рим, ки дӯсти ӯ буд ва забони ибрӣ медонист, ҳам нома навишта, ин масъаларо пурсид. Аз дӯсташ дар Рим номае омад, ки дар он хабар медод: зоте, ки ӯ зикр кардааст, паёмбари охирзамон аст. Волии Шом ҳам ба корвоне аз Қурайш, ки барои тиҷорат рафта буд, дучор омад. Дар миёни онҳо раиси Қурайш Абӯсуфён ҳам буд, ки ҳанӯз мусалмон нашуда буд. Абӯсуфён мегӯяд: «Вақте ки мо дар Ғазза будем, волии Ҳиракл дар Шом гӯё ки бар мо ҳуҷум оварданӣ бошад, омад ва пурсид: „Оё шумо аз қавми он зоте ҳастед, ки дар Ҳиҷоз аст?“ Гуфтем: „Бале.“ Гуфт: „Биёед, бо мо назди император меравед?“» Вай Абӯсуфён ва ҳамроҳонашро ба Шом бурд ва ба ҳузури Ҳиракл даровард. Ҳиракл дар ин вақт дар Қудс, дар Байтулмуқаддас буд. Бо вазираш нишаста, тоҷашро бар сар ниҳода буд. Ҳиракл Абӯсуфён ва тақрибан сӣ нафар маккагиёнеро, ки ҳамроҳи ӯ буданд, дар он ҷо қабул кард.

Тарҷумонеро ба наздаш хонд ва аз онҳо пурсид: «Кадоме аз шумо аз ҷиҳати насаб ба он зоте, ки худро паёмбар мегӯяд, наздиктар аст?» Абӯсуфён ҷавоб дод: «Аз ҷиҳати насаб наздиктарин кас ба Ӯ манам.» Ҳиракл хост, ки Абӯсуфёнро ба наздаш биёранд ва ба дигарон гуфт, ки дар пушти Абӯсуфён биистанд. Ҳиракл пурсид: «Дараҷаи хешовандии шумо чист?» Вай гуфт: «Писари амаки ман аст.» (Зеро бобои Абӯсуфён Умайя ва бобои Расулуллоҳ Абдулмутталиб аст. Бобоҳояшон амакбачаанд; аз ин рӯ гуфт: «Писари амаки ман аст». Насаби онҳо дар Абдуманоф, бобои бобоҳояшон, ба ҳам мепайвандад.) Абӯсуфён агарчи дар аввал дурӯғ гуфта бошад ҳам, аз таҳдиди подшоҳ тарсид ва дигар дурӯғ гуфта натавонист.

«Валлоҳи, Ӯ ҳамон паёмбарест, ки Мусо ва Исо (алайҳимассалом) омаданашро ба мо мужда додаанд. Худи мо ҳам омадани Ӯро интизор будем» Ускуфи Қудс

Сипас миёни онҳо чунин гуфтугӯ шуд. Ҳиракл: – Насаби зоте, ки худро паёмбар мегӯяд, дар миёни шумо чӣ гуна аст? – Ӯ аз беҳтарин насабҳои замон аст; аз ҷиҳати насаб баргузидатарини мост. – Оё пеш аз Ӯ дар миёни шумо касе даъвои паёмбарӣ кардааст? – Не, накардааст. – Оё дар миёни ниёгони Ӯ ягон подшоҳ гузаштааст? – Не. – Ба Ӯ ашрофи мардум пайравӣ мекунанд ё фақирону заифон? – Пайравони Ӯ фақирон, заифон, ҷавонон ва занонанд. Аз пирон ва ашрофи қавмаш касе чандон ба Ӯ пайравӣ накардааст. – Пайравонаш меафзоянд ё кам мешаванд? – Меафзоянд. – Оё касе ҳаст, ки пас аз даромадан ба дини Ӯ онро написандида ё бо хашм аз он баргашта бошад? – Нест. – Оё пеш аз он ки худро паёмбар гӯяд, ягон бор дида шудааст, ки Ӯ дурӯғ гӯяд? – Не. – Оё он паёмбар ягон бор аҳдашро шикаста ё ба қавли худ вафо накардааст? – Не, чунин нашудааст. Аммо мо ҳоло бо Ӯ барои муддате аз задухӯрд даст кашида, паймон бастаем. Намедонем, ки дар ин муддат Ӯ чӣ хоҳад кард. – Ӯ ба шумо чиро амр мекунад? – Амр мекунад, ки танҳо ба Аллоҳи ягона ибодат кунем ва ҳеҷ чизро ба Ӯ шарик насозем. Моро аз парастиши он чизҳое, ки ниёгонамон мепарастиданд (бутҳо), манъ мекунад. Ба намоз хондан, ростӣ, ёрӣ ба фақирон, парҳез аз ҳаромҳо, вафо ба аҳд, хиёнат накардан ба амонат ва зиёрати хешовандон амр мекунад. Ин гуфтугӯҳо дар Байтулмуқаддас шуда, номаи мубораки Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламро хонда буданд. Ҳамин ки Ҳиракл номаро бӯсида, ба чашмонаш молид ва бар сараш гузошт, дар миёни румиён ғавғо баланд шуд.

Қайсар амр кард, ки Абӯсуфён ва қурайшиёни ҳамроҳашро берун баранд. Абӯсуфён, ки ҳанӯз мусалмон нашуда буд, дар он ҷо бо қасам гуфта буд, ки бовар дорад: даъвати Паёмбари маҳбуби мо бо муваффақият анҷом хоҳад ёфт. Ҳазрати Диҳя бо рӯи муборак ва зебо ва овози ширинаш рӯ ба рӯи Ҳиракл истода, гуфт: «Эй қайсар! Маро аз Бусро шахсе (Ҳорис) назди ту фиристод, ки аз ту беҳтар аст. Ба Аллоҳ таъоло қасам мехӯрам, ки зоте (Расулуллоҳ), ки маро назди ӯ фиристодааст, ҳам аз вай ва ҳам аз ту беҳтар аст. Ту бояд суханони маро бо фурӯтанӣ гӯш карда, насиҳатҳоеро, ки дода мешаванд, қабул кунӣ! Зеро агар фурӯтанӣ кунӣ, насиҳатҳоро мефаҳмӣ; агар насиҳатҳоро қабул накунӣ, инсофдор буда наметавонӣ!»

Ҳиракл гуфт: «Давом деҳ.» Ҳазрати Диҳя гуфт: «Пас ман туро ба имон овардан ба Аллоҳ таъоло даъват мекунам, ки Исо алайҳиссалом ба Ӯ намоз гузоридааст. Ман туро ба имон ба ин Паёмбари уммӣ даъват мекунам, ки пештар Мусо алайҳиссалом ва баъд аз ӯ Исо алайҳиссалом омаданашро мужда дода, хабар додаанд. Агар дар ин бора чизе медонӣ ва мехоҳӣ саодати дунё ва охиратро ба даст оварӣ, онҳоро пеши назарат биёр. Вагарна саодати охиратро аз даст медиҳӣ ва дар куфру ширк мемонӣ. Инро ҳам хуб бидон, ки Аллоҳ таъоло, ки Парвардигори туст, золимонро ҳалок мекунад ва неъматҳоро дигаргун месозад.»

Ҳиракл гуфт: «Ман ҳеҷ навиштаеро, ки ба дастам афтад, нахонда намегузорам ва аз ҳеҷ олиме, ки назди ман ояд, то чизҳои надонистаамро аз ӯ напурсам ва наомӯзам, даст намекашам. Аз ин кор ҷуз хайру некӣ намебинам. Ба ман муҳлат деҳ, то андеша карда, ҳақиқатро пайдо кунам.» Баъдтар Ҳиракл ҳазрати Диҳяро назди худ хонд ва бо ӯ танҳо ба танҳо сухан гуфт. Он чиро, ки дар дил дошт, чунин ошкор кард: «Ман медонам, ки зоте, ки туро фиристодааст, ҳамон паёмбари охирзамон аст, ки омаданаш дар китобҳо мужда дода шуда ва чашм ба роҳаш буданд. Фақат агар ба Ӯ пайравӣ кунам, метарсам, ки румиён маро бикушанд. Туро назди Сафотир мефиристам. Вай бузургтарин олими онҳост ва ба ӯ аз ман зиёдтар эътибор медиҳанд. Ҳамаи масеҳиён ба ӯ пайравӣ мекунанд. Агар ӯ имон оварад, ҳамаи румиён имон меоранд. Он гоҳ ман ҳам он чиро, ки дар дил дорам, ва эътиқодамро ошкор мекунам.»

Пас аз ин Ҳиракл номае навишта, ба ҳазрати Диҳя дод ва ӯро назди Сафотир фиристод.

Роҳиб Сафотир

Сарвари мо Расулуллоҳ ба Сафотир ҳам нома фиристода буд. Сафотир номаҳоро хонда, сифатҳои Сарвари мо, Паёмбарро шунид ва гуфт, ки ҳеҷ шакке нест, ки Ӯ ҳамон паёмбари охирзамон аст, ки ҳазрати Мусо ва ҳазрати Исо омаданашро хабар додаанд, ва имон овард. Ба хонааш рафта, дарро ба рӯи худ баст ва се ҳафта ба мавъизаҳое, ки ҳар якшанбе мекард, набаромад. Масеҳиён фарёд мезаданд: «Ба Сафотир чӣ шудааст, ки аз вақти бо он араб вохӯрданаш берун намебарояд? Мо ӯро мехоҳем!»

Сафотир ҷомаи сиёҳи кашишии худро кашида, ҷомаи сафед пӯшид ва асо дар даст ба калисо омад. Мардуми шаҳрро ҷамъ карда, аз ҷой хест ва гуфт: «Эй масеҳиён! Бидонед, ки ба мо аз Аҳмад (алайҳиссалом) нома омадааст. Ӯ моро ба дини ҳақ даъват кардааст. Ман ошкоро медонам ва бовар дорам, ки Ӯ расули ҳаққи Аллоҳ таъолост.» Масеҳиён инро шунида, бар сари Сафотир ҳуҷум оварданд ва ӯро зада-зада шаҳид карданд. Ҳазрати Диҳя омада, воқеаро ба Ҳиракл хабар дод.

Ҳиракл гуфт: «Оё ба ту нагуфта будам? Сафотир назди масеҳиён аз ман маҳбубтар ва азизтар аст. Агар бишнаванд, маро ҳам мисли ӯ мекушанд.» Дар хабаре, ки Бухорӣ дар китоби «Саҳеҳ» зикр карда ва Зуҳрӣ ривоят кардааст, чунин омадааст: «Ҳиракл дар кӯшки худ дар Ҳимс бузургони Румро даъват карда, амр дод, ки дарҳоро банданд. Сипас ба ҷои баланде баромад ва гуфт: „Эй ҷамоати Рум! Оё шумо мехоҳед ба саодату оромиш бирасед, ҳукмронии шумо побарҷо бимонад ва ба он чи ҳазрати Исо гуфтааст, пайравӣ кунед?“ Румиён пурсиданд: „Эй подшоҳи мо! Барои ба даст овардани инҳо чӣ кунем?“ Ҳиракл гуфт: „Эй ҷамоати Рум! Ман шуморо барои кори хайре ҷамъ кардам. Ба ман номаи ҳазрати Муҳаммад омадааст; маро ба дини ислом даъват мекунад. Валлоҳи, Ӯ ҳамон паёмбарест, ки ҳамеша омаданашро интизор будем, Ӯро дар китобҳои худ навишташуда ёфтаем ва аломатҳояшро медонем. Биёед, ба Ӯ пайравӣ карда, дар дунё ва охират ба саломатӣ бирасем.“ Пас аз ин ҳамагон суханони зишт гуфта, ғур-ғур кунон барои гурехтан ба сӯи дарҳо давиданд. Аммо азбаски дарҳо баста буданд, берун рафта натавонистанд. Ҳиракл ин рафтори румиёнро дида, фаҳмид, ки онҳо аз ислом чунин мегурезанд, ва аз ҷони худ тарсида, гуфт: „Эй ҷамоати Рум! Суханоне, ки гуфтам, барои санҷидани пойбандии шумо ба динатон буд. Пойбандии шуморо ба динатон ва рафтореро, ки маро шод кард, бо чашмони худ дидам.“ Он гоҳ румиён ба Ҳиракл саҷда карданд ва вақте ки дарҳои кӯшк кушода шуданд, баромада рафтанд.»5 Ҳиракл ҳазрати Диҳяро ба наздаш хонд ва воқеаҳоро ба ӯ нақл кард. Ба ӯ ҳадяҳое дод, ки яке аз дигаре қиматтар буд. Ғайр аз ин, ба Сарвари мо, Паёмбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам нома навишт ва номаашро бо ҳадяҳое, ки омода карда буд, ба воситаи ҳазрати Диҳя ба Паёмбари маҳбуби мо фиристод.

«Ҳеҷ шакке нест, ки Ӯ ҳамон паёмбари охирзамон аст, ки ҳазрати Мусо ва ҳазрати Исо омаданашро хабар додаанд» Роҳиб Сафотир

Ҳиракл мехост мусалмон шавад, аммо аз тарси мансаб ва марг имон наовард. Дар номае, ки ба Сарвари мо, Паёмбар навишт, чунин омада буд: «Ба Муҳаммад, Расули Аллоҳ, ки ҳазрати Исо Ӯро мужда додааст, аз қайсар, подшоҳи Рум! Элчии ту бо номаат назди ман омад. Ман гувоҳӣ медиҳам, ки ту расули ҳаққи Аллоҳ ҳастӣ. Худи мо туро дар Инҷил навишташуда ёфтем ва ҳазрати Исо туро ба мо мужда дода буд. Румиёнро ба имон овардан ба ту даъват кардам, аммо онҳо ба ин тан надоданд. Агар суханамро мешуниданд, бешак ин барояшон хайр мебуд. Ман бисёр орзу дорам, ки дар назди ту бошам, ба ту хизмат кунам ва пойҳоятро бишӯям.» Ҳазрати Диҳя аз Ҳиракл ҷудо шуда, ба Ҳисмо омад. Дар роҳ, дар водии Шанор, ки яке аз водиҳои Ҷузом аст, Ҳунайд ибни Ус, писараш ва одамонаш ҳазрати Диҳяро ғорат карданд ва ҷуз либосҳои кӯҳнааш ҳар чӣ дошт, гирифтанд. Дар ин маҳал Дубайб ибни Рифоа ибни Зайд ва қавмаш исломро қабул карда буданд. Диҳя назди онҳо омада, воқеаро нақл кард ва онҳо бар сари Ҳунайд ибни Ус ва қабилаи ӯ тохта, ҳамаи молҳоро пас гирифтанд.

Баъдтар Сарвари мо Расулуллоҳ Зайд ибни Ҳорисаро бар сари Ҳунайд ибни Ус ва одамонаш фиристод ва ҳамаи онҳое, ки дар он диёр буданд, имон оварданд. Ҳазрати Диҳя ба Мадина расида, бе он ки ба хонааш сар занад, рост ба дари хонаи Ҳабиби акрам рафт ва дарро кӯфт. Паёмбари мо фармуд: «Кист?» Диҳя гуфт: «Диҳяи Калбӣ.» Сарвари оламиён фармуд: «Даро.» Ҳазрати Диҳя даромада, воқеаҳоро бо тамоми тафсилот нақл кард ва номаи Ҳираклро ба Сарвари мо, Паёмбар хонд. Ӯ фармуд: «Вай ҳанӯз муддате дигар (дар салтанат) мемонад. То даме ки номаи ман назди онҳо бошад, салтанати онҳо давом хоҳад кард.»

Ҳарчанд Ҳиракл дар номааш навишта буд, ки ба Паёмбари мо имон овардааст, Сарвари мо Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам фармуд: «Дурӯғ мегӯяд; аз дини худ барнагаштааст.» Ҳиракл номаи Паёмбари маҳбуби моро ба атласи абрешимӣ печонда, дар қуттии мудаввари тиллоӣ нигоҳ дошт. Хонадони Ҳиракл ин номаро нигоҳ медоштанд ва аз ҳама пинҳон медоштанд. Онҳо мегуфтанд ва бовар доштанд, ки то даме ки ин нома дар дасташон бошад, салтанаташон давом мекунад. Дар ҳақиқат ҳам ҳамин тавр шуд.6