ФАТҲИ МАККА
Соли ҳаштуми ҳиҷрат буд. Яке аз моддаҳои сулҳномаи Ҳудайбия ин буд: «Қабилаҳои араб, ки берун аз ҳар ду тарафанд, метавонанд ба ҳимояи ҳар тарафе, ки хоҳанд, дароянд ва дар пайвастан ба мусалмонон ё мушрикон озод хоҳанд буд.» Бар ин асос қабилаи Хузоа, ки ҳампаймони Паёмбари мо буд, дар тарафи мусалмонон ва қабилаи Бани Бакр дар тарафи мушрикон ҷой гирифтанд. Хузоа ва Бани Бакр аз қадим душмани якдигар буданд ва ҳар гоҳ фурсат меёфтанд, ба ҳамдигар ҳуҷум мекарданд. Бо сулҳи Ҳудайбия онҳо ҳам муддате аз ҳуҷум даст кашида буданд. Аммо Бани Бакр ҳамагӣ ду сол ба он пойбанд монда тавонистанд. Яке аз Бани Бакр шеъре гуфт, ки дар он Паёмбари маҳбуби моро таҳқир мекард; ҷавоне аз қабилаи Хузоа инро шунида, тоқат накард ва сари ӯро шикаст. Бани Бакр инро фурсат шумурда, бар қабилаи Хузоа, ки аз рӯи паймон аз хатар эмин буд, ҳуҷум карданд. Мушрикони Қурайш ба ин ҳуҷум бо силоҳ ва бо пинҳонӣ фиристодани одамони худ ёрӣ доданд ва дар Ҳарами шариф беш аз бист нафарро аз қабилаи Хузоа куштанд. Ҳангоми задухӯрд баъзе мусалмонони қабилаи Хузоа аз Сарвари мо, Паёмбар ёрӣ хостанд. Касоне буданд, ки ҳангоми ин шабохунҳо бар қабилаи Хузоа мушрикони Қурайшро ҳам дар миёни Бани Бакр дида буданд.
Он шаб Паёмбари маҳбуби мо дар Мадина, дар хонаи модари мо ҳазрати Маймуна буд. Барои намоз бархоста, таҳорат мегирифт, ки бо изни Аллоҳ таъоло ҳамчун мӯъҷиза шунид, ки мусалмонони Макка аз Ӯ ёрӣ металабанд. Дар ҷавоби онҳо фармуд: «Лаббайк! Даъвати шуморо иҷобат мекунам!» Модари мо Маймуна дид, ки Сарвари мо, Паёмбар чунин сухан мефармояд, ҳол он ки назди Ӯ касе нест, ва пурсид: «Ё Расулаллоҳ! Оё назди шумо касе ҳаст?»
Паёмбари маҳбуби мо ба ӯ аз воқеае, ки дар Макка рух дода буд, ва аз шарик будани қурайшиён дар ин кор хабар дод.
Мушрикони Қурайш ба Бани Бакр ёрӣ дода, бар қабилаи Хузоа шабохун зада ва онҳоро кушта, бар хилофи моддаҳои сулҳномаи Ҳудайбия рафтор карда буданд ва бад-ин тариқ сулҳномаро шикаста буданд.
Паёмбари маҳбуби мо ин хабарро дар ҳамон лаҳза фаҳмида буд. Ғайр аз ин, се рӯз пас аз воқеа Амр ибни Солим аз қабилаи Хузоа бо чил савора омада, ҳолро ба Сарвари мо Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам нақл кард. Аммо пешвои Қурайш Абӯсуфён, ки дар он вақт барои тиҷорат ба Димишқ рафта буд, аз ин воқеа хабар надошт. Ҳабибуллоҳ фармуд: «Агар ба Бани Хузоа ёрӣ надиҳам, ба ман низ ёрӣ дода нашавад!» ва номае нависонд. Паёмбари маҳбуби мо дар ин нома, ки ба мушрикони Қурайш фиристода шуд, чунин мефармуд: «…Шумо ё аз ҳампаймонӣ бо Бани Бакр даст кашида, канор меравед, ё хунбаҳои кушташудагони Бани Хузоаро мепардозед! Агар яке аз ин дуеро, ки мегӯям, ба ҷо наоваред, ба шумо эълон мекунам, ки бо шумо ҷанг хоҳам кард!…» Қурайшиён ҳатто ин марҳаматро нафаҳмиданд. Хабар фиристоданд: «На ҳампаймонии худро мегусалем ва на хунбаҳо мепардозем! Танҳо ҷанг карда метавонем.» Аммо аз ин кори худ ҳазор бор пушаймон шуданд ва аз тарс чашм ба роҳи Абӯсуфён дӯхтанд, то паймонро нав кунад.
«(Эй мусалмонони Макка!) Лаббайк! Даъвати шуморо иҷобат мекунам!» Ҳадиси шариф
Чун Абӯсуфён аз Димишқ баргашт, ҳолро ба ӯ нақл карданд ва гуфтанд: «Ин коре аст, ки ҳатман бояд ислоҳ шавад. Агар ислоҳ нашавад, Муҳаммад моро аз Макка берун меронад!» Абӯсуфён гуфт: «Ҳарчанд ман аз ин воқеа хабар надоштам, бояд шитобон равам ва сулҳро нав карда, муҳлаташро дароз кунам» ва фавран ба сӯи Мадина роҳ гирифт.1 Абӯсуфён ҳанӯз ба Мадина нарасида буд, ки Паёмбари маҳбуби мо омадани ӯро ба асҳоби киром хабар дод ва фармуд: «Чунин мефаҳмам, ки Абӯсуфён барои нав кардани сулҳ ва дароз кардани муҳлати он меояд. Аммо ба муродаш намерасад ва ҳамон тавре ки омадааст, бармегардад!…»
Абӯсуфён, ки ҳанӯз мусалмон нашуда буд, ба Мадинаи мунаввара омад ва ба хонаи духтараш Умму Ҳабиба разияллоҳу анҳо, ки ҳамсари мубораки Сарвари мо, Паёмбар ва модари мӯъминон буд, рафт. Хост бар бистари Паёмбари маҳбуби мо нишинад. Модари мо ҳазрати Умму Ҳабиба пеш аз нишастани ӯ расида, бистарро бардошт. Падараш аз ин кор сахт ранҷид ва бо ҳайрат гуфт: «Эй духтарам! Оё ин бистарро аз ман дареғ медорӣ?» Модари мӯъминон ҳазрати Умму Ҳабиба, ки муҳаббати Расулуллоҳро аз ҳама чиз болотар медонист, ба падараш ҷавоб дод: «Ин бистар бистари Расули Аллоҳ таъолост. Мушрикон бар он нишаста наметавонанд! Ту мушрик ва наҷас (нопок) ҳастӣ! Нишастани ту бар ин бистар ҳаргиз сазовор нест!»
Падараш гуфт: «Эй духтарам! Аз вақте ки аз хонаи ман рафтаӣ, ба сарат чизе омадааст!» Духтар ҷавоб дод: «Алҳамдулиллоҳ, ки Аллоҳ таъоло исломро ба ман насиб фармуд. Ту бошӣ, ҳанӯз ба бутҳое, ки аз санг сохта шудаанд ва на мешунаванд ва на мебинанд, ибодат мекунӣ! Эй падар! Чӣ гуна шахсе мисли ту, ки бузург ва мӯйсафеди Қурайш аст, аз ислом дур мемонад?…» Падараш сахт хашмгин шуда, гуфт: «Ин қадар ба ман беэҳтиромӣ карда, маро ба ҷаҳолат айбдор мекунӣ! Пас ман он чиро, ки ниёгонам солҳо парастидаанд, тарк карда, ба дини Муҳаммад дароям?!» ва аз он ҷо рафт.2
Пешвои Қурайш ба ҳузури Паёмбари маҳбуби мо омад ва гуфт: «Ман омадаам, то сулҳномаи Ҳудайбияро нав кунам ва муҳлаташро ҳам дароз кунам. Биё, ин паймони миёни моро бо навиштае нав кунем!» Ҳабиби акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам фармуд: «Мо бар хилофи сулҳномаи Ҳудайбия коре намекунем ва онро тағйир намедиҳем!» Пешвои Қурайш ҳарчанд бору бор гуфт: «Сулҳномаро тағйир диҳем! Нав кунем!…», Паёмбари маҳбуби мо ба ӯ ҳеҷ ҷавобе надод. Пешвои Қурайш дид, ки ҳамаи талошҳояш бефоида аст, ба Макка баргашт ва ҳолро ба мушрикон нақл кард. Мушрикон ӯро маломат карданд: «Пас ҳеҷ коре накарда, баргаштӣ?!…» Акнун барои онҳо ғайр аз интизорӣ чорае намонда буд.
Ҳар кӣ ба Масҷидулҳаром паноҳ барад
Абӯсуфён ки Мадинаро тарк кард, Паёмбари маҳбуби мо қарор дод, ки Маккаро фатҳ кунад; зеро қурайшиён ба аҳди худ вафо накарда, паймонро шикаста буданд. Аммо ин розро сахт пинҳон медошт: мехост бе он ки ба мушрикон фурсати омодагӣ дода шавад ва бе он ки дар Ҳарами шариф хун рехта шавад, Маккаро бигирад. Ин як тадбири ҷангӣ буд; зеро чун Макка фатҳ мешуд, кӣ медонад, чӣ қадар касон ба шарафи мусалмонӣ мушарраф мегаштанд. Ин масъаларо танҳо ба ҳазрати Абӯбакр ва чанд нафар аз бузургони асҳобаш гуфт. Ба асҳобаш амр фармуд, ки барои сафар омода шаванд, вале нагуфт, ки ба куҷо хоҳанд рафт. Асҳоби киром барои ҷиҳод ба омодагӣ шурӯъ карданд. Сарвари мо, Паёмбар ғайр аз ин ба қабилаҳои мусалмони атроф, яъне Аслам, Ашҷаъ, Ҷуҳайна, Ҳусайн, Ғифор, Музайна, Сулайм, Замра ва инчунин ба Бани Хузоа хабар фиристод. Дар он хабар чунин фармуда буд: «Касоне, ки ба Аллоҳ таъоло ва рӯзи охират имон доранд, дар аввали рамазони шариф дар Мадина ҳозир бошанд.» Бад-ин тариқ онҳоро ба иштирок дар ҷанг даъват мекард.
Ҳабибуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳамчун тадбир ба ҳазрати Умар вазифа дод, ки роҳҳои ба Макка мебурдаро гирифта, алоқаро қатъ кунад. Ҳазрати Умар фавран дар роҳҳои кӯҳӣ, ағбаҳо ва дигар сари роҳҳо посбонон гузошт ва амр дод: «Ҳар касеро, ки ба Макка рафтан хоҳад, баргардонед!»
Паёмбари маҳбуби мо, то ин кор пинҳон бимонад, ба Аллоҳ таъоло чунин дуо мекард: «Ё Раббӣ! То он даме ки ногаҳон ба диёрашон бирасем, ҷосусон ва хабаррасонҳои қурайшиёнро боздор, онҳоро чунон кун, ки набинанд ва нашунаванд. Моро ногаҳон бубинанд ва бишнаванд!»
Сарвари мо, Паёмбар барои он ки чунин тасаввур пайдо шавад, ки бар мушрикони шимол ё бар румиён лашкар мекашад, ҳазрати Абӯқатодаро бо як дастаи ҷангӣ ба сӯи шимол, ба водии Изам фиристод. Дар ин миён Паёмбари маҳбуби мо ҳамчун мӯъҷиза аз номае хабар дод, ки барои огоҳ кардани мушрикони Макка аз тайёриҳои Мадина фиристода шуда буд. Ҳазрати Алиро фиристод ва номаро ба даст овард.
То рӯзи дуюми моҳи рамазон аз қабилаҳои атроф ёрӣ расида буд ва ҳама дар лашкаргоҳи сари чоҳи Абӯинаба ҷамъ омада буданд. Шумораи асҳоби киром ба дувоздаҳ ҳазор расида буд: чор ҳазор нафар Ансор, ҳафтсад нафар муҳоҷир ва боқимонда аз қабилаҳои мусалмони атроф.3
Паёмбари маҳбуби мо ҳазрати Абдуллоҳ ибни Умму Мактумро дар Мадина ҷонишини худ гузошт.4 Ҳазрати Зубайр ибни Аввомро дар сари дастаи саворони дусаднафарӣ ҳамчун пешқаровул ба пеш фиристод. Дар соли ҳаштуми ҳиҷрат, рӯзи даҳуми рамазони шариф, рӯзи чоршанбе, Сарвари оламиён бо номи Аллоҳ таъоло дар сари лашкари азими дувоздаҳҳазорнафарии худ, ки дилҳояшон аз муҳаббати Аллоҳ таъоло ва Расули Ӯ лабрез буд, аз Мадина ба роҳ баромад. Онҳо ба Макка, ба диёри худ мерафтанд; ҳамон диёре, ки ҳашт сол пеш бо шиканҷаву зулм ба ҳиҷрат аз он маҷбур шуда буданд. Мерафтанд, то Каъбаи муаззамаро, ки ба бутхона табдил дода буданд, аз бутҳо пок кунанд…
Мерафтанд, то ба мушриконе, ки ба ҳеҷ ваҷҳ намехостанд аз якравии худ даст кашанд, ҳақ, адолат ва марҳамат нишон диҳанд… Мерафтанд, то дини Аллоҳ таъолоро паҳн кунанд ва василаи наҷоти мардуми он ҷо аз азоби абадии Ҷаҳаннам гарданд. Ё Раббӣ! Ин чӣ марҳамати бузург буд!… Лашкари ислом ба Зулҳулайфа расида буд, ки бо амаки Сарвари мо, Паёмбар ҳазрати Аббос, ки бо аҳли хонааш аз Макка ҳиҷрат карда буд, рӯ ба рӯ шуд. Паёмбари маҳбуби мо аз омадани амакаш бисёр шод шуд ва бо ин сухан дилашро ба даст овард: «Эй Аббос! Чунон ки ман охирини паёмбаронам, ту низ охирини муҳоҷироне.» Бору буни ҳазрати Аббосро ба Мадина фиристод. Ҳазрати Аббос дар назди Сарвари мо, Паёмбар монд ва дар фатҳи Макка иштирок кард.5 Сарвари мо Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам ба Қудайд, ки дар наздикии Макка аст, расид ва ба асҳоби пуршарафи худ амр фармуд, ки ба тартиби ҷангӣ дароянд. Ба ҳар қабила парчамҳои (байрақҳои) ҷудогона дод ва онҳоро ба байрақдори ҳар қабила супурд. Байрақи муҳоҷиронро ҳазрати Алӣ, Зубайр ибни Аввом ва Саъд ибни Абӯваққос (разияллоҳу анҳум) мебурданд. Ансор дувоздаҳ байрақдор доштанд, Ашҷаъ ва Сулайм ҳар кадом як, Музайна се, Аслам ду, Бани Хузоа се ва Ҷуҳайна чор байрақдор.6 Аз баромадан аз Мадина даҳ рӯз гузашта буд. Шомгоҳ ба Макка хеле наздик шуданд ва вақти намози хуфтан ба Марруззаҳрон расиданд. Сарвари мо, Паёмбар ба асҳобаш амр фармуд, ки дар он ҷо биистанд. Ғайр аз ин, ба ҳазрати Умар вазифа дод ва амр фармуд, ки ҳар муҷоҳид оташе афрӯзад.7 Якбора беш аз даҳ ҳазор оташ даргирифт ва Макка ғарқи рӯшноӣ шуд. Мушрикони Макка, ки аз ҳеҷ чиз хабар надоштанд, саросема шуданд. Барои фаҳмидани он ки чӣ рӯй додааст, Абӯсуфёнро фиристоданд. Вай чанд касро бо худ гирифта, пинҳон-пинҳон ба лашкари ислом наздик шуд. Дар ин вақт Паёмбари маҳбуби мо ба баъзе асҳобаш фармуд: «Абӯсуфёнро зери назар гиред. Бешубҳа ӯро хоҳед ёфт!» Қурайшиён ҳар қадар пеш меомаданд, ҳайраташон меафзуд ва даҳшат бар онҳо ғолиб мегашт. Дар гирди Макка чӣ қадар сарбоз ҷамъ омада буд ва чӣ қадар оташ афрӯхта буданд!… Бо ҳамин гуфтугӯ ба ҷое бо номи Арок расиданд.
«Ё Раббӣ! То он даме ки ногаҳон ба диёрашон бирасем, ҷосусон ва хабаррасонҳои қурайшиёнро боздор, онҳоро чунон кун, ки набинанд ва нашунаванд. Моро ногаҳон бубинанд ва бишнаванд!» Ҳадиси шариф
Маҳз дар ҳамин вақт Сарвари мо, Паёмбар фармуд: «Абӯсуфён ҳоло дар Арок аст.» Ҳамон дам ҳазрати Аббос ҳам ба сӯи Арок равон шуд ва бо худ гуфт: «Дар он ҷо ҳатман касеро ёфта, ба Макка мефиристам, то ба онҳо хабар диҳад, ки лашкари ислом бар сари онҳо меояд ва аҳли Макка назди Расулуллоҳ алайҳиссалом омада, пеш аз оғози ҷанг амон талабанд.» Дар он ҷо барои ин кор касеро меҷуст, ки Абӯсуфёнро аз овозаш шинохт ва садо зад: «Эй Абӯҳанзала!» Абӯсуфён ҳам ӯро шинохта, гуфт: «Эй Абулфазл! Пас ин ту будӣ! Падару модарам фидои ту бод!» Баъд якҷоя ба сӯи лашкаргоҳи ислом роҳ пеш гирифтанд…
Дар роҳ Абӯсуфён аз ҳазрати Аббос пурсид: «Чӣ хабар аст?» Вай гуфт: «Эй Абӯсуфён! Вой бар ту! Расул алайҳиссалом бо лашкаре бар сари шумо меояд, ки тоби муқовимат бо онро надоред. Қасам мехӯрам, ки ҳоли қурайшиён сахт хоҳад шуд. Вой бар он чи бар сари онҳо хоҳад омад!» Абӯсуфён ва ҳамроҳонаш бо умеди бузург аз миёни муҷоҳидон гузашта, ба ҳузури шарифи Паёмбари маҳбуби мо расиданд. Султони коинот онҳоро хуш пазируфт ва аз аҳволи аҳли Макка хабар гирифт. То дери шаб бо онҳо суҳбат фармуд ва баъд онҳоро ба ислом даъват фармуд. Ҳаким ибни Ҳизом ва Будайл дарҳол калимаи шаҳодат гуфта, мусалмон шуданд, разияллоҳу анҳумо. Аммо Абӯсуфён ҳамоно дар дудилагӣ буд. Субҳ шуд ва дарёи марҳамат, Паёмбари маҳбуби мо, фармуд: «Эй Абӯсуфён! Вой бар ту! Оё ҳанӯз вақти он нарасидааст, ки бидонӣ, ба ҷуз Аллоҳ таъоло ҳеҷ маъбуде нест?» Вай гуфт: «Падару модарам фидои ту бод! Дар нармхӯӣ, бузургворӣ ва риояи ҳаққи хешовандӣ касе аз ту болотар нест. Бо ин ҳама ҷафое, ки ба ту кардем, ту ҳанӯз моро ба роҳи ҳидоят даъват мекунӣ. Чӣ қадар соҳибкарам ҳастӣ! Имон овардам, ки ба ҷуз Аллоҳ ҳеҷ маъбуде нест… Агар мебуд, ба ман фоидае мерасонд. Ту низ Расули Аллоҳ ҳастӣ.» Бад-ин тариқ ба шарафи аз асҳоби киром будан мушарраф гардид, разияллоҳу анҳ.8
Ҳазрати Аббос гуфт: «Ё Расулаллоҳ! Ба Абӯсуфён чизе ато намефармоед, ки назди аҳли Макка ба ӯ эътибор бахшад?» Сарвари мо, Паёмбар инро пазируфт ва фармуд: «Ҳар кӣ ба хонаи Абӯсуфён дарояд ва паноҳ барад, ба ӯ амон дода шудааст ва аз кушта шудан халос мешавад.» Ҳазрати Абӯсуфён илтимос кард: «Ё Расулаллоҳ! Онро андаке васеътар намефармоед?» Паёмбари маҳбуби мо фармуд: «Ҳар кӣ ба Масҷидулҳаром дарояд ва паноҳ барад, ба ӯ амон дода шудааст! Ҳар кӣ дари хонаашро баста, дар хонааш нишинад, ба ӯ амон дода шудааст.» Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам барои он ки Абӯсуфён шукӯҳу бисёрии лашкари исломро бубинад ва онро ба мушрикони Макка нақл кунад, ба ҳазрати Аббос фармуд: «Вайро ба тангнои кӯҳ, ба он ҷое, ки водӣ танг мешавад ва аспон фишурда-фишурда мегузаранд, бибар, то шукӯҳи мусалмонон, лашкари Аллоҳ таъолоро бубинад.»
Абӯсуфён бояд медид, то манзараеро, ки шоҳидаш шуда буд, ба мушрикон нақл кунад ва касе ба муқобилат барнахезад… То бад-ин тариқ дар Ҳарами шариф хун рехта нашавад… Ҳазрати Аббос бо Абӯсуфён ба сӯи гузаргоҳи кӯҳ мерафт ва муҷоҳидон ба тартиби ҷангӣ медаромаданд. Ҳар қабила парчамҳояшро кушода, аз гузаргоҳ гузаштан гирифт. Ҳама зиреҳпӯшу мусаллаҳ буданд. Ҳар гурӯҳ ҳангоми гузаштан такбир мегуфт. Ҳазрати Абӯсуфён мепурсид: «Инҳо кистанд?» ва ҳазрати Аббос ҷавоб медод: «Инҳо Бани Сулайманд! Фармондеҳашон Холид ибни Валид аст!», «Инҳо Бани Ғифоранд!», «Инҳо Бани Каъбанд!…» Садоҳои «Аллоҳу акбар! Аллоҳу акбар!» замину осмонро пур мекард ва бисёрии муҷоҳидону дурахши силоҳҳо чашмҳоро хира месохт. Он чи ҳазрати Абӯсуфён аз ҳама бештар дидан мехост, Фахри олам саллаллоҳу алайҳи ва саллам буд. Вай сахт мехост бидонад, ки сарбозони гирди Ӯ чӣ гуна мегузаранд, ва гумон мекард, ки онҳо аз дигарон фарқ хоҳанд дошт. Аз ин рӯ худдорӣ карда наметавонист ва паси ҳам мепурсид: «Оё ин дастаи Расулуллоҳ аст?»… Ниҳоят Султони паёмбарон, Сарвари оламиён бар шутураш Қасво мисли офтоб нур пошида, намоён шуд. Дар гирди Ӯ муҳоҷирон ва Ансор буданд. Ҳар яке аз сар то по дар зиреҳҳои довудӣ печида, шамшери ҳиндӣ бар камар баста ва бар аспону шутурони асил савор шуда меомаданд.
Ҳазрати Абӯсуфён онҳоро дида, бо кунҷковӣ пурсид: «Эй Аббос, инҳо кистанд?» Аббос гуфт: «Он ки дар миён аст, Расул алайҳиссалом аст. Онҳое, ки дар гирди Ӯянд, Ансор ва муҳоҷиронанд, ки аз ишқи шаҳодат месӯзанд!…» Паёмбари маҳбуби мо саллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳангоми гузаштан аз назди онҳо ба ҳазрати Абӯсуфён фармуд: «Имрӯз рӯзест, ки Аллоҳ таъоло шаъни Каъбаро баланд мегардонад. Имрӯз рӯзест, ки бар Байтуллоҳ пӯшиш пӯшонида мешавад! Имрӯз рӯзи марҳамат аст… Имрӯз рӯзест, ки Аллоҳ таъоло қурайшиёнро (бо ислом) азиз мегардонад.»
Ҳазрати Абӯсуфён он чиро, ки бояд медид, дида ва он чиро, ки бояд мешунид, шунида буд. «Ман салтанати қайсар ва Кисроро низ дидаам, аммо ин қадар пурҳашаматашро надидаам. Ман ҳеҷ гоҳ бо лашкар ва ҷамоате мисли имрӯза рӯ ба рӯ нашудаам. Ҳеҷ кас ба муқобили чунин лашкаре истодагарӣ карда наметавонад ва ҳеҷ кас ба онҳо зӯраш намерасад» гӯён роҳи Маккаро пеш гирифт…
«Ҳар кӣ ба хонаи Абӯсуфён дарояд ва паноҳ барад, ба ӯ амон дода шудааст ва аз кушта шудан халос мешавад… Ҳар кӣ ба Масҷидулҳаром дарояд ва паноҳ барад, ба ӯ амон дода шудааст! Ҳар кӣ дари хонаашро баста, дар хонааш нишинад, ба ӯ амон дода шудааст» Ҳадиси шариф
Абӯсуфён ба Макка омад ва ба мушрикон, ки бо кунҷковӣ интизораш буданд, эълон кард, ки мусалмон шудааст. Баъд гуфт: «Эй ҷамоати Қурайш! Муҳаммад алайҳиссалом бо лашкаре чунон бузург, ки тоби муқовимат бо онро надоред, рост дар паҳлӯи шумо расидааст. Беҳуда худро фирефта накунед. Мусалмон шавед, то наҷот ёбед. Ман он чиро, ки шумо надидаед, дидам. Қаҳрамонон, аспон ва силоҳҳои бешумор дидам. Ҳеҷ кас ба онҳо зӯраш намерасад. Ҳар кӣ ба хонаи Абӯсуфён дарояд, ба ӯ амон дода шуда, аз кушта шудан халос шудааст. Ҳар кӣ ба Байтуллоҳ паноҳ барад, ба ӯ амон дода шудааст. Ҳар кӣ ба хонааш даромада, дарашро бандад, ба ӯ низ амон дода шудааст.»9
Пас аз ин суханон баъзе аз сарсахттарин мушрикон бар зидди ҳазрати Абӯсуфён бархоста, ӯро таҳқир карданд. Ҳатто шитобон барои муқобила бо лашкари ислом омодагӣ гирифтанд. Аммо шумораи онҳо хеле кам буд. Дигарон ба онҳо эътино накарда, ба хонаҳояшон давиданд. Як қисм ҳам ба Масҷидулҳаром паноҳ бурданд.
Сарвари олам саллаллоҳу алайҳи ва саллам ва саҳобагони пуршараф разияллоҳу анҳум ба водии Зитуво омада, ҷамъ шуданд. Сарвари оламиён бо чашмони муборакаш ба асҳоби киром як назар андохт ва ба ёдаш омад, ки ҳашт сол пеш чӣ гуна аз Макка баромада, ҳиҷрат карда буд. Ба ёд овард, ки он вақт мушрикон гирди хонаи саодаташро иҳота карда буданд ва Ӯ оятҳои каримаро аз сураи шарифи Ёсин хонда, берун омада буд; бо ҳазрати Абӯбакр бе он ки касе онҳоро бубинад, ба ғори Савр даромада буданд; ва пеш аз он ки аз ҳудуди Макка берун равад, бори охир ба он нигариста, фармуда буд:
«(Эй Макка!) Валлоҳи, медонам, ки ту беҳтарин ҷое ҳастӣ аз ҷойҳое, ки Аллоҳ таъоло офаридааст. Ҳам назди Парвардигорам ва ҳам назди ман маҳбубтарин ҷоӣ. Агар маро ба зӯр аз ту берун намекарданд, аз ту берун намерафтам ва ҷудо намешудам.» Ба ёд овард, ки дар баробари ин андӯҳаш Ҷабраил алайҳиссалом ояти каримаи ҳаштоду панҷуми сураи Қасасро хонда, хотири мубораки Ӯро тасаллӣ дода ва мужда дода буд, ки ба Маккаи мукаррама бозхоҳад гашт; ва ба ёд овард, ки чӣ гуна бо як мушт асҳобаш дар Бадр, Уҳуд, Хандақ, Хайбар ва Мӯта бар душманон ғолиб омада буд. Акнун дувоздаҳ ҳазор нафар асҳобаш мисли парвона гирди Ӯ мегаштанд ва танҳо мунтазири фармони Ӯ буданд, то ба Макка дароянд. Сарвари олам, ки дилаш аз амиқтарин ҳисси миннатдорӣ ва шукргузорӣ лабрез буд, Аллоҳ таъолоро, ки ҳамаи инҳоро ато фармуда буд, ҳамд фармуд. Бо фурӯтанӣ сари муборакашро хам кард. Фахри коинот асҳоби қаҳрамонашро ба чор гурӯҳ тақсим кард. Ҳазрати Холид ибни Валидро ба фармондеҳии ҷиноҳи рост, ҳазрати Зубайр ибни Аввомро ба фармондеҳии ҷиноҳи чап, ҳазрати Абӯубайда ибни Ҷарроҳро ба сари пиёдагон ва ҳазрати Саъд ибни Убодаро ба сари гурӯҳи дигар таъин фармуд. Ҳазрати Холид бояд аз ҷануби Макка медаромад, ҳар мушрикеро, ки ба муқобилат мехест, ҷазо медод ва дар теппаи Сафо ба Фахри коинот мепайваст. Ҳазрати Зубайр бояд аз шимоли Макка медаромад, байрақашро дар ҷое бо номи Ҳаҷун барафрошта, дар он ҷо Сарвари оламро интизор мешуд. Аз ғарб ҳазрати Саъд ибни Убода пеш мерафт.10
«Имрӯз рӯзест, ки Аллоҳ таъоло шаъни Каъбаро баланд мегардонад. Имрӯз рӯзест, ки бар Байтуллоҳ пӯшиш пӯшонида мешавад! Имрӯз рӯзи марҳамат аст… Имрӯз рӯзест, ки Аллоҳ таъоло қурайшиёнро (бо ислом) азиз мегардонад» Ҳадиси шариф
Сарвари мо Расули акрам ба фармондеҳонаш фармуд: «То даме ки бар шумо ҳуҷум карда нашавад, ҳаргиз бо ҳеҷ кас ба задухӯрд намедароед. Ҳеҷ касро намекушед.» Аммо ҳар яке аз онҳое, ки номашон зикр шуда буд, агар дастгир мешуд, ҳатто агар зери пардаи Каъба пинҳон шуда бошад ҳам, сарашро аз тан ҷудо мекарданд.11
Ҳақ омад ва ботил нобуд шуд
Икрима ибни Абӯҷаҳл, Сафвон ибни Умайя ва Суҳайл ибни Амр бо гурӯҳе аз Бани Бакр ва Бани Ҳорис хабар ёфтанд, ки Холид ибни Валид меояд, ва сари роҳро гирифта, ба интизор нишастанд. Аз муҷоҳидон пеш аз ҳама ҳазрати Холид ибни Валид ба ҳаракат даромад. Аз ҷануби Макка ба доманаи кӯҳи Хандама расида буданд, ки дид, мушрикони сарсахти Қурайш ба сӯи онҳо тир меборонанд. Ду муҷоҳид шаҳид шуда буд: яке Курз ибни Ҷобир ва дигаре Ҳабаш ибни Ашъар. Ҳазрати Холид ба сарбозонаш, ки дар тартиби ҷангӣ буданд, амр дод: «Танҳо онҳое, ки шикаст хӯрда мегурезанд, кушта намешаванд» ва ба пеш тохтанд. Дар як лаҳза мушриконро ақиб ронда, то Масҷидулҳаром пеш рафтанд. Дар задухӯрд ҳафтод мушрик кушта шуд.12 Як қисми мушрикон ба сари кӯҳҳо ва қисми дигар ба хонаҳояшон гурехтанд.
Фатҳи Маккаи мукаррама
Саҳобагони пуршарафе, ки аз дигар тарафҳо ба Маккаи муқаддас даромаданд, ба ҳеҷ муқовимате рӯ ба рӯ нашуданд. Аз онҳое, ки ба куштанашон амр шуда буд, панҷ нафарро дастгир карданд ва ҳамон дам ҷазояшонро доданд. Дигарон аз Макка гурехтанд. Рӯзи бистуми рамазон, рӯзи панҷшанбе, муҷоҳидон бо ҳаяҷони бузург, мавҷ-мавҷ, дар миёни такбирҳои «Аллоҳу акбар! Аллоҳу акбар!» ба Макка медаромаданд. Сарвари олам саллаллоҳу алайҳи ва саллам бар шутураш Қасво, ки Усома ибни Зайд дар пушташ савор буд, бо фурӯтании бузург ба Маккаи муқаддас, ба шаҳре, ки дар он ба дунё омада буд, медаромад. Аллоҳ таъолоро, ки ин рӯзҳоро ба Ӯ нишон дода буд, ҳамд мефармуд ва сураи Фатҳро, ки фатҳи Маккаро мужда дода буд, тиловат мефармуд.
Фахри коинот бо шодии беандоза дар миёни асҳоби музаффараш рӯ ба сӯи Каъбаи муаззама овард. Ҳазрати Абӯбакр дар тарафи рост ва ҳазрати Усайд ибни Ҳузайр дар тарафи чапаш, ба Каъбаи муаззама наздик шуд. Ҳаҷаруласвадро зиёрат карда, талбия ва такбир гуфт. Саҳобагон низ аз паи Ӯ такбир гуфтанд ва осмони Маккаи мукаррама аз садоҳои «Аллоҳу акбар! Аллоҳу акбар!» ба танин омад. Дар баробари ин манзараи воло мусалмонон ашки шодӣ мерехтанд, мушриконе, ки ба Ҳарами шариф паноҳ бурда ё дар хонаҳояшон худро пинҳон карда буданд, бошанд, бо тарс интизор буданд.
Сипас Сарвари оламиён ва асҳоби пуршарафи Ӯ ба тавоф шурӯъ карданд. Даври ҳафтуми тавофро ба охир расонда, Паёмбари маҳбуби мо аз шутур фуруд омад ва дар Мақоми Иброҳим ду ракъат намоз хонд. Баъд аз оби Замзам, ки ҳазрати Аббос аз чоҳ кашида буд, нӯшид. Хост бо оби Замзам таҳорат гирад. Вақте ки Фахри коинот таҳорат мегирифт, асҳоби киром оби таҳоратеро, ки ба ҷисми мубораки Паёмбари маҳбуби мо расида буд, нагузошта, ки ба замин чакад, дар ҳаво мерабуданд. Мушрикон инро дида, ҳайрон монданд ва гуфтанд: «Мо дар умри худ чунин подшоҳеро на дидаем ва на шунидаем.» Сарвари олам саллаллоҳу алайҳи ва саллам хост, ки ҳамаи бутҳое, ки аз сангу чӯб дар гирди Каъба сохта буданд, сарнагун карда шаванд. Ояти каримаеро, ки маънояш ин аст: «Чун ҳақ омад, ботил меравад; ботил ҳамеша рафтанист»13, мехонд ва асоеро, ки дар дасти муборакаш буд, ба сӯи бутҳо дароз мекард. Ҳар буте, ки асо ба он мерасид, яке паси дигар рӯ ба замин меафтод. Сесаду шаст бут бо замин яксон шуд.14 Вақти намози пешин даромад ва Сарвари мо Расули акрам ба ҳазрати Билол амр фармуд, ки бар Каъба азони Муҳаммадиро гӯяд. Вай фавран ин вазифаи муқаддасро адо кард. Ҳангоми азон дар дили мӯъминон шодии беканор пайдо мешуд, мушрикон бошанд, аз дарду андӯҳи бисёр дар худ мешикастанд.15
Паёмбари маҳбуби мо калиди Каъбаро хост. Онро оварданд. Фармуд, ки тасвирҳои даруни он ва ҳамаи бутҳои сарнагуншударо берун кунанд, ва баъд ба Каъба даромад.
Ҳазрати Усома ибни Зайд, ҳазрати Билол ва ҳазрати Усмон ибни Талҳа ҳамроҳи Ӯ буданд. Сарвари мо, Паёмбар дар дохили Каъба дарро пушти сар гузошта, ду ракъат намоз хонд. Дар ҳар гӯша такбир гуфт ва дуо кард. Ҳазрати Холид ибни Валид пеши дар истода, мекӯшид нагузорад, ки мардум дар он ҷо ҷамъ шаванд.
«Чун ҳақ омад, ботил меравад; ботил ҳамеша рафтанист» Исро: 81
Султони коинот ду табақаи дари Каъбаро бо ду дасти муборакаш гирифта буд. Ҳамаи қурайшиён Масҷидулҳаромро пур карда буданд ва бо тарсе омехта ба умед ба Паёмбари маҳбуби мо менигаристанд; зеро онҳо Сарвари мо, Паёмбарро таҳқир карда, ба задани Ӯ бархоста ва қасди ҷони Ӯро карда буданд!… Ба асҳоби Ӯ ҳар гуна шиканҷа раво дида буданд. Ба гарданашон ресмон баста, ба замин кашола карда буданд. Ба оташ андохта, сӯзонданӣ шуда буданд. Сангҳои тафсонро бар синаашон гузошта, то беҳуш шудан азоб дода буданд. Сихҳои дар оташ сурхшударо ба баданашон халонда буданд. Се сол онҳоро гуруснаю ташна дар як маҳалла маҳбус карда, аз ҳама чиз маҳрум сохта буданд. Пойҳояшонро ба шутурон баста, шутуронро ба ду самт ронда, пора-пора карда буданд. Аз ҳама болотар, онҳоро аз диёрашон берун ронда буданд. Гӯё ин кам буд, ки чандин бор барои тамоман нобуд кардани онҳо ҷанг карда буданд. Аммо бо вуҷуди ин ҳама умедвор буданд; зеро дар рӯ ба рӯяшон дарёи марҳамате буд, ки ҳамчун раҳмат барои оламиён фиристода шуда буд. Паёмбари маҳбуби мо муддате ба онҳо нигарист ва фармуд: «Эй ҷамоати Қурайш! Гумон мекунед, ки акнун дар ҳаққи шумо чӣ хоҳам кард?» Онҳо гуфтанд: «Мо аз ту хайр интизорем ва ба хайр умедворем; зеро ту бародари карим ҳастӣ. Писари бародари соҳибкарам ва некӯкори моӣ. Бар мо ғолиб омадӣ. Аз ту некӣ умед дорем.» Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам ба рӯи онҳо табассум фармуд ва чунин фармуд: «Ҳоли ман ва ҳоли шумо ҳамон тавр хоҳад буд, ки Юсуф (алайҳиссалом) ба бародаронаш гуфт. Ман низ мисли ӯ мегӯям: „Имрӯз дигар ман аз шумо барои корҳое, ки кардаед, ҳисоб намепурсам (хатоҳои шуморо ба рӯятон намезанам). Аллоҳ таъоло шуморо биёмурзад.“16 Биравед. Озодед, раҳоед.»
Ин марҳамати бузург дилҳои сахтро нарм кард ва нафратро ба муҳаббат табдил дод. Сарвари оламиён онҳоро ба ислом даъват кард ва онҳо барои мусалмон шудан ҷамъ омаданд.
Паёмбари маҳбуби мо ба теппаи Сафо баромад; ҳамон ҷое, ки бори аввал паёмбарии худро ба қурайшиён эълон карда, онҳоро ба ислом даъват карда буд. Боз дар ҳамон ҷо байъати ҳамаи аҳли Маккаро, хурду калон, зану мард, қабул кард. Бад-ин тариқ қурайшиён мусалмон шуданд ва ба шарафи пайвастан ба асҳоби киром мушарраф гардиданд. Баъд аз паймон гирифтан аз мардон, аз занон низ дар бораи баъзе масъалаҳо паймон гирифтанд.17 Ба Аллоҳ таъоло ширк наовардан, ба Сарвари мо, Паёмбар осӣ нашудан, дуздӣ накардан, ҳифзи иффату номус, буҳтон (туҳмат) назадан ва духтарчаҳоро накуштан аз ҷумлаи онҳо буд. Заноне, ки дар ҳузури Сарвари мо, Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) буданд, низ ҳамаи инро қабул карданд ва танҳо бо сухан аҳд бастанд. Расулуллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) барои онҳо дуои хайр кард ва барояшон омурзиш хост.
Ҳинд (разияллоҳу анҳо), ҳамсари Абӯсуфён ва модари Муовия (разияллоҳу анҳумо), низ дар миёни онҳо буд ва ҳатто сардорашон буд. Дар ин байъати занон ӯ аз номи занон сухан гуфт. (Ба сабаби ин аҳдаш ва ба сабаби он ки ба ин дуои истиғфор расид, бисёр умед меравад, ки растагор шуда бошад. Ҳар зани мусалмоне низ, ки ин шартҳоро қабул карда, ба онҳо пойбанд бошад, ба ин паймон дохил ҳисоб мешавад ва аз ин дуо баҳра мебарад.) Ҳар кӣ мусалмон шуд, ҳамаи бутҳои хонаашро шикаст. Ба қабилаҳои атроф дастаҳои ҷангӣ фиристоданд ва бутҳои он ҷойҳо низ бо замин яксон шуданд. Бад-ин тариқ бо омадани ҳақ решаи ботил канда шуд.
Маҳкумон
Аз рӯзҳои аввали ислом то соли ҳаштуми ҳиҷрат касоне буданд, ки барои ҷиноятҳои гуногун ба куштан ҳукм шуда буданд. Расулуллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) номи онҳоро (ёздаҳ мард ва шаш зан) гирифт ва амр фармуд: «Ин касонро дар куҷо ки бинед, дар ҳамон ҷо бикушед.» Мардони маҳкум инҳо буданд: Икрима ибни Абӯҷаҳл, Ваҳшӣ ибни Ҳарби Ҳабашӣ, Абдуллоҳ ибни Абӯсарҳ, Ҳаббор ибни Асвад, Сафвон ибни Умайя, Каъб ибни Зуҳайр, Абдуллоҳ ибни Зибаъро, Абдулуззо ибни Хатал, Ҳувайрис ибни Муоз, Миқяс ибни Субоба ва Ҳорис ибни Тула. Занон бошанд: Ҳинд бинти Утба, Қарито, Қарита, канизи дигари Ибни Ҳанзала, Сора, канизи Бани Абдулмутталиб, ва Умму Саъд.
Онҳое, ки ба раҳмат расиданд
Ҳинд бинти Утба: дар миёни заноне, ки мусалмон шуданд, Ҳинд, ҳамсари ҳазрати Абӯсуфён, низ буд, ки номаш дар рӯйхати касони куштанӣ омада буд. Аммо Паёмбари маҳбуби мо, ки раҳмат барои оламиён аст, ӯро ҳам бахшид. Вай ҳамеша ба мусалмонон озору ҷафо мерасонд. Озорҳое, ки ба ҳазрати Ҳамза ва дигар шаҳидони Уҳуд расонданд, бо гуфтаи ӯ шуда буд. Рӯзи фатҳи Макка Фахри олам саллаллоҳу алайҳи ва саллам ба теппаи Сафо баромада, нишаст. Ҳазрати Умарул-Форуқ низ андаке поёнтар аз Ӯ нишаст. Аввал мардон ва баъд занон омада, як-як мусалмон шуданд. Дар миёни занон Умму Ҳонӣ, хоҳари ҳазрати Алӣ, ва Ҳинд, модари ҳазрати Муовия, буданд. Ҳинд ба Расулуллоҳ байъат кард. Аз номи занон бо Расулуллоҳ паймон баст ва ба дуои хайр мушарраф гардид.
Икрима ибни Абӯҷаҳл: писари Абӯҷаҳл. Вай низ дар миёни мардоне буд, ки ба раҳмат расиданд. Рӯзи фатҳ як саҳобиро шаҳид карда, ба Яман гурехт. Ин хабар ба Расулуллоҳ расид ва Ӯ табассум фармуд. Асҳоб сабабашро пурсиданд ва Ӯ фармуд: «Икрима бо он касе, ки шаҳидаш кардааст, даст дар даст дар Ҷаннат сайр мекунанд.» Ҳамсари Икрима Умму Ҳаким бинти Ҳорис ибни Ҳишом дар байъати занон мусалмон шуда буд ва аз Расулуллоҳ барои Икрима амон хоста буд. Икрима бо Умму Ҳаким ба Макка баргашт, ба ҳузури Расулуллоҳ омад ва афв хост. Расулуллоҳ низ даст ба дуо бардошта, барои ӯ омурзиш хост. Икрима (разияллоҳу анҳ) пас аз имон овардан бисёр ҷидду ҷаҳд кард ва яке аз қаҳрамонони асҳоби киром гардид. Дар Уммон ва Яман ҷиҳод кард ва дар ҷанги Ярмук шаҳид шуд.
Ваҳшӣ ибни Ҳарби Ҳабашӣ: вай дар ғазваи Уҳуд ҳазрати Ҳамзаро (разияллоҳу анҳ) шаҳид карда буд. Мусалмонон сахт мехостанд, ки ӯро бикушанд. Дар Уҳуд Расулуллоҳ бар чанд кофир нафрин карда буд. Аз Ӯ пурсиданд: «Чаро ба Ваҳшӣ лаънат намекунӣ?» Фармуда буд: «Дар шаби Меъроҷ Ҳамза ва Ваҳширо дидам, ки даст дар бозуи ҳамдигар якҷоя ба Ҷаннат медаромаданд.» Ваҳшӣ рӯзи фатҳи Макка гурехт. Баъд пушаймон шуда, бо аҳли Тоиф ба Мадина, ба масҷид омад ва салом дод. Расулуллоҳ саломашро ҷавоб фармуд. Вай имон овард ва афв ёфт. Аммо ба ӯ амр шуд, ки ба тарафи Ямома равад. Дар назди Расулуллоҳ бисёр шармсор буд ва сархам зиндагӣ кард. Дигар ҳаргиз ба Мадина наомад. Чун имон овард, покизаи пок гардид. Аз ҳамаи авлиё баландтар шуд.
«Ҳоли ман ва ҳоли шумо ҳамон тавр хоҳад буд, ки Юсуф (алайҳиссалом) ба бародаронаш гуфт. Ман низ мисли ӯ мегӯям: „Имрӯз дигар ман аз шумо барои корҳое, ки кардаед, ҳисоб намепурсам (хатоҳои шуморо ба рӯятон намезанам). Аллоҳ таъоло шуморо биёмурзад“ (Юсуф: 92). Биравед. Озодед, раҳоед» Ҳадиси шариф
Дар соли ёздаҳуми ҳиҷрат дар Ямома бо муртадон (баргаштагон аз ислом) ҷанги бисёр сахте шуд. Аз лашкари Мусайлама бист ҳазор нафар ва аз сарбозони Холид ибни Валид ду ҳазор нафар кушта шуданд. Аввал сафҳои мусалмонон пароканда шуданд. Баъд ҳазрати Ваҳшӣ қаҳрамонона ҳамла кард ва бо ҳамон найзае, ки ҳазрати Ҳамзаро бо он шаҳид карда буд, Мусайламаи каззобро кушт.18 Мусалмонон инро дида, ба ҳуҷум гузаштанд ва ғалаба ба даст омад. Бад-ин тариқ маълум шуд, ки он вақт ба тарафи Ямома фиристодани Ваҳшӣ аз ҷониби Расулуллоҳ мӯъҷизаи бузурге будааст. Вай дар ҷанги Ярмук, ки дар соли дувоздаҳуми ҳиҷрӣ рух дод, низ ҳозир буд ва дар баробари румиён қаҳрамониҳои бисёр нишон дод. Дар Ҳимс маскан гирифт ва дар замони ҳазрати Усмон дар ҳамон ҷо вафот кард.
Узри гунаҳкоронро бо афву лутфи худ қабул мекард,
соҳиби хулқи азим буд, шафиқу меҳрубон, он кони карам.
Сарватро дӯст намедошт, фақрро дӯст медошт ва бад-он фахр мекард,
мискинонро бародарони худ месохт он кони карам.
Бар ҷомааш ямоқ медӯхт ва наълайн низ мепӯшид,
ба аёдати ҳар бемор рафта, даромонаш мекард он кони карам.
Корҳои аҳли байташро худ бо хушӣ анҷом медод,
ҳамаи мушкилҳоро осон мекард он кони карам.
Агар ба нони ҷав ва шӯрбои наск ҳам
даъват мешуд, меҳмон мегашт он кони карам.
Гоҳ бар шутур, гоҳ бар асп, гоҳ бар хачир ва гоҳ бар дарозгӯш савор мешуд,
ва гоҳе пойлуч роҳ мерафт он султон, он кони карам.