ҒАЗВАИ ҲУНАЙН
Ҳунайн водиест миёни Макка ва Тоиф. Ин ҷангро «Ғазваи Ҳавозин» низ меноманд. Вақте ки Сарвари олам саллаллоҳу алайҳи ва саллам бо нияти фатҳи Макка аз Мадина баромад, ду қабилаи бузург, Ҳавозин ва Сақиф, ки дар атрофи Макка зиндагӣ мекарданд, гумон карданд, ки мусалмонон бар сари онҳо лашкар мекашанд, ва ба ҷанг омодагӣ гирифтанд. Чун фаҳмиданд, ки Сарвари оламиён барои фатҳи Макка омадааст, андаке ором гирифтанд, аммо бо андешаи «пас аз қурайшиён бешубҳа навбат ба мо мерасад» тайёрии худро тезонданд. Ғайр аз ин гуфтанд: «Қасам мехӯрем, ки мусалмонон ҳанӯз бо қавме, ки хуб ҷанг кунад, рӯ ба рӯ нашудаанд. Пеш аз он ки Ӯ бар сари мо ояд, мо бар сари Ӯ равем ва нишон диҳем, ки ҷанг чӣ гуна мешавад!» Бо фармондеҳии раиси Ҳавозин Молик ибни Авф бо лашкари бисёр пурқуввати бистҳазорнафарӣ ба ҳаракат даромаданд. Барои он ки ҷуръати сарбозонашон афзояд ва онҳо дар лаҳзаи душвор нагурезанд, ҳамаи молҳои қиматбаҳо, занон ва кӯдакони худро ҳам бо худ мебурданд.
Ин хабар дере нагузашта дар Макка шунида шуд. Фахри коинот барои донистани дурустии хабар Абдуллоҳ ибни Абӯҳадрадро назди қабилаи Ҳавозин фиристод. Ҳазрати Абдуллоҳ либосу намуди худро иваз карда, ба миёни душман даромад. Андешаҳо ва нақшаҳои онҳоро фаҳмид ва фавран Паёмбари маҳбуби моро аз вазъ огоҳ кард.
Расули акрам дарҳол асҳоби пуршарафашро ҷамъ кард. Ҳазрати Аттоб ибни Асиди бистсоларо волии Макка таъин карда, шитобон ба роҳ баромад. Мехост бо лашкари дувоздаҳҳазорнафарии худ қабилаҳои мушрики Ҳавозин ва Сақифро дар лашкаргоҳашон ғофилгир кунад. Парчами муҷоҳидонро ҳазрати Алӣ мебурд1 ва фармондеҳии пешравон бо ҳазрати Холид ибни Валид буд.2 Сарвари оламиён хӯд бар сар ниҳода, ду зиреҳро болои ҳам пӯшида, бар хачираш Дулдул савор шуда буд. Рӯзи ёздаҳуми моҳи шаввол ба водии Ҳунайн расиданд. Он шаб Сарвари олам лашкарашро аз назар гузаронд ва ба тартиби ҷангӣ даровард. Намози бомдодро имомат карда, ба ҳаракат даромад.
Фармондеҳи мушрикон аз торикии шаб истифода бурда, лашкарашро дар ду доманаи водии Ҳунайн ҷойгир карда, камин гузошта буд. Ҳазрати Холид ибни Валид, ки бо дастаҳояш пешопеш мерафт, аз камин бехабар аспашро ба сӯи тангно меронд. Торик-равшании субҳ намегузошт, ки душман дида шавад. Ногаҳон ҳазорон тир бар муҷоҳидон боридан гирифт. Муҷоҳидон барои халосӣ аз ин борони тири ногаҳонӣ маҷбур шуданд ақиб нишинанд.
«Иншоаллоҳ, фардо онҳо (Ҳавозин ва Сақиф) барои мусалмонон ғанимат хоҳанд шуд» Ҳадиси шариф
Ғазваи Ҳунайн
Он дам, ки авлиё ва паёмбарон ҳайрон монанд,
ва аз ҳама бо даҳшат фарёди «Нафсӣ, нафсӣ!» бархезад,
ва ҳоли гунаҳкорон аз ноумедӣ парешон гардад,
бо иҷозати шафоат боз майдон аз они туст.
Ту Аҳмаду Маҳмуду Муҳаммадӣ, эй сарвари ман,
ту аз ҷониби Ҳақ барои мо султони муайяд ҳастӣ, эй сарвари ман.
Шайх Ғолиб
Ин бозгашти тез сафи сарбозонеро, ки аз қафо меомаданд, вайрон кард. Онҳо ҳам барои ақибнишинӣ рӯ гардонданд ва дар ҳамин вақт дастаҳои бистҳазорнафараи душман мисли сел ба водӣ сарозер шуданд. Паёмбари маҳбуби мо якка ва танҳо ба сӯи мушриконе, ки ба ҳуҷум бархоста буданд, пеш тохт. Танҳо ҳазрати Аббос, ҳазрати Абӯбакр ва тақрибан сад саҳобии қаҳрамон, ки маргро ба ҷон харида буданд, худро ба Расули акрам расонданд ва ҷисмҳои худро сипари Паёмбари маҳбуби мо сохтанд. Ҳазрати Аббос лаҷоми хачир ва ҳазрати Суфён ибни Ҳорис рикобашро гирифта, мекӯшиданд, ки суръаташро кам кунанд ва нагузоранд, ки Сарвари мо Расулуллоҳ ба миёни дастаҳои душман дарояд. Сарвари оламиён аз андешаи он ки мабодо дини Аллоҳ таъоло нобуд шавад, ғамгин шуд ва фармуд: «Эй Аббос! Ту онҳоро чунин садо кун: „Эй аҳли Мадина! Эй саҳобагоне, ки зери дарахти Самура байъат кардед!“»
Ҳазрати Аббос тануманд ва пурҳайбат буд. Ҳар гоҳ фарёд мезад, овозаш аз роҳи бисёр дур шунида мешуд. Бо тамоми қувват фарёд зад: «Эй аҳли Мадина! Эй асҳобе, ки зери дарахти Самура ба Паёмбари мо паймон додед, пароканда нашавед! Ин ҷо ҷамъ шавед!» Асҳоби киром инро шунида, хостанд баргарданд. Аммо бисёре аз маркабҳояшон рамида буданд ва намегузоштанд, ки баргарданд. Ниҳоят маҷбур шуданд зиреҳу шамшер ва найзаи худро гирифта, аз маркабҳо худро ба замин андозанд. Шитобон худро ба Сарвари мо Расулуллоҳ расонданд ва бо душман ба набарди даҳшатнок даромаданд. Садоҳои «Аллоҳу акбар! Аллоҳу акбар!» замину осмонро ба ларза меовард ва душманро ба ваҳму даҳшат меандохт. Асҳобе, ки дар Бадр, Уҳуд, Хандақ ва Хайбар қаҳрамониҳои бузург нишон дода буданд, махсусан ҳазрати Алӣ, Абӯдуҷона ва Зубайр ибни Аввом, бору бор ҳамла карда меҷангиданд, душманро аз пой меафканданд ва ба қафо мерониданд.
Сарвари оламиён ин набардро, ки асҳобаш бо ҷону дил мекарданд, назорат мекард ва аз лабони муборакаш ин дуо шунида мешуд: «Илоҳо, ёриатро бар мо нозил кун. Бешубҳа Ту намехоҳӣ, ки онҳо бар мо ғолиб оянд.» Паёмбари маҳбуби мо дар миёни зориҳояш ба даргоҳи Аллоҳ таъоло як мушт рег аз замин гирифт ва «Рӯяшон сиёҳ бод!» фармуда, бар мушрикон пошид. Ҳамчун мӯъҷизаи Паёмбари маҳбуби мо аз сарбозони душман касе намонд, ки чашмонаш аз рег пур нашуда бошад. Фариштагон низ ба ёрӣ омада буданд. Сарвари мо, Паёмбар фармуд: «Қасам ба Аллоҳ таъоло, ки онҳо шикаст хӯрданд.» Мушрикон пароканда шуда, рӯ ба гурез ниҳоданд. Ҳар бор ки ба қафо менигаристанд, саҳобагони пуршарафро дар паи худ медиданд ва занону кӯдакон ва молҳоеро, ки ба майдони ҷанг оварда буданд, партофта, бо тамоми суръат мегурехтанд. Як қисми гурезагон ба қалъаи Тоиф паноҳ бурданд.3 Қисми дигар ба Нахла ва Автос рафтанд. Дар майдони ҷанг ҳафтод кушта, шаш ҳазор асир ва моли беҳадду беҳисоб монда буд.
Дар ин ғазва бо изни Аллоҳ таъоло ва бо ҳиммат ва баракати Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам ғалаба боз насиби мусалмонон гардид. Чор нафар шаҳид шуд ва баъзе саҳобагон захмӣ гаштанд. Паёмбари маҳбуби мо шунид, ки ҳазрати Холид ибни Валид ҳам захмӣ шудааст, назди ӯ рафт ва ҳамин ки бо дасти муборакаш захмашро молид, захм дарҳол шифо ёфт.
Сарияи Автос
Мушрикони Ҳавозин пас аз он ки дар ғазваи Ҳунайн пароканда шуданд, дар Автос ҷамъ омаданд. Расулуллоҳ ба сӯи Автос дастаеро бо фармондеҳии Абӯомир, амаки Абӯмусои Ашъарӣ, фиристод. Дар Автос ҳам задухӯрдҳои сахт шуд. Абӯомир шаҳид шуд. Ҳазрати Абӯмусои Ашъарӣ ҷои ӯро гирифт ва душманро шикаст дод.4 Муҷоҳидон бо асирони бисёр ва ғанимати фаровон баргаштанд.
«Эй Аббос! Ту онҳоро чунин садо кун: „Эй аҳли Мадина! Эй саҳобагоне, ки зери дарахти Самура байъат кардед!“» Ҳадиси шариф
Дар миёни асирон Шаймо, хоҳари ширии Расулуллоҳ, низ буд. Вай гуфт: «Ман хоҳари ширии Паёмбари шумо ҳастам.» Ба ӯ бовар накарданд. Вайро бар шутуре савор карда, ба ҳузури Расулуллоҳ бурданд. Шаймо аз рӯзҳои кӯдакӣ бисёр хотираҳоро муфассал нақл кард. Расул алайҳиссалом ридои (болопӯши) худро ба замин паҳн карда, хоҳари ширии худро бар он нишонд. Худаш низ нишаст ва бисёр гирист.5 Аз Ҳалима хотун ва падари Шаймо пурсид. Вай гуфт: «Кайҳост, ки вафот кардаанд.» Аз иззату икроме, ки дид, имон овард.6 Расул алайҳиссалом фармуд: «Агар хоҳӣ, назди мо бимон.7Дар ин ҷо ба ту ҳар гуна хизмат карда мешавад. Агар хоҳӣ, туро ба ҳар ҷое, ки хоҳӣ, мефиристем.» Шаймо мувофиқи ҳадиси шарифи «Муҳаббати ватан аз имон аст» ватани худро хост. Он гоҳ Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам ба ӯ як каниз, се ғулом ва миқдоре шутуру гӯсфанд ҳадя кард ва ӯро ба ватанаш фиристод.
Ғазваи Тоиф
Султони коинот саллаллоҳу алайҳи ва саллам мехост бар душмане, ки аз Ҳунайн ба Тоиф гурехта буд, низ лашкар кашад ва кори онро як тараф кунад. Фармондеҳи онҳо Молик ибни Авф низ дар миёни онҳое буд, ки ба Тоиф паноҳ бурда буданд. Ин қалъа, ки ба Макка наздик буд, охирин, вале яке аз мустаҳкамтарин қалъаҳои куфр буд. Сарвари мо, Паёмбар пеш аз ҳиҷрат ба Тоиф омада, як моҳ ба мардуми он ҷо насиҳат карда буд. Аммо аҳли Тоиф ба Сарвари оламиён шиканҷаву зулмҳои нодида раво дида, ҳатто пойҳои муборакашро хунолуд карда буданд. Сарвари мо дар он ҷо бо ҳазрати Зайд ибни Ҳориса ғамангезтарин ва дардноктарин рӯзҳои ҳаёташро гузаронда буд.
Паёмбари маҳбуби мо дар соли ҳаштуми ҳиҷрӣ, дар моҳи шаввол, пас аз ғазваи Ҳунайн ғаниматеро, ки ба даст оварда буд, дар Ҷиърона гузошт ва ба сӯи Тоиф ҳаракат кард. Ҳазрати Холид ибни Валидро пешопеш фиристод.8 Худаш ҳам бо асҳоби пуршарафаш аз паи ӯ ба пеши Тоиф омад. Қабилаи Сақиф пешакӣ дар қалъаи мустаҳками худ хӯроки фаровон захира карда буданд. Асҳоби киромро дида, дарвозаҳоро бастанд ва ба дифоъ гузаштанд. Муҷоҳидонеро, ки ба қалъа наздик мешуданд, тирборон мекарданд ва ҷанг ҳамин тавр давом мекард. Аҳли Тоиф ба ҳеҷ ваҷҳ ҷуръат намекарданд, ки аз қалъа берун омада, дар майдон рӯ ба рӯ биҷанганд.
Баъзе асҳоби киром пешниҳод карданд, ки бо манҷаниқ ба дохили қалъа санг партоянд. Сарвари мо, Паёмбар инро маъқул дониста, фармуд, ки манҷаниқҳое бо номи даббоба созанд. Бо онҳо ба мушрикон санг андохтан фармуд ва муҳосираро идома дод. Асҳоби киром бо ҷону дил мекӯшиданд, ки ҳар чӣ зудтар қалъаро фатҳ кунанд. Аммо мустаҳкамии беҳадди қалъа монеи фатҳ мешуд. Дар ин миён дувоздаҳ саҳобӣ ба мартабаи шаҳодат расиданд. Абӯсуфён ибни Ҳарб қаҳрамонона меҷангид, ки як чашмашро аз даст дод.9
Расулуллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) фармуд: «Эй Абӯсуфён! Кадомашро мехоҳӣ? Агар хоҳӣ, дуо кунам, ки чашмат ба ҷояш баргардад; агар хоҳӣ, Аллоҳ таъоло дар Ҷаннат ба ту чашме диҳад.» Абӯсуфён гуфт: «Ё Расулаллоҳ! Мехоҳам, ки дар Ҷаннат ба ман чашм дода шавад» ва чашмеро, ки дар кафи дасташ буд, ба замин партофт.10 Шабе, наздики рӯзи бистуми муҳосира, Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам дар хоб дид, ки ба Ӯ косаи пур аз равғани зард ҳадя карданд ва хурӯсе ба он нӯл зада, равғанро ба замин рехт. Инро чунин таъбир фармуд, ки Тоиф имсол фатҳ намешавад, ва муҳосираро бардошт.
Паёмбари маҳбуби мо, он дарёи марҳамат, ҳашт сол пеш, вақте ки аҳли Тоиф Ӯро озор медоданд, ба фариштае, ки гуфта буд: «Агар иҷозат диҳӣ, ин кӯҳҳоро бар сари онҳо чаппа мекунам», фармуда буд: «Ман ҳамчун раҳмат барои оламиён фиристода шудаам. Ягона хоҳиши ман ин аст, ки Аллоҳ таъоло аз пушти ин мушрикон наслеро ба вуҷуд оварад, ки ба Ҳақ таъоло бе он ки ҳеҷ шарике қоил шаванд, ибодат кунанд.» Акнун низ марҳамат фармуда, чунин дуо мекард: «Ё Раббӣ! Ба аҳли Сақиф роҳи ростро нишон деҳ! Онҳоро назди мо биёр.»
Ҳабиби акрам бо асҳобаш Тоифро тарк кард ва дар ҳафтаи аввали моҳи зулқаъда ба Ҷиърона омад, ки асирон ва ғаниматҳои Ҳунайнро дар он ҷо ҷамъ оварда буданд. Ғайр аз шаш ҳазор асир, беш аз бист ҳазор сар ҳайвони калон, беш аз чил ҳазор сар ҳайвони хурд ва зеварҳои бешумор ба ғанимат гирифта шуда буд. Ин ғаниматҳоро миёни муҷоҳидоне, ки ҳақ доштанд, тақсим карда буд. Дар ҳамин вақт ҳайъате аз қабилаи Ҳавозин омада, иҷозат хост, ки ба ҳузур қабул шавад. Паёмбари маҳбуби мо онҳоро қабул кард. Ҳайъат хабар дод, ки тамоми қабилаи Ҳавозин мусалмон шудааст, ва Сарвари оламиён бисёр хурсанд гардид. Аз ин рӯ асиронеро, ки ба ҳиссаи Ӯ афтода буданд, фавран озод карда, ба онҳо баргардонд. Асҳоби киром низ ба Паёмбари маҳбуби мо пайравӣ карда, ҳамин корро карданд. Як марҳамати Сарвари мо Расулуллоҳ сабаб шуд, ки шаш ҳазор асир дар як лаҳза озод шаванд. Ин хабар ба раиси қабилаи Ҳавозин Молик ибни Авф, ки ба Тоиф паноҳ бурда буд, расид; вай ҳам омада, мусалмон шуд ва Сарвари мо, Паёмбар ӯро ғарқи эҳсон сохт.11 Дигар дар он ҷо коре намонда буд. Сарвари мо Расулуллоҳ сенздаҳ рӯз дар он ҷо монд ва дар шаби чоршанбе бо нияти умра эҳром баст. Султони коинот мисли ҳамеша музаффар бо асҳобаш ба Макка расид. Каъбаи муаззамаро тавоф карда, умраашро адо кард. Аттоб ибни Асидро волии Макка таъин кард ва амирии ҳаҷро низ ба зиммаи ӯ гузошт.12
«Муҳаббати ватан аз имон аст» Ҳадиси шариф