Паёмбари маҳбуби ман

ФАТҲИ ХАЙБАР

Дар Мадинаи пурнур яҳудиёне буданд, ки дар зоҳир мусалмон ва дар ҳақиқат мунофиқ буданд. Пеш аз он ки Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам ба Мадина ҳиҷрат кунад, аҳли Мадина Абдуллоҳ ибни Убай ибни Салулро раиси худ интихоб карда, ба ӯ тоҷи бо гавҳарҳо орастае ҳам дода буданд. Вақте ки Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам ба Мадина ташриф овард, аҳли Мадина комилан ба Сарвари маҳбуби мо, Паёмбар эҳтиром ва таваҷҷуҳ нишон дода, ба Ӯ пайравӣ карданд. Ибни Салул дар гӯшае беқадр монд ва дигар касе ба ӯ таваҷҷуҳ намекард. Он гоҳ Ибни Салул барои куштани Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам ё ба Ӯ озор расондан ба кор даромад. Рӯзе яҳудиён назди ӯ ҷамъ омаданд ва дар ин бора нақшаҳое кашиданд. Аз Лабид ибни Аъсам ёрӣ хостанд. Лабид гуфт: «Дар фалон маҳалла пиразане бо номи Хайра ҳаст, ки дар ҷодугарӣ хеле моҳир аст; ӯро пайдо кунед.» Он зани малъунро ёфта, ба ӯ ҳазор дирҳам тилло ва даҳ тӯб матоъ доданд ва гуфтанд: «Агар Муҳаммадро ҳалок кунӣ, ба ту боз бисёр чизҳо медиҳем!» Пиразан ба ҷӯҷаи кабӯтаре сӯзанҳо халонда, ресмонҳоро гиреҳ зад ва бар он ҷӯҷаи кабӯтар печонд. Онро дар чоҳи харобае берун аз Мадина гузошта, даҳони чоҳро баст. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам бемор шуд ва аъзои баданаш беҳаракат монд. Доруҳои гуногун доданд, аммо фоидае накард. Ин ҳол нӯҳ рӯз давом кард.

Сипас Ҷабраил алайҳиссалом омада, воқеаро хабар дод. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламро ба он ҷо бурданд. Ӯ чоҳро кушода, кабӯтарро берун овард, аммо гиреҳҳои ресмонҳоро кушодан имконнопазир буд. Ҷабраил алайҳиссалом сураҳои Муаввизатайнро (Фалақ ва Нос) овард ва гуфт: «Эй Муҳаммад алайҳиссалом! Ин сураҳоро бар он гиреҳҳо бихон.» Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам ба хондани он сураҳо сар кард. Бо хондани ҳар оят яке аз гиреҳҳо кушода мешуд ва яке аз сӯзанҳо берун меомад. Вақте ки сураҳоро (ёздаҳ ояти ду сураро) пурра хонд, ҳамаи гиреҳҳо ҳам кушода шуданд. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам аз бемориаш комилан халос ёфта, сиҳат шуд. Сипас он малъунонро ба наздаш хонда, сарзаниш фармуд. Аҳли Мадина ба онҳо чунон ҷазое доданд, ки ҳалок шуданд. Лабиди яҳудиро ҳам дастгир карда, ба ҳузури Сарвари мо Расулуллоҳ оварданд. Сарвари мо, Паёмбар ба ӯ фармуд: «Чаро ин корро кунонидӣ?» Вай ҷавоб дод: «Аз муҳаббате, ки ба тилло дорам.» Баъзе аз асҳоби киром гуфтанд: «Ё Расулаллоҳ! Агар иҷозат диҳӣ, гардани ин яҳудиро бизанем!» Паёмбари маҳбуби мо, ки ҳаргиз барои худ касеро ҷазо намедод, бо фармудани «Азоби илоҳӣ, ки ӯ дар охир хоҳад дид, сахттар аст» ба куштани ӯ иҷозат надод.1 Яҳудиён пас аз он ки аз Мадина ронда шуданд, ба қисматҳои шимолии Арабистон рафта буданд. Як қисми онҳо дар Хайбар монда, маскан гирифтанд ва қисми дигар ба Шом, ки дар шимол аст, рафтанд. Онҳоро барои суиқасд бар зидди Сарвари мо Расулуллоҳ аз диёрашон берун карда буданд. Аммо кина, ҳирс ва ҳисси интиқоми онҳо нисбат ба мусалмонон ҳаргиз фурӯ нанишаст, балки рӯз то рӯз шадидтар шуд. Онҳо мехостанд ҳар чӣ зудтар ба ҳаёти Ҳабиби Аллоҳ таъоло, Султони коинот, хотима диҳанд ва дини исломро аз байн баранд.

Баъзе аз бузургонашон гуфтанд: «Назди ғатафониён рафта, ёрӣ бихоҳем ва ҳамроҳи онҳо бар зидди мусалмонон биҷангем!» Баъзеи дигар гуфтанд: «Яҳудиёни Фадак, Таймо ва Водилқуроро ҳам ба ёрӣ даъват карда, пеш аз он ки мусалмонон бар мо ҳуҷум кунанд, мо бар шаҳри онҳо ҳамла барем ва тамоми интиқомҳои гузаштаро бигирем!…» Яҳудиёни Хайбар ин суханро қабул карда, қабилаҳои яҳудии атроф ва ғатафониёнро ба ёрӣ даъват карданд. Танҳо аз ғатафониён шумораи зиёди ҷанговарони баргузида омада, дар Хайбар ба тайёрӣ сар карданд. Ҳангоме ки онҳо ба ин тайёриҳо машғул буданд, Сарвари оламиён саллаллоҳу алайҳи ва саллам аз аҳволи яҳудиён огоҳ шуд. Се саҳобиро ҳамроҳи ҳазрати Абдуллоҳ ибни Равоҳа карда, ӯро фиристод, то фавран бифаҳмад, ки дар Хайбар чӣ мегузарад. Абдуллоҳ ибни Равоҳа ва се ёраш бо шитоб ба Хайбар омаданд. Ин ҷо шаҳри сарватманде буд бо ҳашт қалъаи мустаҳкам, чанд қалъаи хурди дигар, заминҳои ҳосилхез ва токзорону боғҳои фаровон. Ҳазрати Абдуллоҳ яке аз ёронашро ба қалъаи Шиқ, якеро ба қалъаи Катиба ва дигареро ба қалъаи Натот фиристод ва худ ба қалъаи дигаре даромад. Онҳо се рӯз аҳволи яҳудиён ва тайёрии онҳоро ба ҷанг аз наздик омӯхтанд. Пас аз се рӯз дар ҷои вохӯрӣ ҷамъ омада, бо шитоб ба Мадина расиданд ва тайёриҳои яҳудиёнро як ба як ба Сарвари мо, Паёмбар нақл карданд.

Паёмбари маҳбуби мо ба асҳобаш амр фармуд, ки бо шитоб омода шаванд. Барои пешгирии ҳуҷуми яҳудиён бар Мадинаи мунаввара қарор доданд, ки ба сӯи Хайбар раванд. Яҳудиёне, ки дар Мадина буданд, ин қарорро шунида, ба изтироб афтоданд. Барои шикастани рӯҳияи мусалмонон мегуфтанд: «Қасам мехӯрем, ки агар шумо қалъаҳои Хайбар ва ҷанговарони диловареро, ки дар он ҷо ҷамъ омадаанд, медидед, ҳаргиз ба он ҷо қадам намениҳодед!… Қалъаҳои баландбурҷи болои кӯҳҳоро диловарони зиреҳпӯш ҳифз мекунанд. Аз атроф ҳазорон сарбоз ба ёрии онҳо омадаанд!… Магар шумо Хайбарро фатҳ карда метавонед?!…» Саҳобагони қаҳрамон дар ҷавоби ин суханон мегуфтанд: «Аллоҳ таъоло ба Ҳабиби Худ ваъда фармудааст, ки Хайбарро фатҳ хоҳад кард» ва эълон мекарданд, ки ҳаргиз аз яҳудиён наметарсанд. Ин азми қатъии асҳоб яҳудиёнро боз ҳам бештар ғамгин ва нигарон месохт. Сардори мунофиқон Абдуллоҳ ибни Убай бо шитоб ба Хайбар хабар фиристод: «Муҳаммад бо қуввати кам бар шумо меояд. Ҷои тарс нест, аммо эҳтиёткор бошед ва молҳоятонро ба қалъаҳоятон пур кунед. Аз қалъа берун омада, бо онҳо рӯ ба рӯ шавед!» Асҳоби киром тайёриҳои худро ба анҷом расонданд, бо аҳли хона ҳалолӣ хостанд ва дар гирди Сарвари мо, Паёмбар ҷамъ омаданд. Онҳо дусад савора ва ҳазору чорсад пиёда шуда буданд. Барои паҳн кардани дини Аллоҳ таъоло, ҷиҳод кардан ва расидан ба мартабаи шаҳодат ба амри Паёмбари маҳбуби худ омода буданд. Дар ин вақт баъзе занон аз Сарвари мо, Паёмбар вазифа талаб карданд, то дар ҷанг таоми асҳоби киромро тайёр кунанд, захмиён ва беморонро нигоҳубин кунанд, захмҳоро банданд, дору тайёр кунанд ва корҳои дигареро, ки аз дасташон меомад, анҷом диҳанд. Сарвари мо Расулуллоҳ аз рӯи марҳамат онҳоро аз ин савоб маҳрум накард. Бад-ин тариқ ба муҷоҳидон бист зани муҷоҳида ҳам ҳамроҳ шуданд, ки дар пешопеши онҳо ҳамсари мубораки Паёмбари маҳбуби мо ҳазрати Умму Салама буд.2

Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам дар Мадина ҳазрати Сибоъро аз қабилаи Ғифор ҷонишини худ гузошт ва фармони ҳаракат ба сӯи Хайбарро дод. (Инчунин хабар дода шудааст, ки Нумайла ибни Абдуллоҳро ҷонишин гузошта буданд.) Сафар бо такбирҳо оғоз ёфт. Саҳобагоне, ки ба сабаби узрашон дар ҷанг иштирок карда натавонистанд, ва онҳое, ки аз хурдсолӣ иҷозат наёфтанд, ба Сарвари мо, Паёмбар ва ба падарон, бобоҳо, амакҳо, тағоҳо ва бародарони калони қаҳрамони худ бо ҳавас менигаристанд ва онҳоро бо такбиру дуоҳо гусел мекарданд.

«Қалъаи Хайбар ба дасти Алӣ ибни Абӯтолиб фатҳ мешавад» Ҳадиси шариф

Тақвим моҳи муҳаррами соли ҳафтуми ҳиҷратро нишон медод. Парчами муқаддаси Сарвари мо, Паёмбарро ҳазрати Алӣ мебурд ва фармондеҳии ҷиноҳи ростро ҳазрати Умар ба уҳда дошт.3 Барои ҷиноҳи чап саҳобии дигареро таъин фармуд. Сафар бо шодмонӣ мегузашт. Шоирон бо шеърҳояшон барои неъматҳое, ки Аллоҳ таъоло ато фармудааст, ба Ӯ ҳамд мегуфтанд, ба Паёмбари маҳбуби мо салавот мефиристоданд ва асҳоби пуршарафи Ӯро мадҳ мекарданд. Саҳобагон ҳам гӯё ба ид мерафтанд: ҳама якҷоя бо гуфтани «Аллоҳу акбар! Аллоҳу акбар! Ло илоҳа иллаллоҳу валлоҳу акбар!» ҳар тарафро ба садо меоварданд.

Дар ҳар манзил Султони коинот чунин дуо мефармуд: «Илоҳо! Аз нигаронӣ барои оянда, аз ғам барои гузашта, аз заифӣ ва сустӣ, аз бахилӣ, тарсончакӣ ва қарзе, ки камарро хам мекунад, ва аз ғалабаи золимону ноҳақон ба Ту паноҳ мебарам!»

Вақте ки ба Хайбар наздик шуданд, Паёмбари маҳбуби мо асҳобашро нигоҳ дошт ва дастҳоро ба дуо бардошта, ба муноҷот оғоз фармуд: «Илоҳо, эй Парвардигори осмонҳо ва он чи онҳо бар он соя афкандаанд! Илоҳо, эй Парвардигори заминҳо ва он чи бар рӯи онҳост! Илоҳо, эй Парвардигори шайтонҳо ва онҳое, ки гумроҳ кардаанд! Илоҳо, эй Парвардигори бодҳо ва он чи пароканда кардаанд! Мо аз Ту хайру некии ин сарзамин, хайру некии мардуме, ки дар ин сарзамин зиндагӣ мекунанд, ва боз хайру некии ҳар чизеро, ки дар ин сарзамин аст, мехоҳем. Аз шарри ин сарзамин, аз шарри мардумаш ва аз шарри ҳар чизе, ки дар он аст, ба Ту паноҳ мебарем!»

Аз лабони саҳобагон садои «Омин, омин» мебаромад. Пас аз ин ба асҳоби худ фармуд: «Бо гуфтани „Бисмиллоҳир-Раҳмонир-Раҳим“ пеш равед.»

Асҳоби киром дар гирди Расули акрам боз ба роҳ афтоданд ва ба наздикии қалъаи Натот, ки яке аз пурқувваттарин қалъаҳои Хайбар буд, расиданд.

Дар он ҷо лашкаргоҳи худро барпо карданд. Вақти шом буд. Одати шарифи Сарвари мо Расулуллоҳ ин буд, ки то субҳ нашавад, шабохун намезад ва аввал ба ислом даъват мефармуд; агар пешниҳоди Ӯро қабул намекарданд, ҷангро оғоз мекард. Аз ин рӯ асҳоби киром интизори субҳ монданд. Ҳеҷ яке аз яҳудиён нафаҳмида буд, ки лашкари ислом омадааст. Сарвари коинот намози бомдодро имомат карда, тайёриҳоро ба анҷом расонд ва муҷоҳидонро ба ҳаракат овард. Дусад савора ва ҳазору чорсад пиёда бо ҳаракатҳои муназзам ба пеши қалъаи Натот наздик шуданд. Дар ин вақт яҳудиёне, ки барои кор дар токзорҳо, боғҳо ва киштзорҳо аз қалъа берун омада буданд, ногаҳон бо сарбозони ислом рӯ ба рӯ шуда, ҳайрон монданд.

Онҳо гуфтанд: «Қасам мехӯрем, ки инҳо Муҳаммад ва лашкари муназзами Ӯст!…» ва ба қафо гурехтан гирифтанд. Паёмбари маҳбуби мо ин ҳоли онҳоро дида, фармуд: «Аллоҳу акбар! Аллоҳу акбар! Хайбар хароб шуд» ва ин сухани муборакашро се бор такрор фармуд. Сарвари мо, Паёмбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам ба яҳудиён эълон кард, ки «ё мусалмон шаванд, ё таслим шуда, хироҷ ва ҷизя диҳанд, вагарна ҷанг хоҳад шуд ва хун рехта хоҳад шуд». Яҳудиён назди яке аз бузургонашон, Саллом ибни Мишкам, рафта, воқеаро гуфтанд. Саллом гуфт: «Пештар гуфта будам, ки бар Муҳаммад ҳамла баред, қабул накарда будед. Ақаллан акнун дар ҷангидан бо ӯ сустӣ накунед. Бо мусалмонон ҷангида-ҷангида мурдани шумо аз он ки дар зиндагӣ бекас монед, беҳтар аст!…» ва онҳоро ба ҷанг барангехт. Яҳудиён бо шитоб кӯдакон ва занони худро дар қалъаи Катиба, озуқаи худро дар Ноим ва сарбозони худро дар қалъаи Натот ҷамъ карданд.

Яҳудиён ба пешниҳоди лашкари ислом, ки мусалмон шаванд, бо тир ҷавоб доданд. Муҷоҳидон тирҳоро бо сипарҳои худ пешвоз гирифтанд. Бо амри Паёмбари маҳбуби мо камонҳо кашида шуданд ва ҳама якбора дар миёни садоҳои «Аллоҳу акбар!…» тирҳоро бар яҳудиёне, ки дар бурҷҳои қалъа буданд, раҳо карданд. Акнун ҷанг сар шуда буд. Дар як тараф Султони коинот ва асҳоби қаҳрамони Ӯ барои паҳн кардани ислом ва барои он ки сабаби мусалмон шудани онҳо ва наҷоташон аз Ҷаҳаннам гарданд, меҷангиданд. Дар тарафи дигар бошад, яҳудиёне буданд, ки аз насиҳат намефаҳмиданд, дар ҳар фурсат мехостанд ба мусалмонон аз пушт зарба зананд ва дар надидани ҳақиқат исрор меварзиданд. Онҳо чун диданд, ки Хотамуланбиё аз қавми худи онҳо наомадааст, аз рӯи ҳасад Ӯро қабул накарда буданд ва аз кӯдакии Сарвари мо, Паёмбар барои аз байн бурдани Ӯ ба ҳар макру ҳилае, ки ба хотирашон мерасид, даст зада буданд, аммо бо ҳифзи Аллоҳ таъоло ҳеҷ коре карда натавониста буданд.

Бар ҳазору шашсад муҷоҳиди пуршараф беш аз даҳ ҳазор сарбози яҳудӣ тир мепартофтанд. Асҳоби киром дар муқобили ин тирҳои пайдарпай бо сипарҳои худ худро ҳифз мекарданд ва ҳар гоҳ фурсат меёфтанд, тирҳоеро, ки ба замин афтода буданд, ба сӯи яҳудиён бармепартофтанд. Бо вуҷуди ин, баъзе саҳобагон захмӣ шуда буданд.

Як вақт ҳазрати Ҳубоб ибни Мунзир бо адаби бузург ба ҳузури Ҳабибуллоҳ наздик омада, пурсид: «Ҷонам фидои ту бод, ё Расулаллоҳ! Оё беҳтар нест, ки лашкаргоҳи худро дар ҷои дигаре барпо кунем?» Сарвари мо, Паёмбар фармуд: «Иншоаллоҳу таъоло, чун шом шавад, ҷояшро иваз мекунем!» Муҷоҳидон ба масофаи тирраси душман даромада буданд ва тирҳое, ки яҳудиён аз қалъа мепартофтанд, то пушти лашкаргоҳи ислом мерасиданд.4 Он рӯз то шом задухӯрд бо тир давом кард. Тақрибан панҷоҳ саҳобӣ аз тирҳои партофташуда захмӣ шуда буданд. Чун шом шуд, ба ҳазрати Муҳаммад ибни Маслама супориданд, ки барои лашкаргоҳ ҷои нав ёбад. Вай гуфт, ки ҷое бо номи Раҷиъ муносиб аст, ва лашкаргоҳи исломро ба он ҷо кӯчонданд.

«Мо паёмбарон мерос намегузорем. Он чи мегузорем, барои фақирон садақа мешавад» Ҳадиси шариф

Ғазваи Хайбар

Ба табобати захмиён низ шурӯъ карданд.5 Рӯзи дигар асҳоби қаҳрамон ба пеши қалъаи Натот омаданд ва то шом ҷангиданд. Дар рӯзҳои сеюм, чорум ва панҷум ҳам муҳосира идома ёфт, вале яҳудиён ҳамоно дар дифоъ мемонданд. Дар он рӯзҳо Паёмбари маҳбуби моро дарди сари сахт гирифт ва аз ин рӯ ду рӯз дар миёни муҷоҳидон ҳозир шуда натавонист. Рӯзи аввал парчамро ба ҳазрати Абӯбакр ва рӯзи дуюм ба ҳазрати Умар супурд. Ҳар ду дар пешопеши асҳоби киром бо яҳудиён сахт ҷангиданд, аммо фатҳи қалъа муяссар нашуд. Дар ҳамин миён яҳудиён, ки ҷуръаташон афзуда буд, дарвозаҳои қалъаро кушоданду ба ҳуҷум гузаштанд. Акнун ҷанг сина ба сина мерафт ва набард сахт авҷ гирифта буд. Ҳар бор ки Сарвари мо, Паёмбар ба асҳобаш мефармуд: «Бо гуфтани „Аллоҳу акбар! Аллоҳу акбар!…“ такбир гӯед», онҳо дар миёни садоҳои такбир бо ишқу шавқ бар душман шамшер мезаданд. Дар ин миён Маҳмуд, бародари Муҳаммад ибни Маслама, шаҳид шуд. Задухӯрд то шом бо ҳамон шиддат давом кард.

Рӯзи дигар Марҳаб, ки аз машҳуртарин фармондеҳони Хайбар буд, зиреҳ пӯшида аз қалъа берун омад. Марди пурзӯру тануманде буд, монанди дев. То он рӯз ҳеҷ паҳлавоне пайдо нашуда буд, ки ба муқобилаш барояду ӯро мағлуб кунад. Рӯ ба муҷоҳидон карда, ба худситоӣ сар кард: «Ман Марҳабам, ки бо ҷасорату қаҳрамонӣ ном баровардаам!» Ҳамон дам, ки чунин лоф мезад, аз миёни саҳобагон як муҷоҳид ба пеш ҷаҳид. Вай дар муқобили Марҳаб наъра зад: «Ман ҳам Омирам, ки аз худро ба миёни ҷангҳои даҳшатноку сахт андохтан наметарсам!» ва дарҳол рӯ ба рӯи ӯ қад рост кард. Марҳаби девпайкар шамшерашро, ки бар он «Ба ҳар кӣ расад, ҳалокаш мекунад!…» навишта буданд, бо тамоми зӯраш бар ҳазрати Омир фуруд овард. Омири қаҳрамон дар як лаҳза сипарашро боло кард. Шамшери паҳн ба сипар бархӯрд, садои сахте дар атроф танин андохт ва шамшер дар сипар халида монд.

Ҳазрати Омир ба Офаридгор паноҳ бурд ва «Ё Аллоҳ!» гӯён шамшерашро ба пойҳои зиреҳпӯши Марҳаб зад. Шамшер ҳамин ки ба зиреҳи пӯлодин расид, ба қафо ҷаҳид ва ногаҳон ба пои худи он саҳобӣ бархӯрд. Шамшер чунон сахт баргашт, ки шоҳраги пои ҳазрати Омирро бурид. Асҳоби киром давида омаданд, Омирро ба оғӯш гирифтанд ва барои табобат ба лашкаргоҳ бурданд. Аммо Омир разияллоҳу анҳ дар он ҷо ба шаҳодат расид ва ба Ҷаннати аъло парвоз кард.6

Задухӯрдҳо бо тамоми шиддат идома доштанд. Наздики шом Паёмбари маҳбуби мо ба ғатафониёни мушрик, ки бо чор ҳазор сарбоз ба ёрии яҳудиён омада, дар ҷанг ширкат карда буданд, пешниҳод кард, ки ҷудо шаванд ва ба диёри худ баргарданд. Ваъда ҳам дод, ки агар чунин кунанд, ҳосили яксолаи хурмои Хайбарро ба онҳо медиҳад. Аммо ғатафониён ин пешниҳодро рад карданд. Он гоҳ Сарвари оламиён саллаллоҳу алайҳи ва саллам ба асҳобаш амр фармуд, ки шабро то субҳ дар гирди қалъае, ки ғатафониён дар он буданд, гузаронанд. Ғатафониён аз шабохуни муҷоҳидон сахт тарсиданд ва ба ҳеҷ ваҷҳ хоб карда натавонистанд. Он шаб садое, ки маълум набуд аз куҷо меояд, хабар медод, ки «ба диёри Ғатафон шабохун задаанд ва зану фарзанд ва моли онҳоро ба даст гирифтаанд». Ин садо се бор такрор шуд ва ҳамаи ғатафониён онро бо тарсу ваҳми бузург шуниданд. Фармондеҳашон Уяйна ҳам ҳамон садоро се бор шунид ва дар дами субҳ лашкарашро гирифту шитобон аз Хайбар дур шуд ва роҳи диёри худро пеш гирифт. Субҳ яҳудиён ҳайрон монданд, ки ғатафониён бесабаб Хайбарро тарк кардаанд, ва ноумед шуданд. Аз он ки онҳоро ба ёрӣ хонда буданд, сахт пушаймон гаштанд.

«Рӯзе ки қалъаи Хайбарро гирифтем, Расулуллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) хӯрдани гӯшти хари хонагӣ ва бо никоҳи мутъа зан гирифтанро манъ кард» Ҳазрати Алӣ (разияллоҳу анҳ)

Қаҳрамонии ҳазрати Алӣ

Он рӯз ҳам дар пеши Хайбар ҷангҳои сахт шуд, вале қалъа фатҳ нашуд. Бегоҳ Султони коинот чунин мужда дод: «Фардо парчамро ба чунин диловаре медиҳам, ки ӯ Аллоҳ таъоло ва Расули Ӯро дӯст медорад ва Аллоҳ таъоло ва Расули Ӯ низ ӯро дӯст медоранд. Аллоҳ таъоло фатҳро ба дасти ӯ муяссар хоҳад кард!»

Он шаб асҳоби киром бо ҳаяҷон чашм ба роҳи субҳ буданд. Ҳар яке умед дошт, ки парчамро ба ӯ месупоранд, ва дар ин бора ба Аллоҳ таъоло дуо мекард. Ҳазрати Билоли Ҳабашӣ азони бомдодро бо овози сӯзону зебояш хонд. Ҳангоми азон дар дили ҳар кас ҳаяҷону завқи дигаре пайдо мешуд ва аз лаззати он завқи илоҳӣ касе сер намешуд. Паёмбари маҳбуби мо намози бомдодро ба асҳобаш имом шуда хонд, баъд аз ҷой хест ва фармуд, ки парчами мубораки исломро биёранд. Вақте ки парчами муқаддасро меоварданд, асҳоби киром ба по истода буданд ва саропо гӯш шуда, бо кунҷковӣ интизори суханоне буданд, ки аз лабони мубораки Расули акрам мебаромад.

Ниҳоят Сарвари оламиён фармуд: «Қасам ба Аллоҳ таъоло, ки зоти Муҳаммадро ба паёмбарӣ мушарраф гардонд, ман ин парчамро ба диловаре медиҳам, ки намедонад гурехтан чист»; сипас чашмони муборакашро ба асҳобаш давонда, фармуд: «Алӣ куҷост?» Саҳобагон гуфтанд: «Ё Расулаллоҳ! Чашмонаш дард мекунанд.» Сарвари мо фармуд: «Вайро назди ман даъват кунед.» Дар он рӯзҳо ҳазрати Алиро чашмдард гирифта буд ва чашмонашро кушода наметавонист. Назди ӯ рафтанд, ҳолро гуфтанд ва аз бозуи мубораки ӯ гирифта, ба ҳузури Сарвари мо Расулуллоҳ оварданд. Султони коинот барои шифо ёфтани ҳазрати Алӣ ба Аллоҳ таъоло дуо кард, ангуштони муборакашро бо оби даҳонаш тар карда, бар чашмони ӯ молид. Ҳамон лаҳза дар чашмони ҳазрати Алӣ ҳеҷ дарде намонд. Боз барои ӯ чунин дуо фармуд: «Ё Раббӣ! Ранҷи гармо ва сарморо аз ӯ дур гардон!» Сипас бо дастони муборакаш ба бари ҳазрати Алӣ зиреҳ пӯшонд, шамшери худро бар камараш баст, парчами сафеди исломро ба дасташ дод ва фармуд: «Биҷанг, то Аллоҳ таъоло ба ту пирӯзӣ насиб фармояд. Зинҳор ба қафо барнагард!» Ҳазрати Алӣ гуфт: «Ҷонам фидои ту бод, ё Расулаллоҳ! То даме ки ба дини ислом надароянд, бо онҳо меҷангам.» Паёмбари маҳбуби мо фармуд: «Валлоҳи, агар Аллоҳ таъоло ба сабаби ту ҳатто як нафари онҳоро ҳидоят кунад, ин барои ту аз он беҳтар аст, ки соҳиби шутурони сурхмӯи бисёр шавӣ ва онҳоро дар роҳи Аллоҳ таъоло садақа диҳӣ.»7

Ҳазрати Алӣ парчам дар даст ба сӯи қалъаи яҳудиён пеш мерафт ва асҳоби пуршараф аз паи ӯ равон буданд. Ба қалъа хеле наздик расида, парчамро дар пои санге шинонданд; дар ҳамин вақт дарвозаи қалъаи Натот кушода шуд.

Дастаҳои ҳуҷумии яҳудиён берун баромаданд. Инҳо гузидатарин қаҳрамонони Хайбар буданд. Ҳар яке ду зиреҳ дар бар дошт ва саропо дар оҳан печида буд. Яке аз онҳо ба сӯи ҳазрати Алӣ пеш омад ва барои набард рӯ ба рӯи ӯ истод. Ин Ҳорис буд, бародари Марҳаб, ки дар диловарӣ ҳамто надошт. Вай бо шитоб ҳамла кард… Садои бархӯрди ду пӯлод майдонро пур карда буд, ки ногоҳ Зулфиқор мисли барқ фуруд омад ва сари Ҳорисро аз танаш ҷудо кард. Дар ин лаҳза садоҳои «Аллоҳу акбар! Аллоҳу акбар!» ба осмон баланд мешуд. Марҳаб чун шунид, ки бародарашро куштанд, бо сарбозони зери фармонаш тозон ба майдон омад ва дар муқобили ҳазрати Алӣ қад рост кард. Вай ҳам ду зиреҳ дар бар дошт, ду шамшер бар камар баста буд ва бо ҷуссаи калонаш гӯё ба деве мемонд. Бо тамоми хашмаш ба худситоӣ сар кард: «Ман Марҳабам, ки дар сахттарин лаҳзаҳои ҷанг ба майдон мебароям ва қаҳрамонона меҷангам! Ман ҳатто шерони ғурронро бо найза ё шамшерам сӯрох-сӯрох мекунам!…»

Ҳазрати Алӣ (карамаллоҳу ваҷҳаҳ ва разияллоҳу анҳ) дар ҷавоб гуфт: «Ман касеам, ки модарам маро Ҳайдар (Шер) ном ниҳодааст. Ман монанди шери пурҳайбатам! Диловаре ҳастам, ки туро бо як ҳамла ба замин мезанам!..»

Марҳаб чун аз забони ҳазрати Алӣ калимаи «Ҳайдар»-ро шунид, дилашро тарс фаро гирифт; зеро он шаб дар хоб дида буд, ки шере ӯро пора-пора кардааст. Наход шере, ки дар хоб дида буд, ҳамин бошад? Ҳамин дам Марҳаби девпайкар ҳамла кард ва ҳазрати Алӣ ҳамлаи ӯро бо сипараш пешвоз гирифт. Сипас ба Аллоҳ таъоло паноҳ бурд ва «Ё Аллоҳ!…» гӯён Зулфиқорро чунон бар сари он кофир фуруд овард, ки сипари ғафси пӯлодинеро, ки Марҳаби тануманд пеши Зулфиқор гирифта буд, ва хӯди пӯлодинашро ду пора кард, сарашро аз фарқ то пушти гардан шикофт; аз гарданаш хун мисли новадон фаввора зад ва ҷуссаи девосояш ба замин ғалтид. Садои даҳшатноки Зулфиқор дар ҳама ҷои Хайбар шунида шуд. Сарвари мо, Паёмбар фармуд: «Шод бошед! Фатҳи Хайбар акнун осон ва ҳамвор шуд.» Асҳоби киром аз ин диловарии ҳазрати Алӣ дар ҳайрат монданд ва бо садоҳои «Аллоҳу акбар! Аллоҳу акбар!..» осмонро ба танин оварданд.

Набард бо тамоми шиддат давом дошт. Асҳоби киром ҷангкунон то назди дарвозаи қалъа расида буданд, ки як яҳудӣ бо шамшераш ба сипари ҳазрати Алӣ зад. Сипар ба замин афтод, вале фурсат набуд, ки хам шуда онро бардорад. Яҳудӣ, ки намехост фурсатро аз даст диҳад, сипарро қапиду ба қафо гурехт. Асадуллоҳ аз ин кор сахт ранҷид, душманони гирдашро бо Зулфиқор пароканда кард ва баъд қасд кард, ки дарвозаи қалъаро сипари худ созад. «Бисмиллоҳир-Раҳмонир-Раҳим» гӯён ба ҳалқаҳои дарвозаи калони оҳанин овехт. Қуллобҳояшро ҷунбонда, аз девор канда гирифт… Ҳангоме ки ҳазрати Алӣ дарвозаро аз ҷой меканд, қалъа аз бехаш ларзид. Ин дарвозаро, ки ҳашт-даҳ паҳлавон аз ҷояш ҷунбонда наметавонистанд, бо як даст сипар карду ба ҷанг даромад. Ин воқеаи бовар накарданӣ мӯъҷизаи Паёмбари маҳбуби мо ва каромате аз ҳазрати Алӣ буд.8

Баъд шаш паҳлавони дигар, ки аз диловартарин паҳлавонони яҳуд буданд, паси ҳам ба муқобили ӯ баромаданд. Ҳазрати Алӣ онҳоро низ бо изни Аллоҳ таъоло мағлуб кард ва бо ёрони қаҳрамонаш ба қалъа даромад. Акнун ҷанг дар дохили қалъа мерафт. Дере нагузашта касе намонд, ки бо онҳо рӯ ба рӯ шавад. Парчами исломро бар қалъа барафрохтанд. Бад-ин тариқ Натот, ки мустаҳкамтарин қалъаи яҳудиён буд, фатҳ шуд. Паёмбари маҳбуби мо чашмони ҳазрати Алиро бӯсид ва фармуд: «Барои қаҳрамоние, ки нишон додӣ, Аллоҳ таъоло ва Расули Ӯ аз ту розӣ шуданд.» Алӣ ин сухани мубораки Ӯро шунида, аз шодӣ гирист. Сарвари мо, Паёмбар фармуд: «Чаро гиря мекунӣ?» Вай гуфт: «Ҷонам фидои ту бод, ё Расулаллоҳ! Аз шодӣ мегирям; зеро Аллоҳ таъоло ва Расули Ӯ аз ман розӣ шуданд.» Он гоҳ Паёмбари маҳбуби мо фармуд: «На танҳо ман, балки Ҷабраил, Микоил ва ҳамаи фариштагон аз ту розӣ шуданд.» Дар ҳамин вақт аз қабилаи Давс чорсад мусалмон ба ёрии Сарвари мо, Паёмбар омаданд.9 Баъд аз ин барои фатҳи қалъаҳои дигар ҷанг бо шиддат идома ёфт. Ҳафт қалъаи мустаҳками боқимондаи Хайбар низ яке паси дигар афтод ва яҳудиён, ки дигар чорае надоштанд, ҳайъате фиристода, сулҳ талабиданд. Паёмбари мо саллаллоҳу алайҳи ва саллам ин пешниҳодро пазируфт ва бар ин шартҳо ба мувофиқа расиданд: 1. Хуни яҳудиёне, ки дар ин ғазва бо мусалмонон ҷангидаанд, рехта намешавад. 2. Яҳудиёне, ки Хайбарро тарк мекунанд, бо худ танҳо фарзандонашон ва як бори шутур асбоби зарурии хонаро бурда метавонанд. 3. Тамоми амволи боқимонда, манқулу ғайриманқул: ҳамаи силоҳҳо чун зиреҳ, шамшер, сипар, камон ва тир; ҳамаи пӯшок ба ҷуз либосе, ки дар тан доранд; матоъ, тилло ва инчунин ганҷинаҳо; ҳамаи ҳайвонот чун асп, шутур ва гӯсфанд… ҳар чӣ ҳаст, ба мусалмонон мемонад. 4. Чизе, ки бояд ба мусалмонон вогузошта шавад, ба ҳеҷ ваҷҳ пинҳон карда намешавад. Ҳар кӣ пинҳон кунад, аз амону ҳимояти Аллоҳ таъоло ва Расули Ӯ берун мемонад…

«Ман касеам, ки модарам маро Ҳайдар (Шер) ном ниҳодааст. Ман монанди шери пурҳайбатам!» Ҳазрати Алӣ (разияллоҳу анҳ)

Кинона ибни Рабеъ, ки ин шартҳоро риоя накарда, ганҷинаҳояшро дар машкҳо зери хок пинҳон карда буд, ҷазо дид. Ғаниматҳо беҳадду беҳисоб буданд. Он заминҳои ҳосилхез ва нахлистонҳои Хайбар тамоман ба лашкари ислом монд.10 Дар ин миён ғатафониён, ки ба диёри худ баргашта буданд, барои ёрии яҳудиён боз ба Хайбар омаданд. Вақте диданд, ки Сарвари мо, Паёмбар Хайбарро фатҳ карда, яҳудиёнро ба таслим овардааст, гуфтанд: «Эй Муҳаммад! Ту ваъда дода будӣ, ки агар Хайбарро тарк кунем, хурмои яксолаи Хайбарро ба мо медиҳӣ. Мо сари қавли худ истодем. Акнун онро ба мо деҳ!» Сарвари мо ба онҳо фармуд: «Фалон кӯҳ аз они шумо бошад.» Ғатафониён ба таҳдид гузашта, гуфтанд: «Пас мо бо шумо меҷангем.» Сарвари мо Расули акрам фармуд: «Майдони ҷанги мо Ҷанафо бошад.» Ҷанафо номи яке аз мавзеъҳои ғатафониён буд. Ғатафониён инро шуниданду аз тарс ақиб нишаста, рафтанд.

Паёмбари маҳбуби мо саллаллоҳу алайҳи ва саллам ва асҳоби қаҳрамони Ӯ дар фатҳи Хайбар бисёр хаста шуда буданд. Аз як тараф захмиёнро табобат мекарданд, аз тарафи дигар дам мегирифтанд.

Зайнаб, зани Саллом ибни Мишкам, ки аз бузургони яҳуд буд, хост Сарвари мо, Паёмбарро заҳр дода бикушад. Барои ин гӯсфанде кушт, пухт ва ба гӯшташ заҳри бисёр омехт. Баъд ба ҳузури Сарвари мо Расулуллоҳ омад ва гуфт, ки ҳадя овардааст. Сарвари мо Расули акрам онро қабул кард ва асҳобашро даъват намуд. Ҳама якҷоя ба хӯрдан нишастанд. Сарвари оламиён аз кабоби гӯсфанд пораеро ҷудо кард ва «Бисмиллоҳир-Раҳмонир-Раҳим» фармуда, ба даҳони муборакаш гузошт. Чанд бор хоида, фавран онро аз даҳони муборакаш берун овард ва фармуд: «Эй асҳоби ман! Аз ин таом даст кашед! Зеро ин гӯшти шона ба ман хабар дод, ки заҳролуд аст.» Саҳобагон дарҳол аз таом даст кашиданд. Аммо ҳазрати Бишр ибни Баро, ки аз он гӯшт як луқма хӯрда буд, баданаш фавран кабуд шуд ва ӯ шаҳид гардид. Ҷабраил алайҳиссалом назди Паёмбари маҳбуби мо омад ва гуфт, ки барои халос шудан аз таъсири заҳре, ки ба оби даҳони муборакаш омехта буд, аз миёни китфони муборакаш ҳиҷомат кунонда, хун гиронад. Ҳамон тавр карданд. Сипас кабоби заҳролудро дар хок гӯр карданд. Зайнабро, ки ин корро карда буд, дастгир карда, ба ҳузур оварданд.

Сарвари мо ба ӯ фармуд: «Оё ту ин кабоби гӯсфандро заҳролуд кардӣ?» Вай кори худро эътироф кард ва гуфт: «Бале! Ман заҳролуд кардам!» Сарвари мо, Паёмбар фармуд: «Чаро ин корро кардан хостӣ?» Вай гуфт: «Ту шавҳарам, падарам ва амакамро куштӣ. Бо худ гуфтам: „Агар Ӯ ҳақиқатан паёмбар бошад, Аллоҳ инро ба Ӯ хабар медиҳад. Агар набошад, ин заҳр ба Ӯ таъсир мекунад ва мемирад; бад-ин тариқ аз Ӯ халос мешавем.“» Асҳоби киром аз ин воқеа сахт ғамгин шуда буданд. Пурсиданд: «Ҷонҳои мо фидои ту бод, ё Расулаллоҳ! Вайро бикушем?» Сарвари оламиён, ки ҳар таҳқиреро, ки ба шахси худаш мекарданд, мебахшид, инро ҳам бахшид. Зайнаб ин марҳамати бузургро дида, калимаи шаҳодат гуфт ва мусалмон шуд.11 Дар миёни ғаниматҳо ва асироне, ки дар Хайбар ба даст афтода буданд, Сафия, духтари Ҳуяй ибни Ахтаб, низ буд. Вай ба ҳаққи фармондеҳи кулл ба ҳиссаи Сарвари мо, Паёмбар афтода буд. Сарвари оламиён асираи худро озод кард. Сафия аз ин рафтор сахт мутаассир шуд ва аз ҷону дил калимаи шаҳодат гуфта, мусалмон шуд. Паёмбари маҳбуби мо аз ин ҳол бисёр шод гардид ва модари мо ҳазрати Сафияро ба никоҳи худ мушарраф сохта, шодмон кард. Бад-ин тариқ ҳазрати Сафия модари мӯъминон гардид. Тӯяш дар мавзее бо номи Саҳбо барпо шуд ва аз харбузаю хурмо валима, яъне таоми тӯй, доданд.12

Дар чашмони мубораки модари мо Сафия кабудие дида мешуд.

Паёмбари маҳбуби мо фармуд: «Ин нишон чист?» Вай гуфт: «Шабе дар хоб дида будам, ки моҳ аз осмон фуруд омада, ба оғӯшам даромад. Инро ба шавҳарам Кинона нақл кардам, вай гуфт: „Ту ба ҳамсарии ин малики араб, ки бар сари мо меояд, чашм дӯхтаӣ!“ ва ба чашмам торсакӣ зад; чунон ки мебинед, кабуд шуд.» Пас аз фатҳи Хайбар яҳудиён назди Сарвари мо, Паёмбар омада, чунин пешниҳод карданд: «Эй Муҳаммад! Мо аз Хайбар меравем. Вале мо аз кишоварзӣ ва нигоҳубини киштзору токзору боғ хуб сар мебарорем. Агар хоҳӣ, ин заминҳои ҳосилхезро ба мо иҷора деҳ. Мо ин заминҳоро кор мекунем ва нисфи ҳосилашро ба ту медиҳем!» Паёмбари маҳбуби мо ва саҳобагон барои машғул шудан ба корҳои киштзор вақт надоштанд. Онҳо барои паҳн кардани дини ислом заҳмат мекашиданд ва барои ҷиҳод фӣ сабилиллоҳ шабро ба рӯз пайваста, бетиним мекӯшиданд.13 Сарвари мо, Паёмбар аз ин пешниҳод хурсанд шуд ва фармуд: «Ба шарти он ки ҳар вақт хоҳем, шуморо берун кунем.» Яҳудиён инро қабул карданд ва ба кор кардани заминҳои Хайбар шурӯъ намуданд.14 Сарвари мо, Паёмбар бо асҳобаш музаффар ба Мадина баргашт. Дар ҳамин рӯзҳо охирин гурӯҳи асҳоби муҳоҷир, ки ба Ҳабашистон ҳиҷрат карда буданд, бо амирии Ҷаъфар ибни Абӯтолиб ба ду киштие, ки Наҷошӣ муҳайё карда буд, савор шуда, дар бандари Ҷор фуруд омаданд. Умму Ҳабиба разияллоҳу анҳо низ дар миёни онҳо буд. Аз он ҷо бар шутурон савор шуда, ба Мадина омаданд. Сарвари мо, Паёмбар аз дидани асҳобаш, ки дувоздаҳ сол пеш ба Ҳабашистон ҳиҷрат карда буданд ва акнун бо сарварии Ҷаъфар ибни Абӯтолиб бармегаштанд, бисёр шод гардид. Пешонии ҳазрати Ҷаъфарро бӯсид, ӯро ба оғӯш кашид ва фармуд:

«Эй асҳоби ман! Аз ин таом даст кашед! Зеро ин гӯшти шона ба ман хабар дод, ки заҳролуд аст» Ҳадиси шариф

«Намедонам, ки ба фатҳи Хайбар шод бошам ё ба омадани Ҷаъфар. Ҳиҷрати шумо ду бор аст: шумо ҳам ба сарзамини Ҳабаш ва ҳам ба диёри ман ҳиҷрат кардед.» Ҳадяҳо ва номаеро, ки Наҷошӣ Асҳама фиристода буд, ба Расулуллоҳ пешкаш карданд. Тӯй бо модари мо Умму Ҳабиба низ дар ҳамин сол шуд. Модари мо Умму Ҳабиба он вақт сию шашсола буд. Ғаниматҳои Хайбарро миёни ҳамаи асҳоби киром, ки дар паймони Ҳудайбия ширкат дошта буданд, иштирокчиёни Хайбар, асҳобе, ки аз Ҳабашистон ҳиҷрат карда омада буданд, ва қабилаи Давс, ки дар фатҳ шарик буд, тақсим карданд.15

Бо фатҳи Хайбар ҳамаи яҳудиёни Арабистон зери фармони Сарвари мо, Паёмбар даромаданд. Дигар имкон надоштанд, ки ба мушрикон ёрӣ расонанд. Қабилаҳо ва давлатҳои атроф ҳам фаҳмиданд, ки қалъаи Хайбар аз ҷиҳати силоҳу сарбоз фатҳнашаванда менамуд ва мусалмонон, ки онро забт карданд, соҳиби қуввати бузурганд; аз ин рӯ аз ин давлати исломӣ ҳазар кардан гирифтанд. Мушрикони Макка аз фатҳи Хайбар ба ғаму ноумедии бузург гирифтор шуданд. Пас аз ин фатҳ қабилаҳои бисёр, хурду калон, барои мусалмон шудан ба Мадинаи мунаввара омаданд ва ба шарафи аз асҳоби киром будан мушарраф гардиданд; ҳатто ғатафониён… Баъзе қабилаҳоро, ки ба роҳ наомаданд, бо фиристодани лашкар ба итоат оварданд.