ВАФОТИ САРВАРИ МО, ПАЁМБАР

Ба фармондеҳӣ таъин шудани Усома ибни Зайд

Рӯзҳои охири моҳи сафар буд. Сарвари оламиён (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) мехост, пеш аз он ки империяи Рум дар шимол барои мусалмонон ба хатари бузург табдил ёбад, румиёнро боз ба ислом даъват кунад, агар қабул накунанд, бо онҳо биҷангад ва ба зери фармони Давлати исломӣ дарорад. Аз ин рӯ ба асҳоби қаҳрамонаш амр фармуд, ки барои ҷанг бо румиён омода шаванд. Асҳоби киром барои омодагӣ пароканда шуданд. Сарвари мо Расули акрам ҳазрати Усома ибни Зайдро хонд ва фармуд: «Эй Усома! Бо номи Аллоҳ таъоло ва баракати Ӯ ба Шом, то сарҳади Балқо, то Дорум дар Фаластин, то ҷое ки падарат шаҳид шуд, рав. Он ҷойҳоро зери суми аспон кун. Туро сарфармондеҳи ин лашкар таъин кардам. Ногаҳон бар сари аҳли Убно бирас ва мисли барқ бар онҳо ҳамла кун. Чунон тез рав, ки хабар пеш аз ту ба ҷое, ки меравӣ, нарасад. Роҳбаладонро бо худ бигир ва ҷосусону дидбононро пешопеши худ бифирист. Агар Аллоҳ таъоло пирӯзӣ эҳсон кунад, андаке дар миёни онҳо бимон.» Баъд фармуд, ки дар Ҷурф лашкаргоҳ барпо кунанд, ва бо дастони муборакаш байрақро баста, ба Усома супурд.4

Дар масҷид бар минбар баромада, фармуд: «Асҳоби ман! Чунон ки Зайд, падари Усома, сазовори фармондеҳӣ буд ва назди ман аз ҳама маҳбубтар буд, пас аз ӯ писараш Усома низ сазовори фармондеҳист. Усома назди ман аз маҳбубтарини одамон аст.»

Дар миёни касоне, ки бояд таҳти фармони ҳазрати Усома ба ҷанг мерафтанд, бузургони асҳоб монанди ҳазрати Абӯбакр, ҳазрати Умар, ҳазрати Абӯубайда ибни Ҷарроҳ ва ҳазрати Саъд ибни Абӯваққос низ буданд.

Аммо фардои он рӯз Султони коинот ногаҳон бемор шуд ва рафтани лашкар то пас аз вафоти Сарвари мо, Паёмбар монд. Паёмбари маҳбуби мо ба таби сахт (ҳуммо) гирифтор шуда буд. Табаш торафт баланд мешуд ва беморӣ шиддат меёфт.

Шабе, ки дардҳояш кам шуда буд, нимашаб аз бистар хест. Либос пӯшида, ба рафтан омода шуд. Модари мо ҳазрати Оиша инро дида, пурсид: «Падару модарам ва ҷонам фидои ту бод, ё Расулаллоҳ! Куҷо меравед?» Сарвари олам (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) фармуд: «Амр гирифтам, ки барои онҳое, ки дар қабристони Бақеъ дафнанд, истиғфор кунам. Ба он ҷо меравам.»

Абӯмувайҳиб ва Абӯрофеъро бо худ гирифта, рафт. Дар қабристон дуру дароз дуо кард ва барои афву омурзиши онҳо ба даргоҳи Аллоҳ таъоло илтиҷо намуд. Саҳобагоне, ки ҳамроҳаш буданд, ин илтиҷои паиҳами Сарвари мо, Паёмбарро дида, гуфтанд: «Кошки мо ҳам ҳоло дар ин ҷо дафн мебудем ва ба ин дуои Сарвари мо Расулуллоҳ мушарраф мегаштем!» Паёмбари маҳбуби мо рӯ ба Абӯмувайҳиб карда, фармуд: «Эй Абӯмувайҳиб! Маро дар интихоби миёни ганҷинаҳои дунё ва неъматҳои охират озод гузоштанд. Гуфтанд: „Агар хоҳӣ, дар дунё боқӣ бимон ва сипас ба Ҷаннат бирав, ва агар хоҳӣ, Лиқоуллоҳ (ба лиқои Аллоҳ таъоло расидан) насибат шавад ва ба Ҷаннат дароӣ.“ Ман Лиқоуллоҳро ва сипас Ҷаннатро интихоб кардам.»

«Эй мӯъминон! Ба хотири Аллоҳ, ҳар кас бар ман ҳаққе дорад, бархезад, биёяд ва пеш аз қиёмат ҳамин ҷо онро бигирад» Ҳадиси шариф

Рӯзе ҳам барои истиғфор ба шаҳидоне, ки дар Уҳуд хобидаанд, ба роҳ баромад. Барои онҳо дуру дароз ба даргоҳи Аллоҳ таъоло илтиҷо карда, дуо кард. Баъд ба масҷид омада, ба асҳоби киром фармуд: «Ман нахустин касе аз шумо хоҳам буд, ки ба ҳавзи Кавсар мерасад ва ба истиқболи шумо мебарояд. Ваъдагоҳи мо он ҷост… Ман аз он наметарсам, ки пас аз ман ба ширк баргардед; аммо метарсам, ки фирефтаи дунё шавед, барои он ба якдигар ҳасад баред, якдигарро бикушед ва дар натиҷа, чунон ки пешиниёни шумо нобуд шуданд, шумо низ нобуд шавед…» Сипас ба хонаи саодати худ ташриф бурд. Бемориаш вазнинтар шуда буд. Ҳамсарони мубораки Ӯ ба Паёмбари маҳбуби мо гуфтанд, ки мехоҳанд Ӯ дар хонаи модари мо ҳазрати Оиша бимонад ва ҳаққи худро ба ӯ вогузоштаанд. Ӯ аз ин фидокории ҳамсарони покаш хушнуд шуда, барои ҳама дуо кард ва рӯзҳои боқимондаро дар хонаи модари мо ҳазрати Оиша гузаронд. Таби Сарвари мо Расули акрам (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) бисёр баланд шуда буд; аз шиддати таб дар бистар ночор аз ин паҳлӯ ба он паҳлӯ мегашт. Дар чунин ҳол асҳоби киром ба аёдаташ меомаданд ва аз машаққати сахте, ки мекашид, бисёр ғамгин мешуданд. Абӯсаиди Худрӣ нақл кардааст: «Ба ҳузури мубораки Расулуллоҳ рафта будам. Бар болояш пӯшиши махмалин буд. Гармии таб аз болои пӯшиш берун мезад ва аз шиддати ҳарорат дасти худро ба пӯшиш расонда наметавонистем. Расулуллоҳ чун ҳайрату андӯҳи моро дид, фармуд:

„Сахттарин бало ба паёмбарон мерасад. Бо вуҷуди ин, шодии паёмбар ба балоҳо аз шодии шумо ба эҳсонҳое, ки ба шумо дода мешаванд, бештар аст.“»

Умму Бишр бинти Баро нақл кардааст: «Ба аёдати Расулуллоҳ рафта будам. Ҷисми муборакаш мисли оташ месӯхт. Гуфтам: „Ҷонам фидои ту бод, ё Расулаллоҳ! Ман ҳаргиз чунин бемории сахтеро надидаам!…“ Фармуд: „Эй Умму Бишр! Сахтии таб барои он аст, ки савобам бисёр бошад. Ин беморӣ асари гӯшти заҳролудест, ки дар Хайбар чашида будам. Талхии он гӯштро ҳамеша ҳис мекардам. Заҳре, ки он рӯз хӯрдам, акнун абҳарам, яъне шоҳраги дилам, мегусалонад.“»5

Паёмбари маҳбуби мо ба ҳазрати Абдуллоҳ ибни Масъуд низ фармуд: «Ҳеҷ мусалмоне нест, ки ба беморӣ гирифтор шавад ва Аллоҳ таъоло хатоҳо ва гуноҳони ӯро мисли рехтани баргҳои дарахт нарезад!»6 Беморӣ рӯз то рӯз шиддат меёфт. Асҳоби киром аз ин ҳол бисёр ғамгин буданд ва дар хонаҳояшон ором наметавонистанд нишаст. Дар масҷид ҷамъ омаданд ва барои пурсидани ҳоли Сарвари мо, Паёмбар ҳазрати Алиро ба ҳузураш фиристоданд. Сарвари оламиён бо ишора фармуд: «Асҳобам чӣ мегӯянд?» Алӣ гуфт: «Бо андешаи „агар Расулуллоҳ аз миёни мо биравад!…“ бисёр ғамгину парешонанд.» Паёмбари маҳбуби мо, ки раҳмати Ӯ ба асҳоб бисёр бештар буд, ба сахтии бемориаш тоб оварда, бархост ва ба ҳазрати Алӣ ва ҳазрати Фазл ибни Аббос такя карда, ба масҷид омад. Бар минбар баромад ва пас аз ҳамду санои Аллоҳ таъоло ба асҳоби киром фармуд:

«Эй асҳоби ман! Шунидам, ки марги маро андеша карда, ба ташвиш афтодаед. Магар ягон паёмбар дар миёни уммати худ то абад монда буд, ки ман низ дар миёни шумо то абад бимонам? Бидонед, ки ман ба лиқои Парвардигорам хоҳам расид. Насиҳатам ба шумо ин аст: бузургони муҳоҷиронро эҳтиром кунед! Эй муҳоҷирон! Васияти ман ба шумо ҳам ин аст: ба Ансор некӣ кунед! Онҳо ба шумо некӣ карданд. Шуморо дар хонаҳояшон ҷой доданд. Бо он ки худ ба тангӣ рӯз мегузарониданд, шуморо аз худ болотар донистанд. Шуморо дар моли худ шарик сохтанд. Ҳар кас бар Ансор ҳоким шавад, онҳоро нигоҳбонӣ кунад ва агар касе аз онҳо хато кунад, ӯро афв кунад.», – фармуд. Сипас насиҳатҳои бисёр зебову таъсирбахш кард ва фармуд: «Аллоҳ таъоло яке аз бандагони Худро миёни дар дунё мондан ва ба лиқои Парвардигораш расидан ихтиёр дод. Он банда расидан ба лиқои Парвардигорашро хост.» Ҳазрати Абӯбакр фаҳмид, ки Сарвари мо Расулуллоҳ бо ин суханон ба вафоти худ ишора фармудааст, ва «Ҷонҳои мо фидои ту бод, ё Расулаллоҳ!» гуфта, гиря сар кард. Дарёи раҳмат, Паёмбари маҳбуби мо саллаллоҳу алайҳи ва саллам «Гиря макун, эй Абӯбакр!» фармуда, ба ӯ амр кард, ки сабр кардану тоб овардан лозим аст. Аз чашмони муборакаш ашк мерехт. «Эй асҳоби ман! Аз Абӯбакр, ки молашро дар роҳи дини ислом бо сидқу ихлос фидо кард, бисёр розӣ ҳастам. Агар дар роҳи охират ҳамроҳ интихоб кардан ба дасти ман мебуд, ӯро интихоб мекардам», – фармуд ва амр кард: «Ҳамаи дарҳоеро, ки ба масҷид кушода мешаванд, ғайр аз дари Абӯбакр, бибандед!»

Сипас аз минбар фуромад ва ба ҳуҷраи модари мо ҳазрати Оиша баргашт. Асҳоби киром гиря сар карданд. Он гоҳ Сарвари мо, Паёмбар, ба бозувони ҳазрати Алӣ ва Фазл ибни Аббос такя карда, бори дигар ба масҷид ташриф овард. Дар зинаи поёнии минбар истод ва ба асҳоби киром чунин фармуд: «Эй муҳоҷирон ва эй Ансор! Барои расидан ба чизе, ки вақташ муайян аст, шитоб кардан фоида надорад. Аллоҳ таъоло барои ҳеҷ бандае шитоб намекунад. Агар касе кӯшад, ки қазову қадари Аллоҳ таъолоро тағйир диҳад ва аз иродаи Ӯ болотар ояд, Аллоҳ таъоло ӯро мағлубу парешон месозад.

Касе, ки бихоҳад ба Аллоҳ таъоло ҳила кунад ва Ӯро фиреб диҳад, корҳояш вайрон мешавад ва худаш фиреб мехӯрад. Бидонед, ки ман ба шумо рауф ва раҳим ҳастам. Шумо низ ба ман хоҳед пайваст. Ҷои пайвастани мо канори ҳавзи Кавсар аст. Ҳар кас мехоҳад ба Ҷаннат дарояду ба ман бипайвандад, беҳуда сухан нагӯяд. Эй мусалмонон! Кофир шудан ва гуноҳ кардан сабаб мешавад, ки неъмат дигаргун гардад ва ризқ кам шавад. Агар мардум ба амрҳои Аллоҳ таъоло итоат кунанд, сарони ҳукумат, амирон ва волиёнашон ба онҳо раҳму шафқат мекунанд. Агар ба фисқу фуҷур ва саркашӣ рӯ оранд ва гуноҳ кунанд, ба сарони меҳрубон намерасанд. Чунон ки ҳаёти ман барои шумо хайр буд, марги ман низ хайр ва раҳмат аст. Агар касеро ба ноҳақ зада ё ба ӯ сухани бад гуфта бошам, розиям, ки ҳамон корро бо ман карда, ҳаққашро бигирад; агар аз яке аз шумо чизеро ба ноҳақ гирифта бошам, розиям, ки онро пас талаб кунад, ва барои ҳалолӣ хостан тайёрам. Зеро ҷазои дунё аз ҷазои охират бисёр сабуктар аст ва тоб овардан ба он осонтар.» Чунон ки пештар аз ҳазрати Абӯбакр хушнудии худро баён фармуда буд, дар ин хутба низ аз ҳазрати Умар хушнудии худро эълон кард ва фармуд: «Умар бо ман аст ва ман низ бо ӯ. Пас аз ман ҳақ бо Умар аст.»

«Сахттарин бало ба паёмбарон мерасад. Бо вуҷуди ин, шодии паёмбар ба балоҳо аз шодии шумо ба эҳсонҳое, ки ба шумо дода мешаванд, бештар аст» Ҳадиси шариф

Сарвари мо Расулуллоҳ пас аз ин хутба аз минбар фуромад. Баъди намоз боз ба минбар баромад ва пас аз васияту насиҳат «Шуморо ба Аллоҳ таъоло супурдам» фармуда, аз асҳоб ҷудо шуд ва ба ҳуҷраи худ ташриф бурд. Рӯзе, ки дардҳояш сахт шуда буданд, Сарвари оламиён саллаллоҳу алайҳи ва саллам барои он ки аз асҳоби киром ҳалолӣ талабад ва бо ҳаққи бандагон ба охират наравад, ҳазрати Билоли Ҳабаширо назди худ хонд ва ба ӯ фармуд: «Мардумро садо кун! Дар масҷид ҷамъ шаванд. Мехоҳам охирин васиятамро ба онҳо гӯям!…»

Ҳазрати Билол асҳобро дар масҷид ҷамъ кард. Паёмбари маҳбуби мо ба ҳазрати Алӣ ва Фазл такя карда, ба масҷид ташриф овард. Бар минбар нишаст ва пас аз ҳамду санои Аллоҳ таъоло фармуд: «Эй асҳоби ман! Бидонед, ки вақти аз миёни шумо рафтанам наздик шудааст. Ҳар кас аз ман ҳаққе дорад, аз ман талаб кунад. Касе, ки назди ман маҳбуб аст, ё ҳаққашро аз ман талаб кунад, ё маро ҳалол кунад, то инҳоро адо карда, ба лиқои Парвардигорам ва ба раҳмати Ӯ бирасам.» Баъд аз минбар фуромад ва намози пешинро ба имомат хонд. Пас аз намоз боз ба минбар баромада, он чиро, ки пеш аз намоз фармуда буд, такрор кард. Сарвари мо, Паёмбар, дар айёми бемориаш ҳар бор, ки азон мегуфтанд, ҳамеша ба масҷиди шариф мебаромад, ба асҳоби киром имом шуда, намозро бо ҷамоат мехонд.7 Се рӯз пеш аз вафоти Паёмбари маҳбуби мо бемориаш вазнинтар шуд. Дигар ба масҷид баромада, ба ҷамоат имомат карда натавонист. Нахустин намозе, ки бо ҷамоат хонда натавонист, намози хуфтан буд.

Ҳазрати Билол мисли ҳамеша дар он вақт назди дар омад ва гуфт: «Ас-салот, ё Расулаллоҳ!» Паёмбари маҳбуби мо аз беҳолӣ мадори ба масҷид рафтан надошт. Фармуд: «Ба Абӯбакр бигӯед, ки ба асҳобам имомат карда, намоз хонад.» Модари мо ҳазрати Оиша пурсид: «Ҷонам фидои ту бод, ё Расулаллоҳ! Падарам дилнозук ва бисёр ғамгин аст. Агар ба ҷои шумо биистад ва шуморо он ҷо набинад, аз гиря қироат карда наметавонад. Оё амр мефармоед, ки Умар имомат кунад?» Сарвари мо, Паёмбар, боз фармуд: «Ба Абӯбакр бигӯед, ки ба асҳобам имом шуда, намоз хонад.» Ҳазрати Билол инро ба Абӯбакри Сиддиқ расонд. Ҳазрати Абӯбакр Сарвари мо Расулуллоҳро дар меҳроб надида, гӯё тире ба дилаш расид ва наздик буд аз ҳуш равад. Гирист!… гирист!… Асҳоби киром низ ҳама якҷоя гиря сар карданд. Сарвари мо Ҳабибуллоҳ суол фармуд, ки ин нолае, ки аз масҷид меояд, чист. Модари мо ҳазрати Фотима ҳолро чунин арз кард: «Ҷонам фидои ту бод, ё Расулаллоҳ! Асҳобат ба ҷудоии шумо тоб оварда наметавонанд, барои ҳамин гиря мекунанд!…»8 Дарёи раҳмат, Паёмбари маҳбуби мо саллаллоҳу алайҳи ва саллам сахт мутаассир шуд. Бо вуҷуди он ҳама шиддати беморӣ, барои тасаллӣ додани асҳобаш базӯр аз ҷо бархост. Ба ҳазрати Алӣ ва ҳазрати Аббос такя карда, ба масҷид омад. Пас аз намоз фармуд: «Эй асҳоби ман! Шумо дар ҳифзи Аллоҳ таъоло ҳастед ва шуморо ба Аллоҳ таъоло амонат супурдам! Бар тақво бошед. Аз Аллоҳ таъоло битарсед. Амри Аллоҳ таъолоро маҳкам гиред ва итоат кунед. Ман акнун аз ин дунё меравам.»

Се рӯз пеш аз вафоти Паёмбари маҳбуби мо буд. Ҷабраил алайҳиссалом ба зиёрати Сарвари мо Расулуллоҳ омад ва гуфт: «Ё Расулаллоҳ! Аллоҳ таъоло ба ту салом мерасонад. Бо он ки ҳоли шуморо медонад, мепурсад, ки чӣ ҳол доред ва худро чӣ гуна ҳис мекунед.» Сарвари оламиён фармуд: «Маҳзунам!» Рӯзи якшанбе Ҷабраил алайҳиссалом боз омада, ҳамон суханонро гуфт. Сарвари мо, Паёмбар, боз ҳамон ҷавоби пешинро дод. Ҷабраил алайҳиссалом ҳамчунин хабар дод, ки Асвади Анасӣ, ки дар Яман худро паёмбар мегуфт, кушта шудааст. Расули акрам инро ба асҳобаш хабар дод. Пеш аз беморӣ ба Ӯ чанд тангаи тилло расида буд; чандтоашро ба фақирон ва чандтоашро ба ҳазрати Оиша дода буд. Рӯзи якшанбе бемории Расулуллоҳ вазнинтар шуд. Фармондеҳи лашкар ҳазрати Усома ба ҳузураш омад. Ӯ ба вай чизе нагуфт, аммо бозувони муборакашро бардошта, бар ӯ молид. Маълум шуд, ки барояш дуо мекунад. Рӯзи сенздаҳум ва охирини бемориаш… Он рӯз, мисли рӯзе ки Паёмбари маҳбуби мо дунёро бо қудуми худ мушарраф сохта буд, дувоздаҳуми рабеъулаввал ва рӯзи душанбе буд. Султони коинот дар ҷисми муборакаш як сабукӣ ҳис кард… Ҳамон вақт, ки асҳоби киром мехостанд аз паси ҳазрати Абӯбакри Сиддиқ намози бомдодро хонанд, Сарвари оламиён ба масҷиди шариф ташриф овард. Дид, ки умматаш саф-саф истода, ибодат мекунанд. Шод шуд ва табассум фармуд. Асҳоби киром низ Расулуллоҳро дар масҷид дида, гумон карданд, ки беморӣ гузаштааст, ва шод шуданд. Абӯбакри Сиддиқ (разияллоҳу анҳ) фаҳмид, ки Паёмбари маҳбуби мо ташриф овардааст, ва хост ба қафо гузарад. Сарвари мо ба ӯ ба маънои «Дар ҷоят бош!» ишора фармуд ва худаш ба ҳазрати Абӯбакр иқтидо карда, аз паси ӯ намоз хонд.9 Бад-ин тариқ, бо амри Расулуллоҳ ҳазрати Абӯбакр ба асҳоби киром ҳабдаҳ вақт намозро ба имомат хонд. Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам пас аз намоз ба ҳуҷраи ҳазрати Оиша ташриф бурд ва дароз кашид. Фармуд: «Мехоҳам бе он ки аз худ моли дунё боқӣ гузорам, ба ҳузури Аллоҳ таъоло равам. Тангаҳои тиллоеро, ки назди ту мондаанд, низ ба фақирон тақсим кун!» Баъд табаш баланд шуд. Пас аз чанде боз чашмонашро кушод ва аз ҳазрати Оиша суол фармуд, ки тиллоҳоро тақсим кардааст ё не. Оиша гуфт, ки тақсим хоҳад кард. Ӯ такрор ба такрор амр фармуд, ки онҳоро ҳамон дам тақсим кунанд. Чун дарҳол тақсим карданд ва ба Ӯ хабар доданд, фармуд: «Акнун ором шудам.» Муддате дар бистар истироҳат фармуд ва баъд ҳазрати Алиро ба ҳузури шарифи худ хонд. Сари муборакашро дар оғӯши ӯ ниҳод. Пешонии муборакаш арақ карда, ранги муборакаш дигаргун шуда буд. Модари мо ҳазрати Фотима падари мубораки худро дар он ҳол дида, ба дидан тоб наовард ва назди писаронаш, ҳазрати Ҳасан ва ҳазрати Ҳусайн, рафт. Дасти онҳоро гирифта, гиря сар кард: «Эй падари ман! Духтаратро кӣ нигоҳубин мекунад? Ҳасан ва Ҳусайнро ба кӣ месупорӣ? Вой падарам! Ҷонам фидои ту бод! Баъд аз ту ҳоли ман чӣ мешавад? Пас аз рӯи мубораки ту чашмам ба кӣ нигарад?» Сарвари мо Расулуллоҳ ин суханони дилсӯзи духтарашро шунида, чашмони муборакашро кушод ва ӯро назди худ хонд. Аввал дуо кард: «Ё Раббӣ! Ба ӯ сабр ато фармо», баъд фармуд: «Эй Фотима! Эй нури чашмам! Падарат дар ҳоли ҷон кандан аст!» Аз ин сухан гиряи Фотима бо нолаҳои ҷонсӯз боз ҳам бештар шуд. Ҳазрати Алӣ гуфт: «Эй Фотима! Илтимос, хомӯш шав, Расулуллоҳро аз ин бештар ғамгин макун!» Паёмбари маҳбуби мо фармуд: «Озораш мадеҳ, эй Алӣ! Бигзор барои падараш ашк резад!…» ва баъд чашмони муборакашро пӯшида, гӯё аз худ рафт. Сипас ҳазрати Ҳасан ба ҳузури шарифи бобои мубораки худ омад ва гирён гуфт: «Эй бобои мубораки ман! Ба ҷудоии ту кӣ тоб меоварад? Парешонии дили худро ба кӣ арз кунем? Баъд аз ту ба модарам, падарам ва бародарам кӣ шафқат мекунад? Ҳамсарону асҳобат он ахлоқи зебои шуморо аз куҷо меёбанд?..» Ҳасан чунин гирист ва ҳамсарони мубораки Сарвари мо, Паёмбар, дигар тоб наоварданд; ҳама якҷоя оҳиста гиря сар карданд. Асҳоби киром, ки берун бо дили пурғам интизор буданд, чун шуниданд, ки нохушии Сарвари мо бисёр шиддат ёфтааст, дилашон доғ шуд ва ба гиря даромаданд. Барои он ки ақаллан як бори дигар ҷамоли мубораки Паёмбари маҳбуби худро бубинанд, назди дар зорӣ мекарданд: «Илтимос, дарро кушоед! Бигзоред рӯи мубораки Расул алайҳиссаломро як бори дигар бубинем!..» Ҳабиб ва маҳбуби Аллоҳ таъоло, ки ҳамчун раҳмат барои оламиён фиристода шуда буд, ин зориҳои асҳобашро шунида, ба онҳо раҳм кард ва фармуд: «Дарро кушоед.» Бузургони асҳоб ба дарун даромаданд. Паёмбари маҳбуби мо онҳоро ба сабр тавсия кард ва фармуд: «Эй асҳоби ман! Шумо бартарин ва шарифтарини одамон ҳастед. Пас аз шумо ҳар кӣ биёяд, шумо пеш аз ҳамаи онҳо ба Ҷаннат медароед. Дар барпо доштани дин устувор бошед ва Қуръони азимро имоми (раҳнамои) худ қарор диҳед.

«Эй асҳоби ман! Шумо дар ҳифзи Аллоҳ таъоло ҳастед ва шуморо ба Аллоҳ таъоло амонат супурдам! Бар тақво бошед» Ҳадиси шариф

Аз аҳкоми дин ғофил нашавед», – фармуд. Сипас «Ё Раббӣ! Оё таблиғ кардам?» фармуда, чашмони муборакашро пӯшид. Рӯи муборакаш арақ кард. Ҳазрати Алӣ ба асҳоб ишора кард, ки берун раванд. Пас аз рафтани онҳо модари мо ҳазрати Оиша ба ҳузур омад ва насиҳате хост. Сарвари мо, Паёмбар, фармуд: «Эй Оиша! Дар кунҷи хонаат нишаста, худро нигоҳ дор!» ва баъд аз чашмони муборакаш ашк ҷорӣ шуд. Султони коинот мегирист… Дили ҳозирон реш шуд ва ҷигарашон пора-пора гашт. Модари мо ҳазрати Умму Салама пурсид: «Ҷонам фидои ту бод, ё Расулаллоҳ! Чаро гиря мекунед?» Фармуд: «Барои он мегирям, ки ба умматам раҳм карда шавад.»

Офтоб рӯ ба баландӣ мебаромад. Вақт наздик шуда буд… Сари мубораки Паёмбари маҳбуби мо ба синаи модари мо ҳазрати Оиша такя дошт. Сарвари оламиён акнун лаҳзаҳои охирини худро мегузаронд ва аз лабони муборакаш ин суханон мерехтанд: «Зинҳор! Зинҳор! Бо ғуломоне, ки дар дасти шумоянд, хуб муомила кунед! Ба онҳо либос пӯшонед ва шикамашонро сер кунед. Бо онҳо нарм сухан гӯед. Намозро, намозро бардавом хонед. Дар бораи занон ва ғуломонатон аз Аллоҳ таъоло битарсед!.. Илоҳо! Маро биёмурз! Раҳмататро ба ман эҳсон фармо!… Маро ба гурӯҳи Рафиқи аъло бирасон!…» Ашки модари мо ҳазрати Фотима мисли сел мерехт ва нолааш ҷигарҳоро доғ мекард. Паёмбари маҳбуби мо саллаллоҳу алайҳи ва саллам ӯро дар паҳлӯи худ шинонд ва фармуд: «Духтарам, андаке сабр кун, гиря макун. Зеро ҳомилони Арш (фариштагон) бо гиряи ту мегирянд.» Ашкҳои модари мо ҳазрати Фотимаро пок кард, ба ӯ тасаллӣ дод, аз Аллоҳ таъоло барояш сабр хост ва фармуд: «Эй духтарам, рӯҳи ман қабз хоҳад шуд. Ту бигӯ: „Инно лиллоҳи ва инно илайҳи роҷиъун“. Эй Фотима! Ба ҳар мусибате, ки мерасад, подоше дода мешавад.» Муддате чашмони муборакашро пӯшида дошт ва сипас фармуд: «Аз ин пас падаратро ғаму ғусса (андӯҳу ташвиш) нахоҳад буд; зеро аз олами фонӣ ва аз ҷои меҳнату машаққат халос мешавад.» Баъд ба ҳазрати Алӣ фармуд: «Эй Алӣ! Фалон яҳудӣ аз ман ин қадар мол талаб дорад. Онро барои омода кардани лашкар гирифта будам. Зинҳор адои онро фаромӯш накунӣ. Албатта зиммаи маро озод мекунӣ, ва ту нахустин касе ҳастӣ, ки бар сари ҳавзи Кавсар бо ман дидор хоҳад кард. Пас аз ман ба ту зарари бисёр мерасад; сабр кун, ва ҳангоме ки мардум дунёро бихоҳанд, ту охиратро интихоб кун.»

Усома боз омад. Сарвари мо Расулуллоҳ фармуд: «Аллоҳ таъоло ёрат бошад! Бархез, ба ҷанг рав!» Вай баромаду назди лашкараш рафт ва дарҳол фармони ҳаракат дод.10

Сарвари оламиён акнун нафасҳои охирини худро мекашид… Вақт хеле наздик шуда буд… Аллоҳ таъоло ба Азроил алайҳиссалом ваҳй фармуд: «Дар зеботарин сурат назди Ҳабиби Ман рав! Агар иҷозат диҳад, рӯҳашро бисёр нарму сабук бигир. Агар иҷозат надиҳад, баргард!» Азроил алайҳиссалом дар зеботарин сурат, дар қиёфаи инсон, ба дари хонаи саодати Паёмбари маҳбуби мо омад ва гуфт: «Ассалому алайкум, эй соҳиби хонаи нубувват! Иҷозат медиҳед, ки дарун дароям? Аллоҳ таъоло ба шумо раҳмат кунад!»

Модари мо ҳазрати Оиша ба ҳазрати Фотима, ки дар паҳлӯи Паёмбари маҳбуби мо саллаллоҳу алайҳи ва саллам нишаста буд, гуфт: «Ба касе, ки омадааст, ту ҷавоб деҳ.» Фотима назди дар рафт ва бо овози пурандӯҳ гуфт: «Эй бандаи Аллоҳ таъоло! Расулуллоҳ ҳоло ба ҳоли худ машғул аст.» Азроил алайҳиссалом боз иҷозат хост. Боз ҳамон ҷавобро шунид. Бори сеюм саломашро такрор кард ва бо овози баланд гуфт, ки ҳатман бояд дарояд. Он гоҳ Сарвари мо, Паёмбар, огоҳ шуд ва фармуд: «Эй Фотима! Дар назди дар кист?»

Ҳазрати Фотима гуфт: «Ё Расулаллоҳ! Дар назди дар касе истодааст, ки барои даромадан иҷозат мехоҳад. Чанд бор ҷавобаш додам, аммо аз садо задани сеюмаш баданам ларзид.» Он гоҳ Сарвари мо Расулуллоҳ фармуд: «Эй Фотима! Оё медонӣ, ки он ки дар назди дар аст, кист? Вай вайронкунандаи лаззатҳо, парокандакунандаи ҷамъиятҳо, бевакунандаи занон ва ятимкунандаи кӯдакон, вайронкунандаи хонаҳо ва ободкунандаи қабрҳо, фариштаи марг, Азроил аст. Эй Азроил, дарой!» Модари мо ҳазрати Фотима ба изтиробе гирифтор шуд, ки васф кардан намешавад, ва аз даҳони муборакаш ин суханон баромад: «Вой Мадина, вайрон шудӣ!» Паёмбари мо дасти ҳазрати Фотимаро гирифта, бар синаи муборакаш ниҳод ва чашмони муборакашро пӯшид. Ҳозирон гумон карданд, ки рӯҳи муборакаш қабз шудааст. Модари мо ҳазрати Фотима тоб наовард, ба сӯи гӯши мубораки падараш хам шуд ва бо овозе, ки дилҳоро реш мекард, садо зад: «Эй падарҷони ман!…» Ҳеҷ ҷавобе наомад; ин бор гуфт: «Ҷонам фидои ту бод, ё Расулаллоҳ! Илтимос, чашмони муборакатро як бор кушою ба ман чизе бигӯ…» Сарвари оламиён чашмони муборакашро кушод, ашкҳои духтарашро пок кард ва ба гӯшаш хабар дод, ки вафот хоҳад кард. Ҳазрати Фотима гиря сар кард. Ин дафъа ба гӯшаш фармуд: «Аз аҳли байтам нахустин касе, ки назди ман меояд, ту ҳастӣ.» Фотима аз ин мужда шод шуд ва тасаллӣ ёфт.

«Илоҳо! Маро биёмурз! Раҳмататро ба ман эҳсон фармо!… Маро ба гурӯҳи Рафиқи аъло бирасон!…» Ҳадиси шариф

Модари мо ҳазрати Фотима пурсид: «Эй падарҷон! Имрӯз рӯзи ҷудоист! Боз кай ба ту мерасам?» Сарвари мо Расулуллоҳ фармуд: «Эй духтарам! Рӯзи қиёмат маро дар канори ҳавз меёбӣ. Ба онҳое аз умматам, ки ба ҳавз меоянд, об медиҳам.» Ҳазрати Фотима пурсид: «Агар туро он ҷо наёбам, чӣ кунам?» Сарвари мо, Паёмбар, фармуд: «Маро назди Мизон меёбӣ. Он ҷо ман барои умматам шафоат мекунам.»

Модари мо ҳазрати Фотима гуфт: «Агар он ҷо ҳам наёбам, ё Расулаллоҳ!» Сарвари мо фармуд: «Маро назди Сирот меёбӣ. Он ҷо ба Парвардигорам илтиҷо мекунам: „Ё Раббӣ! Умматамро аз оташ нигоҳ дор!“»

Баъд ҳазрати Алӣ бо овози ғамгин пурсид: «Ё Расулаллоҳ! Пас аз он ки рӯҳи худро таслим кардед, шуморо кӣ ғусл медиҳад, шуморо дар чӣ кафан кунем, намози шуморо кӣ ба имомат мехонад ва шуморо кӣ ба қабр мегузорад?» Сарвари мо фармуд:

«Эй Алӣ, маро ту бишӯй ва Фазл ибни Аббос ба ту об резад. Ҷабраил сеюми шумо хоҳад буд. Чун ғусли (шустани) маро тамом кардед, маро кафан кунед. Ҷабраил аз Ҷаннат бӯи хуш меоварад. Баъд маро ба масҷид баред ва худ берун равед. Зеро аввал Ҷабраил, баъд Микоил, баъд Исрофил ва баъд фариштагон гурӯҳ-гурӯҳ бар ман намоз хоҳанд хонд. Пас аз он шумо дароед ва саф-саф биистед. Ҳеҷ кас аз ман пеш нагузарад.»11 Сипас ба Азроил алайҳиссалом, ки интизор буд, фармуд: «Эй Азроил! Ба зиёрат омадаӣ ё барои қабзи рӯҳам?..» Азроил алайҳиссалом гуфт: «Ҳам меҳмон омадаам, ҳам маъмур. Аллоҳ таъоло ба ман амр фармуд, ки ба ҳузури ту бо иҷозат дароям. Рӯҳи муборакатро танҳо бо иҷозати ту мегирам. Ё Расулаллоҳ! Агар иҷозат фармоӣ, ба амри шумо итоат карда, рӯҳи шуморо қабз мекунам. Вагарна бармегардам ва ба даргоҳи Парвардигорам меравам.» Сарвари мо, Паёмбар, фармуд: «Эй Азроил! Ҷабраилро куҷо гузоштӣ?..» Гуфт: «Ҷабраилро дар осмони дунё гузоштам. Фариштагон ба сабаби вафоти ту ба ӯ таъзия мегӯянд.» Ҳанӯз онҳо дар ин гуфтугӯ буданд, ки Ҷабраил алайҳиссалом омад. Сарвари мо Расулуллоҳ фармуд: «Эй бародарам Ҷабраил! Акнун вақти аз дунё кӯчидан фаро расид. Назди Аллоҳ таъоло барои ман чӣ ҳаст? Онро ба ман мужда деҳ, то бо дили ором амонатро ба соҳибаш супорам.» Ҷабраил алайҳиссалом гуфт: «Эй маҳбуби Аллоҳ таъоло! Ман дари осмонро кушода гузоштам. Фариштагон саф-саф истодаанд ва рӯҳи туро бо муҳаббат интизоранд.» Сарвари мо фармуд: «Ҳамд хоси Аллоҳ таъолост. Ту ба ман мужда деҳ! Назди Парвардигорам барои ман чӣ ҳаст?..» Ҷабраил алайҳиссалом гуфт: «Ё Расулаллоҳ! Ба сабаби ташрифи ту дарҳои Ҷаннат кушода шудаанд, наҳрҳои Ҷаннат ҷорӣ гаштаанд, шохаҳои дарахтони Ҷаннат хам шудаанд ва ҳуриён ороста гаштаанд.»

Сарвари мо, Паёмбар, боз фармуд: «Ҳамд хоси Аллоҳ таъолост. Эй Ҷабраил, муждаи дигаре ба ман деҳ!..» Ҷабраил алайҳиссалом гуфт: «Ё Расулаллоҳ! Рӯзи қиёмат ту нахустин касе ҳастӣ, ки шафоат мекунад, ва нахустин касе, ки шафоаташ қабул мешавад.» Паёмбари маҳбуби мо боз фармуд: «Ҳамд хоси Аллоҳ таъолост. Эй Ҷабраил! Муждаи дигаре ба ман деҳ». Ҷабраил алайҳиссалом гуфт: «Ё Расулаллоҳ! Ту аз чӣ мепурсӣ?..» Он гоҳ Сарвари мо фармуд: «Ҳамаи ташвишу андӯҳ ва ғами ман умматам аст, ки пас аз худ мегузорам.» Ҳазрати Ҷабраил гуфт: «Эй Ҳабиби Аллоҳ таъоло! Аллоҳ таъоло рӯзи қиёмат уммататро то он даме мебахшад, ки ту розӣ шавӣ. Туро пеш аз ҳамаи паёмбарон ва уммататро пеш аз ҳамаи умматҳо ба Ҷаннат медарорад.» Паёмбари маҳбуби мо ба Ҷабраил алайҳиссалом фармуд: «Назди Аллоҳ таъоло се орзу дорам: якум ин ки маро шафоатгари гунаҳкорони умматам гардонад; дуюм ин ки онҳоро барои гуноҳоне, ки дар дунё кардаанд, азоб накунад; сеюм ин ки рӯзҳои панҷшанбе ва душанбе амалҳои умматам ба ман арз карда шаванд. (Агар амалҳояшон нек бошад, дуо мекунам ва Аллоҳ таъоло қабул мекунад. Агар бад бошад, шафоат карда, мехоҳам, ки аз номаи аъмол пок карда шавад.)» Ҷабраил алайҳиссалом аз ҷониби Аллоҳ таъоло хабар овард, ки ҳар се орзуяш қабул шудааст. Он гоҳ Паёмбари маҳбуби мо ором гашт.

Аллоҳ таъоло ваҳй фармуд: «Эй Ҳабиби Ман! Ин ҳама муҳаббат ва шафқатро нисбат ба умматат кӣ дар дили муборакат ниҳод?..» Сарвари мо ҷавоб фармуд: «Парвардигори мутаъоли ман, ки маро офарид ва тарбия кард.» Ҷаноби Ҳақ низ фармуд: «Раҳмату меҳрубонии Ман ба умматат аз раҳми ту ҳазор баробар зиёдтар аст. Онҳоро ба Ман вогузор.» Баъд Паёмбари маҳбуби мо фармуд: «Акнун ором шудам. Эй Азроил! Вазифаеро, ки ба он амр шудаӣ, ба ҷо овар!» Азроил алайҳиссалом барои адои вазифааш ба ҳузури Султони коинот наздик шуд – ҳамон Зоте, ки худи Азроил ба ҳурмати Ӯ офарида шуда буд. Паёмбари маҳбуби мо ҳар ду дасти муборакашро ба зарфи обе, ки дар паҳлӯяш буд, фурӯ бурд, дастҳои тарашро ба рӯи муборакаш молид ва фармуд: «Ло илоҳа иллаллоҳ! Илоҳо! Рафиқи аъло!…» Азроил алайҳиссалом ба гирифтани рӯҳи мубораки Сарвари оламиён шурӯъ кард. Ранги мубораки Сарвари мо Расулуллоҳ гоҳ сурх мешуд ва гоҳ зард. Ба Азроил алайҳиссалом фармуд: «Оё ҷони умматамро низ бо чунин сахтию зӯр мегирӣ?..» Вай ҷавоб дод: «Ё Расулаллоҳ! Ҷони ҳеҷ касро ба ин осонӣ нагирифтаам.» Паёмбари маҳбуби мо, ки ҳатто дар лаҳзаи охирин умматашро фаромӯш накард, фармуд: «Эй Азроил! Сахтиеро, ки ба умматам хоҳӣ кард, ба ман кун! Зеро онҳо нотавонанд ва тоб намеоваранд…» Сипас фармуд: «Ло илоҳа иллаллоҳ! Рафиқи аъло!..» Рӯҳи муборакаш гирифта шуд ва ба аъло иллийин расонида шуд…

Шафоат, ё Расулаллоҳ!
Дахилак, ё Расулаллоҳ!
Ассалоту вассалому алайка, ё Расулаллоҳ!
Ассалоту вассалому алайка, ё Ҳабибаллоҳ!
Ассалоту вассалому алайка, ё Сайидал-аввалина вал-охирин!

Ҷабраил алайҳиссалом «Ассалому алайкум, эй Расули Аллоҳ таъоло! Мақсуду матлуби ман ту будӣ. Аз ин пас дигар ҳаргиз ба замин намеоям!..» гуфта, бо Сарвари мо, Паёмбар, видоъ кард.

Чун рӯҳи мубораки Расули акрам ба олами боло рафт, модари мо ҳазрати Фотима ва азвоҷи тоҳирот (ҳамсарони муборакаш) (разияллоҳу анҳунна) оҳиста гиря сар карданд.12 Дар ҳамин ҳангом садое, ки соҳибаш дида намешуд,

«Эй Фотима! Оё медонӣ, ки он ки дар назди дар аст, кист? Вай вайронкунандаи лаззатҳо, парокандакунандаи ҷамъиятҳо, бевакунандаи занон ва ятимкунандаи кӯдакон, вайронкунандаи хонаҳо ва ободкунандаи қабрҳо, фариштаи марг, Азроил аст» Ҳадиси шариф

«Ассалому алайкум, эй Аҳли байт! Ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳ» гуфта, салом дод ва ояти каримаи 185-уми сураи Оли Имронро тиловат кард, ки маънояш чунин аст: «Бидонед, ки ҳар ҷондор маргро хоҳад чашид. Ва рӯзи қиёмат подошҳои шумо ба таври комил ба шумо дода хоҳад шуд.» Сипас ба онҳо тасаллӣ дода, чунин таъзия гуфт: «Ба эҳсонҳо ва икромҳои Аллоҳ таъоло эътимод кунед. Ба Ӯ чанг занед ва аз Ӯ умед дошта бошед. Фарёду фиғон накунед! Мусибатзадаи ҳақиқӣ касест, ки аз савоб маҳрум монад!»

Ҳамаи ҳозирон ин суханонро шуниданд ва саломашро ҷавоб доданд. Гӯяндаи ин суханон Хизр алайҳиссалом буд.13 Чун дар Расули акрам нишонаҳои мавт (марг) пайдо шуд, Умму Айман ба писараш Усома хабар фиристод. Усома, ҳазрати Умар ва Абӯубайда ин хабари талхро шунида, аз лашкар ҷудо шуданд ва ба Масҷиди Набавӣ омаданд. Оишаи Сиддиқа ва дигар хонумон гиря сар карданд ва асҳоби киром, ки дар масҷиди шариф буданд, ҳайрон монданд. Намефаҳмиданд, ки ба сарашон чӣ омадааст. Гӯё бар сарашон зарбае фуруд омада бошад. Ҳазрати Алӣ мисли мурда беҳаракат монд. Забони ҳазрати Усмон гирифт. Ҳазрати Абӯбакр он лаҳза дар хонааш буд. Давон-давон омад ва дарҳол ба ҳуҷраи саодат даромад. Рӯи Фахри оламро кушода, дид, ки вафот кардааст. Рӯй ва тамоми вуҷуди муборакаш латифу покиза буд ва мисли нур медурахшид. «Вафотат низ мисли ҳаётат чӣ зебост, ё Расулаллоҳ!» гуфта, Ӯро бӯсид. Бисёр гирист. Рӯи муборакашро пӯшонд. Аҳли хонаро тасаллӣ дод. Ба масҷиди шариф омад. Ба минбар баромада, ба асҳоби киром хутба хонд. Аллоҳ таъолоро ҳамду сано гуфт ва бар Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам салавот фиристод, баъд фармуд: «Ҳар кас ба Муҳаммад алайҳиссалом имон овардааст, бидонад, ки Муҳаммад алайҳиссалом вафот кард. Ҳар кас Аллоҳ таъолоро ибодат мекунад, Аллоҳ таъоло Ҳайй (зинда) ва Боқӣ (намемирад, абадӣ) аст.» Сипас ояти каримаи 144-уми сураи Оли Имронро хонд, ки маънояш чунин аст: «Муҳаммад (алайҳиссалом) расул аст. Пеш аз Ӯ низ расулоне омадаанд. Ӯ низ вафот хоҳад кард. Агар вафот кунад ё кушта шавад, оё аз дини худ бармегардед? Ҳар кас аз динаш барояд, ба Аллоҳ таъоло зиёне намерасонад; ба худаш зиён мерасонад. Аллоҳ таъоло ба касоне, ки аз дини худ барнагарданд, савобҳо медиҳад.» Асҳоби киромро насиҳат кард ва корҳоро ба низом даровард. Бад-ин тариқ ҳама бовар карданд, ки Расулуллоҳ вафот кардааст.14 Ғаму андӯҳ мисли ханҷари заҳролуд ба дили асҳоби киром халид. Чашмҳо мегиристанд, ашкҳо мерехтанд ва оташи ҳиҷрон ҷигари ҳамаро доғ мекард. Асҳоби киром алайҳимурризвон пеш аз ҳама ҳазрати Абӯбакрро халифа интихоб карданд, то ҳамаи корҳоро идора кунад. Бо ӯ байъат карданд, ба ӯ пайравӣ намуданд ва корҳоро бо амри ӯ пеш бурдан гирифтанд.15 Расули акрам дар соли ёздаҳуми ҳиҷрӣ (632 милодӣ), рӯзи душанбе, 12-уми моҳи рабеъулаввал, пеш аз нисфирӯзӣ вафот кард. Он вақт ба ҳисоби соли қамарӣ 63 (ва ба ҳисоби соли шамсӣ 61) сола буд.16

Ҳазрати Алӣ, ҳазрати Аббос, ҳазрати Фазл ибни Аббос ва ҳазрати Усома ибни Зайд Сарвари мо, Паёмбарро ғусл доданд.17

«Ба эҳсонҳо ва икромҳои Аллоҳ таъоло эътимод кунед. Ба Ӯ чанг занед ва аз Ӯ умед дошта бошед. Фарёду фиғон накунед! Мусибатзадаи ҳақиқӣ касест, ки аз савоб маҳрум монад!» Хизр алайҳиссалом

Меҳроби шариф – Равзаи мутаҳҳара / Масҷиди Набавӣ

Қисмате аз масҷиди шарифи Сарвари мо, Паёмбар (алайҳиссалоту вассалом),
ки «Равзаи мутаҳҳара / Боғи Ҷаннат» ном дорад.
Меҳробе, ки Паёмбари маҳбуби мо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) дар он ба имомат намоз мехонд,
дида мешавад.
Гарчанде дар ин сурат дида намешавад, дар тарафи чап қабри шарифи муборакаш
(ҳуҷраи саодат) ҷойгир аст.

Минбари шариф – Равзаи мутаҳҳара / Масҷиди Набавӣ

Минбаре, ки Паёмбари маҳбуби мо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) хутбаи ҷумъаро бар он мехонд, дида мешавад. Минбари шарифи он замон се зина дошт ва баландиаш як метр буд. Дар сӯхтори соли 654 [1256 милодӣ] тамоман сӯхт. Дар солҳои гуногун минбарҳои гуногун сохта шуданд; минбари мармарии имрӯзаро, ки дувоздаҳ зина ва ҳафт метр баландӣ дорад, султон Муродхони сеюм дар соли 998 ҳиҷрӣ (1590 милодӣ) аз Истанбул фиристод.

Ҳангоми ғусл аз ҷисми муборакаш чунон бӯи мушк паҳн шуд, ки то он рӯз ҳеҷ кас чунин бӯе набӯида буд. Сипас Ӯро бо пироҳани муборакаш се бор шустанд ва дар се қабат кафани сафеди нав печонда, кафан карданд. Бар тахте гузошта, ба масҷид оварданд. Чунон ки Паёмбари маҳбуби мо пештар хабар дода буд, ҳама аз масҷид берун рафтанд. Фариштагон даста-даста омада, бар Ӯ намоз хонданд. Чун намози фариштагон ба охир расид, садое, ки соҳибаш дида намешуд, мегуфт: «Дароед! Бар Паёмбари худ намоз хонед!» Он гоҳ асҳоби киром ба дарун даромаданд. Онҳо ҳам даста-даста омада, бе имом бар Паёмбари маҳбуби мо намоз хонданд. Онро танҳо то шоми рӯзи чоршанбе ба анҷом расонда тавонистанд. Асҳоби киром дар кандани қабри мубораки Паёмбари маҳбуби мо ба ин ҳадиси шариф, ки ҳазрати Абӯбакр ба ёдашон оварда буд, амал карданд: «Паёмбарон дар ҷое дафн мешаванд, ки рӯҳи худро дар он ҷо таслим кардаанд.» Ӯро наздикиҳои нисфи шабе, ки сешанберо ба чоршанбе мепайвандад (шаби чоршанбе), дар қабри шарифе, ки ҳазрати Абӯталҳаи Ансорӣ ба шакли лаҳд канда буд, дафн карданд. Қусам, писари ҳазрати Аббос, хизматро дар қабр ба охир расонда, охирин касе буд, ки берун баромад. Вай гуфт: «Охирин касе, ки рӯи мубораки Расулуллоҳро дид, ман ҳастам. Лабони муборакаш меҷунбиданд. Бар Ӯ хам шуда, гӯш додам; илтиҷо мекард: „Ё Раббӣ! Умматам!… Ё Раббӣ! Умматам!..“»18 Рӯзе, ки Паёмбари маҳбуби мо вафот кард, ҳазрати Абдуллоҳ ибни Зайд чунин дуо кард: «Ё Раббӣ! Ман ин чашмро барои нигаристан ба рӯи мубораки нуронии Ҳабибат мехостам. Акнун ки он дигар дида намешавад, ман чӣ кунам! Ё Раббӣ, чашмамро бигир!» ва нобино шуд…

Дар вафоти Сарвари мо Расулуллоҳ аммаи муҳтарамаш Сафия бинти Абдулмутталиб разияллоҳу анҳо ин марсияро гуфт:

Ё Расулаллоҳ! Ту умеди мо будӣ,
ту ҳамеша ба мо некӣ мекардӣ.
Ту ҳаргиз аз ситамгарон набудӣ,
ту аз соҳибони шафқат ва роҳнамоён будӣ
ва дарёи илме, ки ба васф намеғунҷад.
Имрӯз фарёди гирякунандагон барои туст.
Ҳамаи ниёгонам фидои роҳи ту бод!
Молам, ҷонам, тамоми ҳастиам фидо бод.
Оҳ! Кошки акнун дар миёни мо зинда мебудӣ,
чӣ қадар шодмон мебудем, агар мемондӣ.
Ин ҳукми Ҳақ таъолост; «Ё сабр!» мегӯем,
намедонем чӣ кунем; пайваста фиғон мекунем.
Саломи Аллоҳ бар ту бод, ё Расулаллоҳ!
Ба Ҷаннати Адн дароӣ ва дар он бимонӣ, ё Расулаллоҳ!