ҲАРАКАТҲОИ ИРТИДОД

Дар бисту се соли паёмбарии Сарвари мо, Паёмбар, саллаллоҳу алайҳи ва саллам тамоми Нимҷазираи Арабистон ва бисёре аз мардуми ҷойҳои дигар гурӯҳ-гурӯҳ омада, мусалмон шуданд. Ба Аллоҳ таъоло имон оварданд ва дар ҳар сухану ҳар кори худ ба Паёмбаре, ки Ӯ фиристода буд, пайравӣ карданд. Вақте ки Расулуллоҳ вафот кард, дар рӯи замин беш аз саду бисту чор ҳазор (ба як ривоят тақрибан саду панҷоҳ ҳазор) саҳобӣ буд. Пас аз ҳаҷҷи видоъ дар миёни арабҳо баъзе касон бо даъвои паёмбарӣ бархостанд. Аввалини онҳо Асвади Анасӣ аз қабилаи Бани Анс буд. Номи аслиаш Абҳала ибни Каъб буд. Бо як қатор ҳилаҳо бисёр касонро аз мардуми Яман фиреб дод. Аҳли Наҷрон низ ба ӯ пайравӣ карданд. Вай Санъоро забт карду доираи фитнаро васеъ кард. Сарвари мо Расулуллоҳ, бо вуҷуди бемориаш, ба харобкориҳои дурӯғгӯёне мисли Асвади Анасӣ аҳамияти ҷиддӣ дод. Кушта шудани ин дурӯғгӯй ба Сарвари мо, Паёмбар, бо ваҳй хабар дода шуд. Расулуллоҳ фардои он рӯз «Дишаб Асвади Анасии дурӯғгӯй аз ҷониби яке аз бародарони мо кушта шуд» фармуда, ин воқеаро ба асҳоб мужда дод.

Пас аз вафоти Паёмбари мо бо иғвои мунофиқон, яҳудиён ва масеҳиён ҳаракатҳои иртидод (аз дин баргаштан) дастаҷамъона сар заданд. Ин ҳаракатҳо миқёси бузург гирифтанд. Баъди вафоти Расулуллоҳ асҳоби киром алайҳимурризвон якдилона Абӯбакри Сиддиқ разияллоҳу анҳро халифа интихоб карданд. Қисме аз арабҳои бодиянишин, ки худро мусалмон нишон медоданд, вале ҳанӯз дилашон ба ислом гарм нашуда буд, вафоти Сарвари мо, Паёмбарро фурсат шуморида, аз ибодатҳои фарз, хусусан аз додани закот, сар тофтанд. Касонеро аз асҳоби киром (разияллоҳу таъоло анҳум аҷмаъин), ки бо вазифае назди онҳо омада буданд, шаҳид карданд. Дар ҳоле ки мусалмон буданд, дини исломро тарк карданд. Муртад шуданд. Маъмурони Яман ва ҷойҳои дигар баргашта, хабарҳои шум овардан гирифтанд. Хатари иртидод якбора бузург шуд. Ҳама ҷоро даҳшат фаро гирифт. Мусалмонон дар муқоиса бо шумораи муртадон бисёр кам буданд. Абӯбакри Сиддиқ разияллоҳу анҳ ҷанг бо муртадонро ба зимма гирифт. Шабона бар душмане, ки ба ҳамлаи Мадина тайёрӣ медид, сахт зарба зад ва то субҳ ҷангид. Ҳамаашонро пароканда кард. Баъд барои ҷанг бо муртадони дурдаст бар шутураш савор шуд.

Ҳазрати Оиша фармуд: «Дар он рӯзҳо, ки арабҳо муртад шуданд, падарам шамшерашро аз ғилоф кашиду бар шутураш савор шуд. Ҳазрати Алӣ назди ӯ омад, афсори шутурашро гирифт ва гуфт: „Эй халифаи Расул! Куҷо меравӣ? Ман ба ту ҳамон сухане мегӯям, ки Расулуллоҳ дар ҷанги Уҳуд ба ту фармуда буд. Он рӯз ба ту фармуда буд: «Шамшератро ба ғилоф кун! Моро бо марги худ доғдор масоз!» Валлоҳи, агар ба ту ҳодисае рӯй диҳад, пас аз ту кори мусалмонон ба низом намедарояд.“» Ҳамаи асҳоби киром (разияллоҳу таъоло анҳум аҷмаъин) сухани ҳазрати Алиро тасдиқ карданд. Ҳазрати халифа ба Мадинаи мунаввара баргашт ва бар сари муртадон лашкарҳо фиристод. Халифа аввал ба чор қабилаи наздики Мадина лашкар кашид ва онҳоро ба итоат даровард. Баъд ба ёздаҳ қабила дастаҳо фиристод. Аз ин миён лашкаре, ки зери фармони Икрима буд, дар Ямома дар баробари чил ҳазор сипоҳии Мусайлама тоб наовард.

«Эй Паёмбари маҳбуби Ман! Ба онҳо бигӯ: „Агар Аллоҳро дӯст медоред ва мехоҳед, ки Аллоҳ низ шуморо дӯст дорад, ба ман пайравӣ кунед! Аллоҳ касонеро, ки ба ман пайравӣ мекунанд, дӯст медорад“» Оли Имрон: 31

Халифа Холид ибни Валидро ба ёрии ӯ фиристод. Холид Тулайҳа ибни Хувайлид, Саҷоҳ бинти Ҳорис ва Молик ибни Нувайраро торумор кард ва ба Мадина баргашт. Дар Ямома низ ғалабаи бузург ба даст овард. Бист ҳазор муртадро кушт. Қариб ду ҳазор мусалмон шаҳид шуданд. Амр ибни Ос низ қабилаи Хузоаро ба имон овард. Ало ибни Ҳазрамӣ дар Баҳрайн ҷангҳои сахт кард ва муртадонро пароканда сохт. Ҳузайфа, Арфаҷа ва Икрима дар Уммон ва Баҳрайн якҷоя шуда, муртадонро шикаст доданд. Даҳ ҳазор муртадро куштанд. Халифа Холид ибни Валидро ба тарафи Ироқ фиристод. Холид аз Ҳира сад ҳазор тилло ҷизя гирифт. Лашкари Эронро, ки зери фармони Ҳурмуз буд, шикаст дод. Дар Басра лашкари сӣҳазорнафариро торумор кард. Аз лашкари душман, ки ба мадад омада буд, ҳафтод ҳазор кофир кушта шуд. Баъд дар ҷангҳои гуногун шаҳрҳои калонро гирифт. Халифа дар Мадина лашкар ҷамъ кард ва Абӯубайдаро ба тарафи Шом, Амр ибни Осро ба Фаластин фиристод. Баъдтар Язид ибни Абӯсуфёнро ба мадади Шом фиристод. Боз сипоҳ ҷамъ карда, ҳазрати Муовияро ба ёрии бародараш Язид равон кард. Холид ибни Валидро ҳам аз Ироқ ба Шом фиристод. Холид қисме аз сипоҳро назди Мусанно гузошт ва бо ҷангу ғалабаҳои бисёр ба Сурия расид. Сипоҳиёни ислом ба ҳам пайвастанд ва дар Аҷнодайн лашкари бузурги Румро шикаст доданд. Пас аз он дар Ярмук чилу шаш ҳазор сипоҳии ислом бо дусаду чил ҳазор сипоҳии Ҳиракл муддати дароз ҷангҳои бисёр сахт карданд ва ғолиб омаданд. Беш аз сад ҳазор сипоҳии румӣ кушта шуданд. Се ҳазор мусалмон шаҳид шуданд. Дар ин ҷанг занони мусалмон низ ҷангиданд. Сарфармондеҳ Холид ибни Валид ва фармондеҳи лашкар Икрима қаҳрамониҳои ҳайратангез нишон доданд. Ҳамаи ин ғалабаҳо ба шарофати шуҷоат, нубуғ, идораи нек ва баракати халифа ба даст омаданд. Ҳаракатҳои исёну иртидод, ки бо вафоти Сарвари мо, Паёмбар, мисли оташ тамоми Нимҷазираи Арабистонро фаро гирифта буданд, бо азми баланд, иродаи устувор ва тадбирҳои бамавриди ҳазрати Абӯбакр дар лашкар дар муддати кӯтоҳе, тақрибан як сол, пахш карда шуданд. Ҳазрати Умар разияллоҳу анҳ дар ба Сурия фиристодани лашкари Усома ва дар пешгирии ҳодисаҳо хизматҳои бузург кард. Абдуллоҳ ибни Суҳайл бо суханрониҳояш бисёр касонро аз иртидод боздошт. Абӯдуҷона низ дар пахш кардани ҳодисаҳо хизмати бисёр бузург кард. Нӯъмон ибни Муқаррин ва Холид ибни Саид дар ҷангҳо бо муртадон ширкат карданд ва комёбиҳои бузург нишон доданд. Бад-ин тариқ ба фитнаи иртидод имкон дода нашуд, ки калон шавад; пеши мусибати бузург гирифта шуд ва оташи фитнаи азиме, ки ба ларзондани ваҳдати ислом равона шуда буд, хомӯш гардид.

Бо вуҷуди ин, баъзе касоне, ки ба иртидод даст зада буданд ва фаҳмиданд, ки ошкоро ба мақсади худ намерасанд, дар ҳаракатҳои фитнаи давраҳои минбаъда низ ширкат карданд. Онҳо сабаби ихтилофҳои динӣ ва сиёсие шуданд, ки миёни мусалмонон пайдо гашт.

Дар таърихи ислом истилоҳҳои «иртиҷоъ – ба қафо баргаштан» ва «муртаҷеъ – ба қафо баргарданда» пас аз ин ҳодисаҳо ба маънои рад кардани дин ва аз дин баргаштан ба кор рафтан гирифтанд. Дар мубориза бо муртадон ҳазрати Абӯбакр саҳми бузург дошт. Агар чунин шахси кордоне намебуд, хатар ба тамоми Арабистон паҳн мешуд. Барои ҳамин ҳазрати Оиша гуфтааст: «Чун рӯҳи Расулуллоҳ қабз шуд, арабҳо муртад шуданд. Нифоқ сар бардошт. Он чи бар падарам фуруд омад, агар бар кӯҳҳо фуруд меомад, бешак онҳоро реза-реза мекард!»1

Ҳазрати Абӯҳурайра низ гуфт: «Агар Абӯбакр намебуд, пас аз вафоти Муҳаммад алайҳиссалом уммати Муҳаммад ҳалок мешуд!»2 Боз гуфт: «Қасам ба Аллоҳе, ки ҷуз Ӯ маъбуде нест, агар Абӯбакр хилофатро ба зимма намегирифт, касе намемонд, ки Аллоҳи мутаъолро ибодат кунад!» ва ин суханашро се бор такрор кард.

Абӯраҷои Уторидӣ мегӯяд: «Ба Мадина даромадам ва дидам, ки мардум ҷамъ омадаанд ва марде сари марди дигарро бӯсида, мегӯяд: „Ман фидои ту шавам! Валлоҳи, агар ту намебудӣ, бешак ҳалок мешудем!“ Пурсидам: „Ин бӯсанда ва бӯсидашуда кистанд?“ Гуфтанд: „Умар аст, ки барои ҷангаш бо муртадон сари Абӯбакрро мебӯсад!“»3

Ҳазрати Оиша он рӯзҳоро чунин нақл мекунад: баъди вафоти Расулуллоҳ бисёре аз қабилаҳои араб муртад шуданд. Мусалмонон мисли касе, ки дар шаби торик зери борон монда бошад, саргардон шуданд. Ҳатто дар он вақт бештари аҳли Макка аз ислом баргаштанӣ шуданд. Ҳазрати Суҳайл ибни Амр назди дари Каъба истод ва аҳли Маккаро нидо кард. Бо суханони таъсирбахш шубҳаҳояшонро бартараф кард ва онҳоро аз дин баргаштан боздошт. Ба онҳо чунин гуфт: «Эй аҳли Макка! Шумо охирин касоне будед, ки мусалмон шудед. Зинҳор аввалин касоне набошед, ки муртад шуда, аз мусалмонӣ бармегарданд! Валлоҳи, Аллоҳи мутаъол, чунон ки Расул алайҳиссалом фармуд, ин корро бешак ба анҷом хоҳад расонд! Ман шунидам, ки Ӯ дар ҳамин ҷое, ки ҳоло истодаам, танҳо истода, мефармуд: „Бо ман Ло илоҳа иллаллоҳ гӯед, то арабҳо шуморо дида, ба дин дароянд ва ғайриарабҳо ба шумо ҷизя диҳанд! Валлоҳи, ганҷҳои Кисро ва Қайсар дар роҳи Аллоҳ харҷ хоҳанд шуд!“

Дидед, ки онҳое, ки масхара мекарданд, худ ҷамъкунандагони закоту садақа шуданд. Валлоҳи, боқимондааш низ ба вуқӯъ хоҳад омад! Валлоҳи, ман хуб медонам, ки то офтоб тулӯъ ва ғуруб мекунад, ин дин пойдор хоҳад монд! Он касоне, ки дар миёни шумоянд, шуморо фиреб надиҳанд! Он чи ман аз ин кор медонам, онҳо ҳам медонанд; аммо ҳасадашон ба Бани Ҳошим бар дилҳояшон муҳр задааст. Эй мардум! Ман дар Қурайш касе ҳастам, ки дар хушкию дарё аз ҳама зиёд маркаб дорад. Ба амири худ итоат кунед ва закотҳои худро ба ӯ диҳед. Агар кори ислом то охир пойдор намонад, ман кафилам, ки закотҳоятонро ба худатон баргардонам!» Инро гуфту гирист. Он гоҳ мардум ором гирифтанд.4

Вақте ки Суҳайл ибни Амр бо суханронии таъсирбахши худ аҳли Маккаро аз иртидод боздошт, волии Макка Аттоб ибни Асид тавонист ба майдон барояд.

«Агар Абӯбакр намебуд, пас аз вафоти Муҳаммад алайҳиссалом уммати Муҳаммад ҳалок мешуд!» Абӯҳурайра (разияллоҳу анҳ)

Ҳуҷраи саодат / Масҷиди Набавӣ

Намои пеш, яъне аз ҷониби қибла, қабрҳои шарифи Паёмбари маҳбуби мо (алайҳиссалоту вассалом)
ва ду ёри Ӯ, ки ду гавҳараки чашми мусалмононанд,
ҳазрати Абӯбакр ва ҳазрати Умар (разияллоҳу анҳумо).

Суҳайл ибни Амр дар ҷанги Бадр дар миёни асирон буд. Ҳазрати Умар мехост, ки ӯро бикушанд. Он вақт Сарвари мо, Паёмбар, ба ҳазрати Умар фармуда буд: «Чаро мехоҳӣ ӯро бикушӣ? Раҳояш кун; шояд Аллоҳ ӯро ба мақоме бирасонад, ки ту низ онро писанд кунӣ. Ба мардум хитоб кардани ӯ низ маъмул (умед меравад) аст!» Маълум шуд, ки муждае, ки дар ин ҳадиси шариф дода шуда буд, ҳамин суханронии Суҳайл ибни Амр разияллоҳу анҳ дар мақоми писандида будааст.5 Ҳазрати Умар ҳам суханронии Суҳайлро шунида, сухани Паёмбари моро дар бораи ҳазрати Суҳайл ба ёд овард ва дар ғоибии Паёмбари мо худдорӣ карда натавонист ва гуфт: «Шаҳодат медиҳам, ки ту бешак Расулуллоҳ ҳастӣ!»6

Ишқи ту давои ҳамаи дардҳост, ё Расулаллоҳ,
назди ту ҳоҷатҳо раво мешавад, ё Расулаллоҳ.
Чашмоне, ки нури туро диданд, на моҳ меҷӯянд ва на ситора,
аз нури ту шабу рӯзҳо равшанӣ мегиранд, ё Расулаллоҳ.
Аз арақи ту гулҳо мешукуфад ва аз суханат шаҳду шакар,
бо ту дилҳои бемор шифо меёбанд, ё Расулаллоҳ.
Ту ҳабиби подшоҳонӣ ва табиби дардҳову оҳҳо,
шафоати ту барои гунаҳкор сафост, ё Расулаллоҳ.
Моҳу хуршед ва ҳафт ситора ҳама якбора туро меситоянд,
ҳар сухане ғайр аз сухани ту хатост, ё Расулаллоҳ.
Иблис ба ту ҳасад мебарад; зиҳӣ аҳмақ, ва ҳилааш беҳуда!
Идрис чун туро дӯст дошт, воло гашт, ё Расулаллоҳ.
Навбати туро ҳамеша менавозанд; суннати панҷвақтаи ту барпост,
ҳар кӣ ба хонаат ояд, даъватшуда аст, ё Расулаллоҳ.
Хорбунҳо ҳарир пӯшиданд ва биёбонҳо абир гаштанд,
дарди ҷафоҳои ту вафост, ё Расулаллоҳ.
Юсуфи Канъонро пинҳонӣ ба баҳои андак фурӯхтанд;
дидани ту барои ман ба баҳои ҳазор ҷон аст, ё Расулаллоҳ.
Турбати мубораки ту дар замин пур аз нур ва парварда аст,
аммо рӯҳи ту дар афлок ошкор аст, ё Расулаллоҳ.
Бар тани Довуд хилъати туст ва дар хони Халил неъмати ту,
дар дасти Мусо асо нишонаи ибрати туст, ё Расулаллоҳ.
Мақоми ту Каъбаю Замзам аст, ҳамеша пойдору устувор,
Хизр ҳар дам ба умматат соқигарӣ мекунад, ё Расулаллоҳ.
Шайёд Ҳамза аз он шоҳ мехоҳад, ки аз оҳ раҳоӣ ёбад;
мадҳи ту атое аз Аллоҳ аст, ё Расулаллоҳ.
Шайёд Ҳамза

«Шаҳодат медиҳам, ки ту бешак Расулуллоҳ ҳастӣ!» Ҳазрати Умар (разияллоҳу анҳ)

Ҷаннатулбақеъ

Қабристони Ҷаннатулбақеъ дар Мадинаи мунаввара қабристоне буд, ки мақбараҳои ҳазорон нафар аз асҳоби киром (разияллоҳу анҳум) дар он ҷой доштанд.

Ҳамаи он мақбараҳо ва қабрҳои зебое, ки дар он ҷо буданд, вайрон карда шуданд ва мутаассифона ба киштзор табдил дода шуданд.