ҶАНГИ МӮТА

Дар соли ҳаштуми ҳиҷрат Сарвари коинот алайҳи афзалуссалавот, ки раҳмат барои оламиён аст, барои паҳн кардани ислом боз ба қабилаҳо ва давлатҳои гуногун элчиён фиристод. Аз баъзеи онҳо ҷавоби мусбат омад, аммо ҳазрати Ҳорис ибни Умайрро, ки назди волии Бусро фиристода шуда буд, сарбозони масеҳӣ дар деҳаи Мӯта, дар ноҳияи Балқои Шом, дастгир карданд. Ҳазрати Ҳорисро назди волии Шом Шураҳбил ибни Амр бурданд ва бо вуҷуди он ки элчӣ буд, ноҷавонмардона кушта, шаҳид карданд.1

Паёмбари маҳбуби мо аз ин хабар бисёр ғамгин шуд ва фавран амр фармуд, ки асҳоби қаҳрамонаш ҷамъ оянд. Саҳобагон ин амрро шунида, бо фарзандонашон ҳалолӣ хостанд ва шитобон дар лашкаргоҳи Ҷурф ҷамъ шуданд. Ҳабиби акрам намози пешинро имомат карда, фармуд: «Ба ин мардуме, ки ба ҷиҳод мебароянд, Зайд ибни Ҳорисаро фармондеҳ таъин кардам! Агар Зайд ибни Ҳориса шаҳид шавад, ҷои ӯро Ҷаъфар ибни Абӯтолиб гирад. Агар Ҷаъфар ибни Абӯтолиб шаҳид шавад, Абдуллоҳ ибни Равоҳа ҷонишини ӯ шавад. Агар Абдуллоҳ ибни Равоҳа низ шаҳид шавад, мусалмонон аз миёни худ касеро, ки муносиб аст, интихоб карда, ӯро фармондеҳи худ созанд!»

Асҳоби киром аз ин сухан фаҳмиданд, ки қаҳрамононе, ки номашон гирифта шуд, шаҳид хоҳанд шуд, ва гирякунон гуфтанд: «Ё Расулаллоҳ! Кошки зинда мемонданд ва аз онҳо баҳра мебурдем!..» Сарвари мо, Паёмбар ба онҳо ҷавоб надод ва хомӯш монд.2 Ҳазрати Зайд, Ҷаъфар ва Абдуллоҳ, ки дар он ҷо буданд, инро шунида, ғарқи шодии бузург гаштанд; зеро бузургтарин орзуяшон ин буд, ки дар роҳи паҳн кардани дини Аллоҳ таъоло шаҳид шаванд. Акнун ин мужда дода шуда буд ва онро бо гӯши худ шунида буданд. Муҷоҳидон тайёриро ба анҷом расонда, интизори фармондеҳонашон буданд. Паёмбари маҳбуби мо парчами сафеди исломро ба ҳазрати Зайд ибни Ҳориса супурд. Ба ӯ амр фармуд, ки то ҷое, ки Ҳорис ибни Умайр шаҳид шуда буд, равад ва исломро таблиғ кунад, ва агар қабул накунанд, бо душман биҷангад. Ҳазрати Абдуллоҳ ибни Равоҳа ҳангоми хайрбод бо фармондеҳони ҳамроҳаш гирист. Аз ӯ пурсиданд: «Эй писари Равоҳа! Чаро гиря мекунӣ?» Абдуллоҳ ибни Равоҳа, ки шоир буд, гуфт:

Сабаби гиряи ман
муҳаббати дунё нест,
ва, валлоҳи, ин ҳам нест,
ки дилам барои шумо танг хоҳад шуд.
Сабаби аслӣ ин аст, ки
Парвардигори мо дар Қуръони карим
дар ояте
чунин мефармояд:
«Бешак бидонед,
ки аз миёни шумо
ҳеҷ кас нест, ки
аз Ҷаҳаннам нагузарад…»
Ин оятро шунидам,
он гоҳ ки Расулуллоҳ мехонд;
агар бар Ҷаҳаннам бигзарам,
чӣ гуна сабр кунам ман!

Ёронаш барои ӯ дуо карданд: «Аллоҳ таъоло туро ба зумраи бандагони маҳбубаш ҳамроҳ гардонад ва аз солеҳон бошӣ!» Он гоҳ ҳазрати Абдуллоҳ ибни Равоҳа гуфт: «Аммо ман аз Аллоҳ таъоло омурзиш мехоҳам. Инчунин мехоҳам бо зарбаи шамшере, ки хунро фаввора ва кафкунон берун резад, ё бо найзае, ки дар танам халида, ҷигару рӯдаҳоямро бисӯзонад, шаҳид шавам!…» Лашкар ба роҳ омода мешуд, ки ҳазрати Абдуллоҳ ибни Равоҳа назди Сарвари мо, Паёмбар рафт, хайрбод кард ва гуфт: «Ё Расулаллоҳ! Ба ман чизе тавсия мефармоед, ки онро аз ёд кунам ва ҳеҷ гоҳ аз хотир набарорам?» Сарвари мо, Паёмбар ба ӯ фармуд: «Ту фардо ба сарзамине мерасӣ, ки дар он ба Аллоҳ таъоло хеле кам саҷда карда мешавад. Дар он ҷо саҷдаҳо ва намозҳоро зиёд кун.» Абдуллоҳ ибни Равоҳа гуфт: «Ё Расулаллоҳ! Насиҳататонро зиёдтар намефармоед?» Паёмбари маҳбуби мо фармуд: «Ҳамеша Аллоҳ таъолоро зикр кун; зеро зикри Аллоҳ таъоло дар расидан ба он чи умед дорӣ, ба ту ёрӣ медиҳад.»

Лашкари сеҳазорнафараи ислом дар миёни садоҳои «Аллоҳу акбар! Аллоҳу акбар!» ба роҳ афтод. Паёмбари маҳбуби мо ва саҳобагоне, ки дар Мадина монданд, муҷоҳидони ғозиро то гардании Видоъ гусел карданд. Дар он ҷо Сарвари оламиён ба лашкари мубораки ислом чунин хитоб фармуд: «Ба шумо тавсия медиҳам, ки амрҳои Аллоҳ таъолоро ба ҷо оред ва аз наҳйҳои Ӯ парҳез кунед, ба мусалмононе, ки ҳамроҳи шумоянд, некӣ кунед ва бо онҳо хуб муомила намоед. Дар роҳи Аллоҳ таъоло ва бо гуфтани номи Ӯ ҷанг кунед. Дар моли ғанимат хиёнат накунед. Аҳдшиканӣ накунед. Кӯдаконро накушед. Дар он ҷо, дар калисоҳои масеҳиён, касонеро хоҳед ёфт, ки аз мардум ҷудо шуда, худро ба ибодат бахшидаанд. Зинҳор ба онҳо даст нарасонед! Ғайр аз онҳо ба касоне низ дучор мешавед, ки шайтонҳо дар сарҳояшон лона кардаанд; сарҳои онҳоро бо шамшерҳоятон ҷудо кунед. Занон ва пирони фартутро накушед. Дарахтонро насӯзонед ва набуред. Хонаҳоро низ вайрон накунед!»

Ба фармондеҳи кулл Зайд ибни Ҳориса низ фармуд: «Вақте ки бо душманат аз мушрикон рӯ ба рӯ шудӣ, онҳоро ба яке аз се чиз даъват кун!… (Агар мусалмон шаванд,) онҳоро ба ҳиҷрат ба Мадина, ки диёри муҳоҷирон аст, даъват кун! Агар даъвататро қабул кунанд, ба онҳо хабар деҳ, ки соҳиби ҳамон ҳуқуқҳое хоҳанд буд, ки муҳоҷирон доранд, ва ба ҳамон вазифаҳое мукаллаф хоҳанд буд, ки муҳоҷирон мукаллафанд.

Агар мусалмон шуда, вале дар сарзамини худ монданро афзал донанд, ба онҳо хабар деҳ, ки монанди арабҳои бодиянишини мусалмон хоҳанд буд, ҳукми илоҳие, ки дар ҳаққи онҳо ҷорӣ мешавад, дар ҳаққи инҳо низ ҷорӣ хоҳад шуд, аз ғаниматҳои ҷангӣ ба онҳо чизе ҷудо карда намешавад ва аз ғанимат танҳо онҳое баҳра мебаранд, ки дар паҳлӯи мусалмонон меҷанганд!

Агар исломро қабул накунанд, онҳоро ба додани ҷизя даъват кун! Ба касоне аз онҳо, ки инро қабул кунанд, даст нарасон! Агар ба додани ҷизя ҳам розӣ нашаванд, ба ёрии Аллоҳ таъоло паноҳ бурда, бо онҳо биҷанг!…»

Пас аз ин насиҳатҳо бо муҷоҳидон хайрбод кард. Лашкари ислом бо садоҳои такбир роҳ гирифт. Онҳое, ки мемонданд, ба рафтагон даст афшонда, дуо мекарданд: «Аллоҳ таъоло шуморо аз ҳар гуна хатар ҳифз фармояд ва боз саҳиҳу саломат баргардонад…» То даме ки дар уфуқ аз назар ғоиб шуданд, бо чашмони ашкбор ва бо ҳавас аз паси онҳо менигаристанд…

«Зайд ибни Ҳорисаро фармондеҳ таъин кардам! Агар ӯ шаҳид шавад, ҷои ӯро Ҷаъфар ибни Абӯтолиб гирад. Агар ӯ шаҳид шавад, Абдуллоҳ ибни Равоҳа ҷонишин шавад. Агар ӯ низ шаҳид шавад, касеро аз миёни худ интихоб мекунед» Ҳадиси шариф

Парчами муқаддас дар дасти Зайд ибни Ҳориса парафшон буд ва муҷоҳидон барои хизмат ба дини Аллоҳ таъоло ба сафари дуру номаълуме мерафтанд. Лашкари ислом шитобон ба сӯи Сурия пеш мерафт. Сафар бе ҳодиса ва шодмона мегузашт. Муҷоҳидон бетоқатӣ мекарданд, ки ҳар чӣ зудтар бо душман рӯ ба рӯ шаванд. Дар миёни орзумандони шаҳодат яке аз муштоқтаринашон ҳазрати Абдуллоҳ ибни Равоҳа буд. Зайд ибни Арқам инро чунин нақл кардааст: «Ман ятиме будам, ки дар тарбияи Абдуллоҳ ибни Равоҳа калон шуда будам. Вақте ки ӯ ба сафари Мӯта баромад, маро ҳам дар пушти худ бар шутураш савор кард. Шабона муддате роҳ рафтем ва аз лабонаш ин байтҳо ҷорӣ шуданд:

Эй шутури ман! Агар маро ба чоҳе, ки дар регзор аст, расонӣ
ва аз он ҷо низ чор манзил пештар барӣ,
дигар туро ба ягон сафари дигар ғайр аз ин намебарам,
бидон, ки ба зудӣ бесоҳиб хоҳӣ монд.
Ман гӯё дигар ба хонаам барнамегардам,
умедворам, ки дар ин ҷанг шаҳид шавам.
Дар манзили охир мӯъминон бо шитоб аз ман пеш гузаштанд,
эй писари Равоҳа, ҳатто наздиктарин касонат
риштаҳои бародариро гусаста, гузаштанд,
туро ба Ҳақ таъоло супурда, рафтанд.
Дигар намеандешам, ки дар қафо чӣ моле дорам,
ҳеҷ парвое надорам, на аз дарахтон ва на аз хурмоҳо!

Инҳоро шунида, гиристам. Абдуллоҳ ибни Равоҳа бо тозиёнааш маро оҳиста ламс карда, гуфт: „Эй шӯх! Туро чӣ шуд? Аз ин ки ман чунин мегӯям, ба ту чӣ зиён? Агар Аллоҳ таъоло ба ман шаҳодат насиб фармояд, ту бар маркаб савор шуда бармегардӣ ва ба ҷоят мерасӣ. Ман бошам, аз ҳамаи дардҳо, ғамҳо, андӯҳҳо ва ҳодисаҳои дунё халос шуда, ба осоиш мерасам.“ Фуромаду ду ракъат намоз хонд. Дар охир дуои тӯлоние кард ва баъд маро садо зад: „Эй писар!“ Гуфтам: „Лаббайк!“ Гуфт: „Иншоаллоҳ, дар ин сафар шаҳодат насибам хоҳад шуд!“»

Вақте ки асҳоби қаҳрамон ба Сурия наздик мешуданд, волии Шом Шураҳбил ибни Амр аллакай аз наздик омадани лашкари ислом хабар ёфта буд. Дарҳол қайсари Рум Ҳираклро аз ҳол огоҳ карда, аз ӯ ёрии бузурге гирифта ва хотирҷамъ шуда буд; зеро тибқи маълумоте, ки ҷамъ оварда буд, мусалмонон ҳамагӣ се-панҷ ҳазор нафар буданд, лашкари худаш бошад, аз сад ҳазор зиёд буд ва силоҳҳояш беҳадду беҳисоб. Асҳоби киром алайҳимурризвон аз сарзаминҳои Шом ба Маъон расида буданд, ки фаҳмиданд, румиён бо лашкари садҳазорнафарӣ бар сари онҳо меоянд. Дар он ҷо фуруд омада, ду шаб монданд. Фармондеҳ ҳазрати Зайд ибни Ҳориса ёронашро ҷамъ кард ва вазъро ба онҳо хабар дод. Фикрашонро пурсид, ки дар муқобили лашкари Рум чӣ бояд кард. Баъзе саҳобагон мегуфтанд: «Бе он ки бо лашкари Рум рӯ ба рӯ шавем, ба сарзаминашон ҳуҷумҳои ногаҳонӣ карда, мардумашро асир гирем ва ба Мадина баргардем»; баъзеи дигар мегуфтанд: «Ба Расул алайҳиссалом нома навишта, шумораи душманро хабар диҳем. Аз Ӯ хоҳиш кунем, ки ба мо ҳар чӣ зудтар лашкар фиристад, ё бипурсем, ки чӣ бояд кард.» Ҳамин ки қарор доданд, ки фикри дуюм муносибтар аст, ҳазрати Абдуллоҳ ибни Равоҳа ба сухан даромад ва гуфт:

«Ҳамеша Аллоҳ таъолоро зикр кун; зеро зикри Аллоҳ таъоло дар расидан ба он чи умед дорӣ, ба ту ёрӣ медиҳад» Ҳадиси шариф

Эй қавми ман, аз чӣ сабаб дудила шудаед?
Оё ба нияти шаҳодат ба ҷанг наомадаем?
Мо ҳаргиз ба он сабаб бо кофирон наҷангидаем,
ки силоҳу савораи бисёр доштем.
Бо қуввати ин дине, ки Аллоҳ таъоло
ба мо ато фармудааст, мисли шер ҷангидем.
Биравед, биҷангед, ки бешак хайр дар он аст,
анҷоми ин кор ё шаҳодат аст ё зафар.
Валлоҳи, дар рӯзи Бадр ду асп доштем,
дар Уҳуд як асп ва силоҳамон бисёр кам буд.
Агар ғалаба дар ин ҷанг дар тақдир бошад,
Аллоҳ ва Паёмбар низ худ чунин ваъда додаанд.
Ҳақ таъоло ҳаргиз аз ваъдааш барнамегардад,
пас, эй мӯъминон, ба пеш равед!
Ва агар шаҳодат дар тақдири мо бошад,
дар Ҷаннат ба бародарони шаҳидамон мерасем.

Ин суханони ҳазрати Абдуллоҳ ибни Равоҳа муҷоҳидонро далер сохт. Гуфтанд: «Валлоҳи, писари Равоҳа рост мегӯяд.» Акнун қарор қабул шуда буд: то шаҳид шудан ҷангро идома хоҳанд дод. Саҳобагони пуршараф ба деҳае бо номи Мӯта расиданд ва дар он ҷо бо лашкари садҳазорнафараи Рум рӯ ба рӯ шуданд.

ҶАНГИ МӮТА

Кӯҳу санг аз сарбозони душман пур шуда буд. Дар як тараф лашкари сеҳазорнафараи ислом, ки барои паҳн кардани дини Аллоҳ таъоло аз Мадина бархоста, то Шом омада буд; дар тарафи дигар галаи садҳазорнафараи кофирон, ки барои буғӯ кардани ислом ҷамъ омада буд… Ба зоҳир, тавозуни қувваҳо ба ҳеҷ қиёс рост намеомад: ҳар мусалмон бояд бо беш аз сӣ румӣ меҷангид. Ҳар ду тараф саф оростанд. Дар ин вақт, бо амри Сарвари мо, Паёмбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам, ҳайъате аз лашкари ислом ба сӯи лашкаргоҳи Рум пеш рафт. Онҳо ба лашкари Рум пешниҳод карданд, ки ба ислом дароянд, вагарна ҷизя диҳанд. Аммо румиён ин даъватро рад карданд. Дигар вақт барои аз даст додан набуд. Фармондеҳ ҳазрати Зайд ибни Ҳориса парчами муқаддаси ислом дар даст ба лашкараш фармони ҳуҷум дод. Муҷоҳидон, ки интизори ҳамин лаҳза буданд, бо садоҳои «Аллоҳу акбар!» мисли тир ба пеш ҷаҳиданд. Шамшерҳоро мисли барқ кашида, мисли тӯфон ба миёни душман даромаданд… Шеҳаи аспон, ҷаранги шамшерҳо, садоҳои такбир ва фарёди захмхӯрдагон ба фалак мерасид ва майдон дар худи оғози ҷанг ба кӯли хун табдил меёфт. Саҳобагони пуршараф бо ҳар шамшере, ки мезаданд, ё сареро меафканданд, ё бозуеро.

Ҳазрати Зайд, ки парчами сафеди Расулуллоҳ дар дасташ буд, дар қалби душман «Аллоҳ, Аллоҳ» гӯён меҷангид. Бо шамшере, ки мечархонд, дар як лаҳза гирди худро холӣ мекард ва душманро аз рӯ ба рӯ шудан бо худ пушаймон месохт. Саҳобагони пуршараф ҷанги қаҳрамононаи фармондеҳашонро дида, аз ӯ қафо намемонданд; ҳар яке мекӯшид, ки якка ба сӣ душман шамшер расонда, онҳоро аз пой афканад. Ногаҳон якчанд найза якбора ба синаи мубораки фармондеҳ ҳазрати Зайд халид. Аз паси онҳо найзаҳои дигар омаданд. Бадани он саҳобии пуршараф сӯрох-сӯрох шуда буд. Ниҳоят Зайд ибни Ҳориса ба хоки гарм афтод ва шарбати шаҳодатро, ки ин қадар орзу дошт, нӯшид.

Ҳазрати Ҷаъфар, ки баъд аз Зайд ибни Ҳориса меомад, фавран парчамро қапид. Муҷоҳидон парафшон будани парчами исломро дида, бо ишқи нав ҷангро идома доданд. Ҳазрати Ҷаъфар ҳам мисли Зайд ибни Ҳориса қаҳрамонона меҷангид. Аз як тараф бар душман ҳамла мекард, аз тарафи дигар ба ёронаш ҷуръату ҳаяҷон мебахшид. Ин фармондеҳи нав, ки мардона меҷангид, тезтару чолоктар шамшер мезад ва ба душман имкони чашм кушодан намедод. Ҳазрати Ҷаъфар чунон аз худ бехуд меҷангид, ки аз ёронаш хеле пеш рафта буд. Дар миёни румиён якка набард мекард ва ба ҳар яки онҳо ҷудогона шамшер мезад. Аммо дере нагузашта фаҳмид, ки ин рафтанро баргаштан нест. Фармондеҳи қаҳрамон мегуфт: «Ҳиссаи ман ин аст, ки ба ҳар яке аз кофирон шамшер занам!» ва аз каломи мубораки «Аллоҳу акбар!.. Аллоҳу акбар!..» қуввати маънавии нав мегирифт. Бо ҳар зарбаи шамшер душманеро аз миён мебардошт ва касеро ба худ наздик намегузошт. Номи мубораки Аллоҳ таъоло аз забонаш намеафтод ва бо қуввате тамомнашаванда меҷангид. Ниҳоят яке аз сарбозони душман ба бозуи рости ҳазрати Ҷаъфар шамшер зад. Дасти рости ҳазрати Ҷаъфар бурида шуд, вале ӯ парчами муқаддаси исломро пеш аз он ки ба замин афтад, бо дасти чап гирифт. Онро боло бардошт ва боз парафшон кард. Баъд боз як зарбаи шамшер… Дасти чапаш ҳам бурида шуд. Ин бор кӯшид, ки парчамро дар миёни бозуҳои буридааш ба сина фишурда, парафшон нигоҳ дорад. Аммо шамшерҳои душман паси ҳам бо шиддат фуруд омаданд ва ӯ ба мартабаи шаҳодат, ки ин қадар орзу дошт, расид. Рӯҳи муборакаш ба баландтарин дараҷаҳои Ҷаннат парвоз карда буд… Дар баданаш беш аз навад захми шамшеру найза шумурданд.3 Муҷоҳидони қаҳрамон шаҳид шудани фармондеҳашонро дида, парчами исломро, ки ба замин афтода буд, бардоштанду ба ҳазрати Абдуллоҳ ибни Равоҳа супурданд.

«Эй қавми ман, аз чӣ сабаб дудила шудаед? Оё ба нияти шаҳодат ба ҷанг наомадаем?» Абдуллоҳ ибни Равоҳа (разияллоҳу анҳ)

Вай ҳам савора парчамро парафшон карда, бар душман сахт ҳамла овард. Аз як тараф душманонеро, ки пеши роҳаш мебаромаданд, аз пой меафканд, аз тарафи дигар чунин мегуфт:

Эй нафси ман (нафси ҳавасҷӯ), бешубҳа ба ман гардан хоҳӣ ниҳод,
имрӯз шаҳид мешавам; дар ин ҷанг қасам хӯрдаам.
Ё худат бо ризои худ ба он тан медиҳӣ,
ё ман онро ба зӯр ба ту мепазиронам.
Агар дар ин ҷанг кушта нашавӣ, эй нафси ман, бигӯ,
оё ҳаргиз нахоҳӣ мурд?
Агар он чиро, ки Ҷаъфар ибни Абӯтолиб ва Зайд ибни Ҳориса карданд,
ту низ кунӣ, бидон, ки нек кардаӣ.
Онҳо шаҳид шуданд, эй нафси ман, дер накун,
вагарна бадбахт мешавӣ; ҳа, ба пеш бишитоб!

Ҳазрати Абдуллоҳ ҳам дар миёни садоҳои «Аллоҳу акбар!» бо душман ба набарди бемуҳобот даромада буд. Ногаҳон зарбаи шамшере ба ангушташ расид ва ангушти буридааш дар дасташ овезон монд. Ин фармондеҳи муборак, ки бо ишқи Аллоҳ таъоло ва Расули Ӯ месӯхт, дарҳол аз асп ба замин ҷаҳид, ангушти захмиро, ки ба ҷангиданаш монеъ мешуд, зери пой гузошт ва «Магар ту ҳамагӣ як ангушти захмӣ нестӣ? Охир, ба ин бало ҳам дар роҳи Аллоҳ таъоло гирифтор шудаӣ!» гӯён онро канда партофт. Мисли барқ бар аспаш ҷаҳид ва бо тамоми қувват боз ба ҷанг даромад. Аммо бо ин ҳама ҷангидан ба мартабаи шаҳодат нарасида буд ва худро маломат кардан гирифт… Бору бор бар душман ҳамла овард. Ниҳоят бо зарбаи найзае ба замин афтод. Дар роҳи Аллоҳ таъоло ва Расули Ӯ ҷангида, шаҳид шуд ва рӯҳи муборакаш ба Ҷаннат парвоз кард… Дар ҳамон лаҳза Абулюср Каъб ибни Умайр, ки дар паҳлӯи ҳазрати Абдуллоҳ меҷангид, кӯшид, ки парчамро парафшон кунад. Чашм ба асҳоб давонда, касеро ҷуст, ки аз худаш солхӯрдатар ва пухтатар бошад. Собит ибни Ақрамро дида, парчамро ба ӯ супурд. Ҳазрати Собит парчамро пеши муҷоҳидон шинонд ва гуфт: «Эй бародаронам! Зуд якеро аз миёни худ фармондеҳ интихоб кунед ва ба ӯ пайравӣ намоед!» Онҳо гуфтанд: «Туро интихоб кардем», вале ҳазрати Собит қабул накард. Чашмаш ба ҳазрати Холид ибни Валид афтод. Ба ӯ гуфт: «Эй Абӯсулаймон! Парчамро ту бигир!» Ҳазрати Холид, ки нав ба мусалмонон пайваста буд, аз рӯи адаб нахост парчами муқаддасро бигирад ва аз лабони муборакаш ин суханон берун омад: «Ман ин парчамро аз ту гирифта наметавонам! Ту аз ман ба он сазовортарӣ; зеро солхӯрдатарӣ ва ба шарафи дар ғазваи Бадр дар паҳлӯи Расулуллоҳ ҷангидан мушарраф гаштаӣ!…» Аммо вақт қимат буд. Асҳоби киром дар гирди онҳо бемуҳобот бо душман меҷангиданд ва мекӯшиданд, ки душмани садҳазорнафараро ақиб зананд. Ҳазрати Собит сухани худро такрор кард: «Эй Холид! Парчами муқаддаси Расулуллоҳро зуд бигир! Валлоҳи, онро гирифта будам, то ба ту диҳам. Ту усули ҷангро аз ман беҳтар медонӣ!» Баъд аз муҷоҳидони атрофаш пурсид: «Эй бародаронам! Дар бораи фармондеҳ шудани Холид чӣ фикр доред?» Ҳама якзабон гуфтанд: «Вайро фармондеҳи худ кардем.» Он гоҳ ҳазрати Холид парчамеро, ки Сарвари оламиён бо дасти муборакаш супурда буд, бо эҳтирому адаби бузург гирифт ва бӯсид. Бар аспаш ҷаҳид ва бо тамоми шукӯҳу ҳайбати худ бар душман ҳамла овард.4

Саҳобагони қаҳрамон аз паи фармондеҳи нави худ боз ба ҳуҷум гузаштанд. Ҳазрати Холид бо ҷасорат ва маҳорате, ки касе надида буд, меҷангид ва ҳар киро пеш меомад, аз пой меафканд. Дар ин миён ҳазрати Қутба ибни Қатода сари яке аз фармондеҳони душман, Молик ибни Зофиларо аз танаш ҷудо кард. Рӯҳияи румиён шикаста буд. Аммо вақт танг шуда буд: шом фаро расида, ҳаво торик шудан гирифта буд. Дар торикӣ ҷангидан хеле хатарнок буд, зеро метавонистанд хато карда, ёрони худро зананд…

Аз ин рӯ ҳар ду тараф ба лашкаргоҳҳояшон баргаштанд. Захмиёнро табобат карданд. Ҳазрати Холид дар санъати ҷанг нобиға буд. Мехост субҳ бо тактикаи нав бо душман рӯ ба рӯ шуда, онҳоро саргардон кунад. Он шаб ҷои сарбозонро иваз кард: онҳоеро, ки дар тарафи рост буданд, ба чап, онҳоеро, ки дар чап буданд, ба рост, пешсафонро ба қафо ва қафосафонро ба пеш гузошт.

Субҳ муҷоҳидони қаҳрамон боз ба ҳуҷум бархостанд ва дар миёни садоҳои «Аллоҳу акбар» ҷангро сар карданд. Сарбозони душман ҷанговаронеро, ки бар онҳо ҳамла меоварданд, бори аввал медиданд. Инҳо он касоне набуданд, ки дирӯз бо онҳо ҷангида буданд.

Бешубҳа, ба мусалмонон лашкари наве ба ёрӣ омада буд!… Сарбозони Рум гумон карданд, ки қувваи иловагӣ расидааст, ба тарс афтоданд ва рӯҳияашон шикаст. Ба ваҳм афтода, ба гурехтан сар карданд. Лашкари ислом инро ғанимат шумурда, бар онҳо ҳамлаи шадид овард.

Пас аз дафъи душман ба қалъаи Мӯта расиданд. Ҳисорро низ фатҳ карданд ва бисёре аз ашрофи онро куштанд. Ҳазрати Холид ва саҳобагони қаҳрамон он рӯз боз ҳам беҳтар ҷангиданд, ба душман шамшер заданд ва ҷони ҳазорон нафари онҳоро ба Ҷаҳаннам фиристоданд. Он рӯз дар дасти ҳазрати Холид ибни Валид нӯҳ шамшер шикаст.5 Бо эҳсони Аллоҳ таъоло ва ба баракати дуоҳои Сарвари мо Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам се ҳазор муҷоҳиди ғозӣ лашкари садҳазорнафараи душманро шикаст доданд. Дар ин набарди бузург понздаҳ нафар шаҳид шуд. Бад-ин тариқ ба империяи Рум ҳаддашро фаҳмонданд ва роҳи ҳуҷумҳои минбаъдаи онро ба ҷануб бастанд… Расули акрам ва Набии муҳтарам, Сарвари мо, пеш аз он ки аз майдони ҷанг ба Ӯ хабаре расад, асҳобашро дар масҷид ҷамъ карда буд, то он чиро, ки дар Мӯта рух дода буд, ба онҳо хабар диҳад. Аз чеҳраи мубораки Паёмбари маҳбуби мо пайдо буд, ки бисёр ғамгин аст, ва ҳеҷ кас аз тарси он ки Ӯ боз ҳам ғамгинтар шавад, ҷуръат намекард чизе бипурсад. Ниҳоят яке аз асҳоби киром гуфт: «Ҷонҳои мо фидои ту бод, ё Расулаллоҳ! Аз вақте ки ғамро дар шумо дидаем, дили мо хун мегиряд ва андозаи ғами моро танҳо Ҷаноби Ҳақ медонад!» Аз чашмони мубораки Паёмбари маҳбуби мо ашк ҷорӣ шуд ва фармуд: «Ғаме, ки дар ман дидед ва он чи маро андӯҳгин сохт, шаҳид шудани асҳобам буд. Ин ҳол давом кард, то он даме ки онҳоро дар Ҷаннат мисли бародароне дидам, ки бар тахтҳо рӯ ба рӯи якдигар нишастаанд. Зайд ибни Ҳориса парчамро ба даст гирифт. Ниҳоят шаҳид шуд. Вай акнун ба Ҷаннат даромад. Дар он ҷо давону сайр мекунад. Сипас парчамро Ҷаъфар ибни Абӯтолиб гирифт. Бар лашкарҳои душман ҳамла овард. Ҷангид ва ниҳоят ӯ низ шаҳид шуд. Вай шаҳид шуда ба Ҷаннат даромад ва бо ду боли аз ёқут ҳар тавре ки хоҳад, парвоз мекунад. Пас аз Ҷаъфар парчамро Абдуллоҳ ибни Равоҳа гирифт. Бо парчам дар даст бо душманон ҷангид, шаҳид шуд ва ба Ҷаннат даромад. Онҳо дар Ҷаннат бар тахтҳои тиллоӣ ба ман нишон дода шуданд. Илоҳо! Зайдро биёмурз!… Илоҳо! Ҷаъфарро биёмурз! Илоҳо! Абдуллоҳ ибни Равоҳаро биёмурз!»

«Эй Холид! Парчами муқаддаси Расулуллоҳро зуд бигир! Валлоҳи, онро гирифта будам, то ба ту диҳам. Ту усули ҷангро аз ман беҳтар медонӣ!» Собит ибни Ақрам (разияллоҳу анҳ)

Аз чашмони мубораки Сарвари оламиён ҳанӯз ашк мерехт. Дар миёни ашк чунин идома дод: «Пас аз Абдуллоҳ ибни Равоҳа парчамро Холид ибни Валид гирифт. Ана акнун ҷанг шиддат гирифт. Илоҳо! Вай (Холид ибни Валид) шамшере аз шамшерҳои Туст. Вайро ёрӣ деҳ!…»6 Паёмбари маҳбуби мо бо изни Аллоҳ таъоло ҳамчун мӯъҷиза ҳоли майдони ҷангро, ки беш аз ҳазор километр дур буд, дид ва ба асҳобаш хабар дод. Рӯзе ки ҳазрати Ҷаъфар ибни Абӯтолиб шаҳид шуд, ин воқеаро нақл карда, аз ҷой хест ва ба хонаи ҳазрати Ҷаъфар рафт. Ҳамсари ӯ Асмо корҳои хонаро тамом карда, кӯдаконашро шуста, мӯйҳояшонро шона карда буд. Паёмбари маҳбуби мо фармуд: «Эй Асмо! Писарони Ҷаъфар куҷоянд? Онҳоро назди ман биёр!» Асмо хотун кӯдаконро овард ва Сарвари мо Расулуллоҳ онҳоро ба сина фишурд, сер-сер бӯсиду бӯй кашид. Дили муборакаш тоб наовард ва аз чашмони муборакаш ашк мисли ришта ҷорӣ шуд. Ҳамсари ҳазрати Ҷаъфар инро дида, бо зорӣ пурсид: «Падару модарам ва ҷонам фидои ту бод, ё Расулаллоҳ! Чаро ба писаронам он марҳаматеро нишон медиҳед, ки ба ятимон нишон медиҳед? Наход аз Ҷаъфар ва ёронаш хабари талхе гирифта бошед?!» Сарвари оламиён сахт мутаассир шуда буд. Фармуд: «Бале!… Онҳо имрӯз шаҳид шуданд!…» Модари мо ҳазрати Асмо ҳам кӯдакони ятимашро ба сина фишурда, ба гиря даромад. Паёмбари маҳбуби мо ба ин манзара дер тоб оварда натавонист ва аз он ҷо рафт.7

Ҳабиби акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам ба хонаи саодати худ баргашт ва ба ҳамсарони покизаи худ фармуд: «Тайёр кардани таом барои аҳли хонаи Ҷаъфарро фаромӯш накунед!» Се рӯз ба хонаводаҳои шаҳидон таом фиристоданд. Чанд рӯз гузашта буд, ки ҳазрати Яъло ибни Умайя хабари хушро ба Мадина расонд. Вай ҳанӯз аз воқеаҳо чизе нагуфта буд, ки Сарвари мо Расули акрам ба ӯ фармуд: «Агар хоҳӣ, ту он чи рух додааст, хабар деҳ, ва агар хоҳӣ, ман ба ту бигӯям» ва он чиро, ки дар майдони ҷанг рух дода буд, бо тамоми тафсилот нақл фармуд. Он гоҳ ҳазрати Яъло ибни Умайя гуфт: «Қасам ба Аллоҳ таъоло, ки туро бо дини ҳақ ва Китоб ба паёмбарӣ фиристодааст, аз воқеаҳое, ки бар сари муҷоҳидон омадааст, ҳатто як ҳодисаро нагуфта нагузоштед.» Сарвари мо низ фармуд: «Аллоҳ таъоло барои ман масофаи миёнаро бардошт ва майдони ҷангро бо чашмони худ дидам.»

Пас аз чанд рӯз хабаррасонҳо хабар оварданд, ки лашкари ислом ба Мадина наздик мешавад. Сарвари мо, Паёмбар бо асҳобаш бархост ва барои пешвоз берун аз Мадина баромад. Аз дур абре аз гард бармехост ва парчами муқаддаси ислом парафшон буд. Дурахши шамшеру сипарҳо гирду атрофро мисли оина равшан мекард… Дар ҳама ҳаяҷони амиқе ба назар мерасид. Андаке баъд муҷоҳидони ғозӣ, ки ҳазрати Холид ибни Валид дар пешашон буд, ба Мадина ворид шуданд, разияллоҳу таъоло анҳум аҷмаъин…

«Илоҳо! Зайдро биёмурз!… Илоҳо! Ҷаъфарро биёмурз! Илоҳо! Абдуллоҳ ибни Равоҳаро биёмурз!» Ҳадиси шариф

Духтарони ҳур омаданд,
дар қундоқе аз нур печонданд,
ба Муҳаммад рӯй суданд,
шабе ки Муҳаммад ба дунё омад.
Дарҳои осмон кушода шуд,
бар олам раҳмат пошида шуд,
ҷомаҳои ҷаннатӣ бурида шуд,
шабе ки Муҳаммад ба дунё омад.
Юнус мегӯяд: «Эй бародарон,
аз дидагон ашки хунин равон аст,
кӯҳу сангҳо ба саҷда афтоданд,
шабе ки Муҳаммад ба дунё омад.»

Тасвири қадимии Каъбаи муаззама /

Маккаи мукаррама [1890]