ҚИСМИ ДУЮМ ҲАЁТИ ҚАБР
Дар қабри худ зинда будани Сарвари мо, Паёмбар
Паёмбарон дар қабрҳои худ бо ҳаёте, ки мо онро намедонем, зиндаанд. Авлиё ва шаҳидон низ зиндаанд. Зинда будани онҳо танҳо ба забон нест; онҳо комилан зиндаанд. Дар ояти каримаи 169-уми сураи Оли Имрон фармуда шудааст, ки маънояш чунин аст: «Касонеро, ки дар роҳи Аллоҳ таъоло кушта шудаанд, мурда мапиндоред! Онҳо назди Парвардигорашон зиндаанд. Ба онҳо ризқ дода мешавад.»
Ин ояти карима хабар медиҳад, ки шаҳидон зиндаанд. Паёмбарон, бешубҳа, аз шаҳидон пештар ва болотаранд. Ба қавли олимони ислом, ҳар паёмбар шаҳид шуда вафот кардааст. Сарвари мо Расулуллоҳ дар бемории охирини худ фармуд: «Дарди таомеро, ки дар Хайбар хӯрда будам, ҳамеша ҳис мекардам.»1 Ин ҳадиси шариф хабар медиҳад, ки Сарвари мо Расулуллоҳ шаҳид шуда вафот кардааст. Пас аз ин ҷо ҳам маълум мешавад, ки Сарвари мо низ, мисли ҳамаи шаҳидон, дар қабри худ зинда аст.
Дар ҳадиси шарифе, ки дар «Бухорӣ» ва «Муслим» омадааст, фармуда шудааст: «Дар шаби Меъроҷ маро аз назди қабри Мусо (алайҳиссалом) гузарониданд. Вай дар қабраш истода, намоз мехонд.»2
Дар ҳадиси шарифи дигар фармуда шудааст: «Аллоҳ таъоло пӯсонидани паёмбаронро бар хок ҳаром кардааст.»3 Олимон якдилона гуфтаанд, ки ин дуруст аст. Дар «Бухорӣ» ва «Муслим» навишта шудааст: «Аллоҳ таъоло дар шаби Меъроҷ ҳамаи паёмбаронро назди Паёмбари мо фиристод. Ӯ ба онҳо имом шуду ду ракъат намоз хонданд.»
Намоз бо рукӯъ ва саҷда адо мешавад. Ин хабар нишон медиҳад, ки онҳо зинда буда, бо ҷасад ва бадан намоз хондаанд. Дар қабри худ намоз хондани Мусо алайҳиссалом низ ҳаминро нишон медиҳад. Дар ҷилди охири китоби «Мишкот», дар охири фасли якуми боби Меъроҷ, ҳадиси шарифе омадааст, ки аз Муслим гирифта шуда ва Абӯҳурайра ривоят кардааст. Дар он фармуда шудааст: «Аллоҳ таъоло ба ман нишон дод. Мусо (алайҳиссалом) истода намоз мехонд; лоғарандом буд. Мӯяш парешону овезон набуд. Мисли ҷавонмарде аз қабилаи Шануъа буд. Исо (алайҳиссалом) ба Урва ибни Масъуди Сақафӣ монанд буд.»4 Шануъа номи ду қабила дар Яман аст. Ин ҳадисҳои шариф нишон медиҳанд, ки паёмбарон назди Парвардигорашон зиндаанд. Ҷасадҳои (баданҳои) онҳо мисли рӯҳҳояшон латиф гаштаанд; ғализу сахт нестанд. Онҳоро ҳам дар олами модда ва ҳам дар олами рӯҳ дидан мумкин аст. Аз ин рӯ паёмбаронро бо рӯҳу бадани худашон дидан мумкин аст. Дар ҳадиси шариф хабар дода шудааст, ки Мусо ва Исо алайҳимассалом намоз мехонданд. Намоз хондан иборат аз ҳаракатҳои гуногун аст. Ин ҳаракатҳо бо бадан анҷом мешаванд, на бо рӯҳ. Паёмбари мо дар бораи Мусо алайҳиссалом фармуд: «Вайро миёнақад, камгӯшт, лоғар ва бо мӯйҳои ҷамъ дидам»; ин нишон медиҳад, ки Ӯ бадани ӯро дидааст, на рӯҳашро.
«Касонеро, ки дар роҳи Аллоҳ таъоло кушта шудаанд, мурда мапиндоред! Онҳо назди Парвардигорашон зиндаанд. Ба онҳо ризқ дода мешавад» Оли Имрон: 169
Имом Байҳақӣ фармуд: «Пас аз он ки паёмбаронро ба қабр мегузоранд, рӯҳҳояшон ба баданҳояшон баргардонда мешавад. Мо онҳоро дида наметавонем. Онҳо мисли фариштагон нонамоён мешаванд. Онҳоро танҳо баргузидагоне мебинанд, ки Аллоҳ таъоло инро ба онҳо ҳамчун каромат эҳсон фармуда бошад.» Имом Суютӣ низ ҳамин тавр баён кардааст. Бисёр касон борҳо шунидаанд, ки аз қабри саодат ба саломҳо ҷавоб дода мешавад. Аз қабрҳои дигар низ бисёр шунидаанд, ки ба салом ҷавоб медиҳанд.
Дар ҳадиси шариф низ фармуда шудааст: «Чун ба ман салом диҳанд, Аллоҳ таъоло рӯҳамро бармегардонад ва ман ба он ҷавоб медиҳам.»5
Ҳазрати Имом Суютӣ фармуд: «Расулуллоҳ ғарқи мушоҳидаи ҷамоли илоҳист. Ҳиссиёти баданро фаромӯш кардааст. Чун мусалмоне салом диҳад, рӯҳи муборакаш аз ин ҳол ҷудо шуда, ҳиссиёти баданро бозмеёбад. Дар дунё низ чунин касон кам нестанд. Вақте ки инсон дар бораи коре аз корҳои дунё ё охират сахт фикр мекунад, сухани паҳлӯяшро намешунавад. Пас касе, ки ғарқи ҷамоли илоҳист, магар садоеро мешунавад?»
Ҳазрати Қозӣ Иёз дар китоби «Шифо» аз ривояти Сулаймон ибни Суҳайм овардааст: «Шабе Сарвари мо Фахри коинотро дар хоб дидам ва гуфтам: „Ё Расулаллоҳ! Оё саломи касонеро, ки омада, ба ту салом медиҳанд, медонед?“ Фармуд: „Оре, медонам ва саломашонро гирифта, ҷавоб медиҳам.“» Ҳадисҳои шарифе, ки аз зинда будани паёмбарон дар қабрҳояшон хабар медиҳанд, чунон бисёранд, ки якдигарро қувват мебахшанд. Масалан, фармуда шудааст: «Салавотеро, ки дар назди қабрам барои ман хонда мешавад, мешунавам. Он чи дар ҷойҳои дур хонда мешавад, ба ман расонда мешавад.» Ин ҳадиси шарифро Абӯбакр ибни Абӯшайба ривоят кардааст. Ин ҳадис ва ҳадисҳои шарифи монанди он дар китобҳои шаш имоми бузурги ҳадис омадаанд. Дар ҳадиси шарифе, ки Ибни Абиддунё аз ҳазрати Абдуллоҳ ибни Аббос ривоят кардааст, фармуда шудааст: «Агар касе аз назди қабри шиносе гузарад ва салом диҳад, мурда ӯро мешиносад ва ҷавоб медиҳад. Агар ба мурдае, ки намешинохт, салом диҳад, мурда шод мешавад ва ҷавоб медиҳад.»
Агар пурсанд, ки Расулуллоҳ ба ҳар яке аз онҳое, ки дар як вақт аз ҳар гӯшаи дунё ба Ӯ салавоту салом мефиристанд, чӣ гуна ҷудо-ҷудо ҷавоб медиҳад, ҷавоб ин аст: мисли офтоби нисфирӯзӣ, ки дар як лаҳза ба ҳазорон шаҳр нур мепошад. Ҳазрати Иброҳим ибни Башшор фармудааст: «Пас аз гузоридани ҳаҷ барои зиёрати қабри саодат ба Мадина рафтам. Дар назди ҳуҷраи саодат салом додам ва ҷавоби „Ва алайкассалом“-ро шунидам.»
Дар ҳадиси шарифе фармуда шудааст: «Пас аз марг низ ҳамон гуна дарк мекунам, ки дар зиндагӣ дарк мекардам.» Дар ҳадиси шарифи дигар фармуда шудааст: «Паёмбарон дар қабрҳои худ зиндаанд ва намоз мехонанд.»6
Дар китобҳои бисёр мӯътамад навишта шудааст, ки ҳазрати Сайид Аҳмади Рифоӣ, ки аз бузургони авлиё буд, ва бисёр авлиёи дигар ҷавоби саломеро, ки ба Расулуллоҳ дода буданд, шунидаанд ва Аҳмади Рифоӣ ба бӯсидани дасти мубораки Расулуллоҳ мушарраф гаштааст. Имом Суютӣ дар китоби худ мефармояд: «Авлиёи баландмартаба паёмбаронро чунон мебинанд, ки гӯё онҳо намурдаанд. Сарвари мо, Паёмбар, Мусо алайҳиссаломро дар қабраш зинда дид ва ин мӯъҷиза буд. Ин гуна дидани авлиё низ каромат аст. Ба каромат бовар накардан аз нодонӣ сар мезанад.»
Дар ҳадиси шарифе, ки Ибни Ҳиббон, Ибни Моҷа ва Абӯдовуд ривоят кардаанд, фармуда шудааст: «Рӯзҳои ҷумъа ба ман бисёр салавот хонед! Инҳо ба ман расонда мешаванд.» Пурсиданд: «Оё пас аз марг низ расонда мешавад?» Фармуд: «Хок ҷасади паёмбаронро намепӯсонад. Чун мӯъмине ба ман салавот хонад, фариштае ба ман хабар дода, мегӯяд: „Фалон писари фалон аз уммати ту ба ту салом гуфт ва дуо кард.“»
Чунон ки Сарвари мо Расулуллоҳ дар зиндагиаш барои асҳобаш раҳмате аз Аллоҳ таъоло ва неъмати бузург буд, пас аз вафоташ низ барои тамоми умматаш неъмати бузург аст ва сабаби некиҳост. Дар ҳадиси шарифе, ки Бакр ибни Абдуллоҳи Музанӣ ривоят кардааст, Расули акрам фармуд: «Ҳаёти ман барои шумо хайр аст. Шумо ба ман нақл мекунед, ман ҳам ба шумо нақл мекунам. Пас аз марг вафоти ман низ барои шумо хайр хоҳад буд. Амалҳои шумо ба ман нишон дода мешаванд. Чун корҳои неки шуморо бинам, Аллоҳ таъолоро ҳамд мегӯям. Чун корҳои бади шуморо бинам, барои шумо афву омурзиш металабам.»7
Ҳазрати Қусам ибни Аббос ба хизмати дафни Сарвари мо Расулуллоҳ мушарраф шуда буд. Чун хизмат дар қабр ба охир расид, аз ҳама охир ӯ берун баромад. Вай гуфт: «Охирин касе, ки рӯи мубораки Расулуллоҳро дид, ман ҳастам. Дар қабр лабони муборакаш меҷунбиданд. Бар Ӯ хам шуда, гӯш додам. Мефармуд: (Ё Раббӣ! Умматам!.. Ё Раббӣ! Умматам!..)»8
Дидани Сарвари мо, Паёмбар
Оё Сарвари мо Расулуллоҳро дар хобу бедорӣ дидан мумкин аст? Агар мумкин бошад, он ки дида мешавад, худи Ӯст ё монанди Ӯ? Олимони мо ба ин савол ҷавобҳои гуногун додаанд. Онҳо якдилона гуфтаанд, ки Ӯ дар қабр зинда аст, ва баъд бештарашон баён фармудаанд, ки худи Ӯ дида мешавад. Ин аз ҳадисҳои шариф низ маълум мешавад. Дар ҳадиси шарифе фармуда шудааст: «Касе, ки маро дар хоб бубинад, гӯё дар бедорӣ дидааст.»9 Барои ҳамин ҳазрати Имом Нававӣ гуфт: «Ӯро дар хоб дидан айни худи Ӯро дидан аст.» Дар ҳадиси шариф фармуда шудааст: «Касе, ки маро дар хоб бубинад, дуруст дидааст; зеро шайтон ба сурати ман даромада наметавонад.»10
«Касе, ки маро дар хоб бубинад, гӯё дар бедорӣ дидааст» Ҳадиси шариф
Ҳазрати Иброҳими Лақонӣ мефармояд: «Олимони ҳадис якдилона хабар додаанд, ки Расулуллоҳ чунон ки дар хоб, дар бедорӣ низ дида шуда метавонад.» Барои ҳар ду ҳол мисолҳои бисёр овардан мумкин аст. Чандтоашро нақл мекунем:
Ҳазрати Муъиниддини Чиштӣ ба ҳар диёре, ки мерафт, қабристонҳоро зиёрат мекард ва муддате он ҷо мемонд. Дар ҳар ҷое, ки мерасид, чун ӯро мешинохтанд ва овозааш паҳн мешуд, дигар намемонд ва бехабар аз ҳама пинҳонӣ баромада мерафт. Яке аз ин сафарҳояш ба Макка буд. Ба Маккаи мукаррама рафт ва Каъбаи муаззамаро зиёрат кард. Муддате дар Макка монд ва аз он ҷо ба Мадинаи мунаввара рафт. Рӯзе, ки қабри шарифи Паёмбари моро зиёрат мекард, аз турбати Ӯ садое шуниданд: «Муъиниддинро садо кунед!» Бо ин амр турбатдор фарёд зад: «Муъиниддин!» Аз чанд ҷо садои «Лаббайк!» баромад. Баъд гуфтанд: «Кадом Муъиниддинро мехоҳӣ? Дар ин ҷо касони зиёде ҳастанд, ки номашон Муъиниддин аст.» Он гоҳ турбатдор баргашт ва назди дари Равзаи мутаҳҳара истод. Ду бор садоеро шунид, ки нидо мекард: «Муъиниддини Чиштиро садо кун!» Турбатдор бо ин амр рӯ ба ҷамоат фарёд зад: «Муъиниддини Чиштиро мехоҳанд!»
Ҳазрати Муъиниддини Чиштӣ ин суханро шунида, ҳолаш тамоман дигаргун шуд. Гирякунону ашкрезон ва салавотхонон ба турбати Паёмбари маҳбуби мо наздик шуд ва бо адаб истод. Дар ин ҳангом садое шунид: «Эй Қутбул-машоих! Дарун биё!»
Паёмбари мо фармуд: «Ту хизматгузори дини ман ҳастӣ. Ту бояд ба Ҳиндустон биравӣ. Ба Ҳиндустон рав. Он ҷо шаҳре ҳаст, ки Аҷмер ном дорад. Дар он ҷо яке аз фарзандонам (наберагонам) бо номи Сайид Ҳусайн ҳаст. Вай ба нияти ҷиҳоду ғазо ба он ҷо рафта буд. Ҳамин ҳоло шаҳид шуд. Аҷмер наздик аст ба дасти кофирон афтад. Ба сабаб ва баракати ба он ҷо рафтани ту ислом паҳн хоҳад шуд ва кофирон хор гашта, нотавону бетаъсир хоҳанд монд.» Баъд ба ӯ аноре дод ва фармуд: «Ба ин анор бодиққат нигоҳ кун, то бубинӣ ва бифаҳмӣ, ки ба куҷо хоҳӣ рафт.» Ҳазрати Муъиниддини Чиштӣ анореро, ки Сарвари мо, Паёмбар, дода буд, гирифт, чунон ки амр шуда буд, ба он нигарист ва ҳар чиро, ки миёни машриқу мағриб аст, тамоман дид. Ҳазрати Аҳмади Рифоӣ ба ҳаҷ рафта буд. Ҳангоми бозгашт, вақте ки дар Мадинаи мунаввара турбати мубораки Сарвари мо Расули акрамро зиёрат мекард, манзумае бо чунин маъно хонд:
Барои бӯсидани хокат дур будем, эй сарвари ман;
худам омада наметавонистам, рӯҳамро ба ҷои худ мефиристодам.
Акнун неъмати зиёрати ту насиб гашт;
дасти муборакатро деҳ, то лабам бибӯсад, эй Ҳабиб!
Чун шеър тамом шуд, аз қабри Паёмбари маҳбуби мо дастони муборакаш намоён гаштанд. Сайид Аҳмади Рифоӣ низ бо ниҳояти таъзиму эҳтиром дасти мубораки Сарвари мо, Паёмбарро бӯсид. Ҳамаи ҳозирон бо ҳайрат ин ҳодисаро диданд. Пас аз бӯсидани дасти мубораки Сарвари мо, Паёмбар, вай бар остонаи дарҳои Равзаи мутаҳҳара дароз кашид ва гирён аз ҳамаи ҷамоати он ҷо илтиҷо кард: «Аз болои ман пой монда гузаред!» Олимон маҷбур шуданд, ки аз дарҳои дигар бароянд. Ин каромат бисёр машҳур гашт ва забон ба забон то замони мо расидааст. Ҳоли ҳазрати Ибни Обидин дар пайравӣ ба дин машҳур аст; кароматҳо ва манқабатҳояш бисёранд.
Дар намозҳои панҷгона ҳангоми хондани таҳиёт Сарвари мо Расулуллоҳро бо чашми сар медид. Агар намедид, он намозро аз нав мехонд. Яке аз бузургтарин олимони ислом, муҷаддиди ҳазораи дуюм, Имоми Раббонӣ ҳазрати Аҳмади Форуқии Сарҳиндӣ фармуд: «Дар рӯзҳои охири рамазони шариф ҳоли бағоят зебое рӯй дод. Дар бистарам дароз кашида, чашмонамро пӯшида будам. Ҳис кардам, ки касе омада, бар бистарам нишаст. Ногаҳон чӣ мебинам! Сайид ва сарвари аввалину охирин буд. Дарҳол худро ҷамъ кардам. Паёмбари маҳбуби мо фармуд: „Омадаам, ки барои ту иҷозатнома нависам. Барои ҳеҷ кас чунин иҷозатнома нанавиштаам.“ Дидам, ки дар матни он иҷозатнома лутфҳои бузурги марбут ба ин дунё ва дар пушташ иноятҳои бисёри марбут ба он дунё навишта шудаанд.»
Ҳазрати Абдулқодири Гелонӣ дар китоби «Ғуния» аз ҳазрати Иброҳими Тамимӣ нақл карда, чунин баён мекунад: Хизр алайҳиссалом ба ман гуфт: «Агар хоҳӣ Расулуллоҳро дар хоб бубинӣ, пас аз хондани намози шом, бе он ки то намози хуфтан бо касе сухан гӯӣ, бархеста, намози аввобинро, ки пас аз намози шом аст, мехонӣ. Ҳар ду ракъатро бо як салом тамом мекунӣ.
Дар ҳар ракъат як бор Ҳамд, яъне сураи Фотиҳа, ва ҳафт бор сураи Ихлосро мехонӣ. Пас аз он ки намози хуфтанро низ бо ҷамоат хондӣ, ба хонаат омада, витрро мехонӣ. Вақте ки барои хоб мехобӣ, низ ду ракъат намоз хонда, дар ҳар ракъат Ҳамд ва ҳафт бор сураи Ихлосро мехонӣ. Пас аз намоз ба саҷда афтода, ҳафт бор аз Аллоҳ таъоло истиғфор мекунӣ ва ҳафт бор мегӯӣ: „Субҳоналлоҳи вал-ҳамду лиллоҳи ва ло илоҳа иллаллоҳу валлоҳу акбар ва ло ҳавла ва ло қуввата илло биллоҳил-алиййил-азим“. Сипас сари худро аз саҷда бардошта, нишаста, дастҳоятро баланд карда, мегӯӣ: „Ё Ҳаййу, ё Қаййуму, ё Залҷалоли вал-икром, ё Илоҳал-аввалина вал-охирин, ва ё Раҳмонад-дунё вал-охирати ва Раҳимаҳумо, ё Раббӣ, ё Раббӣ, ё Раббӣ, ё Аллоҳ, ё Аллоҳ, ё Аллоҳ“.
Сипас бархеста, ҳамон дуоро мехонӣ. Сипас ба саҷда афтода, ҳамон дуоро мехонӣ. Сипас сари худро аз саҷда бардошта, рӯ ба қибла карда, ба ҳар тарзе, ки хоҳӣ, дароз кашида, мехобӣ. То хоб бар ту ғолиб ояд, ба Сарвари мо, Паёмбар, салавоти шариф мефиристӣ.»
Гуфтам: «Мехоҳам бигӯӣ, ки ин дуоро аз кӣ омӯхтаӣ.» Ҳазрати Хизр гуфт: «Магар ба ман бовар надорӣ?» Гуфтам: «Қасам ба Аллоҳ таъоло, ки Муҳаммад алайҳиссаломро паёмбари барҳақ фиристодааст, ки ба ту бовар дорам.»
Хизр алайҳиссалом фармуд: «Ман дар маҷлисе ҳозир будам, ки Расулуллоҳ ин дуоро омӯзонд ва васият кард. Ин дуоро аз касе омӯхтам, ки Ӯ ба вай омӯзонда буд.» Ман ҳам чунон ки Хизр алайҳиссалом гуфта буд, кардам. Дар бистарам ба Сарвари мо, Паёмбар, салавоти шариф хонданро сар кардам. Аз шодии он ки Сарвари мо, Паёмбарро хоҳам дид, хобам парид ва то субҳ хоб карда натавонистам.
«Олимони ҳадис якдилона хабар додаанд, ки Расулуллоҳ чунон ки дар хоб, дар бедорӣ низ дида шуда метавонад» Иброҳими Лақонӣ (раҳматуллоҳи алайҳ)
Намози бомдодро хондам ва то баланд шудани офтоб нишастам. Намози зуҳо, яъне намози чоштро хондам. Бо худ гуфтам: «Агар ба шом бирасам, ҳамон кореро, ки дишаб кардам, боз мекунам.» Ҳамон дам хобам бурдааст. Дар хоб фариштагон омаданд ва маро бардошта, ба Ҷаннат бурданд. Дар он ҷо кӯшкҳову қасрҳое, ки аз ёқут, зумуррад ва марворид сохта шуда буданд, ва ҷӯйҳое аз асал, шир ва нӯшокиҳои Ҷаннат дидам. Аз фариштагоне, ки маро ба Ҷаннат бурда буданд, пурсидам: «Ин кӯшк аз они кист?» Гуфтанд: «Аз они касонест, ки ҳамон амалеро, ки ту кардӣ, мекунанд.» То аз таомҳои Ҷаннат нахӯронданд ва аз обҳои Ҷаннат нанӯшонданд, маро аз Ҷаннат берун набароварданд. Баъд маро аз Ҷаннат бароварда, ба ҷое, ки будам, баргардонданд.
Пас аз он Сарвари мо Расулуллоҳ бо ҳафтод паёмбар ва ҳафтод саф фаришта, ки фосилаи миёни ҳар ду саф ба андозаи миёни машриқу мағриб буд, назди ман омад, салом дод ва дастамро гирифт. Дар ин ҳангом гуфтам: «Ё Расулаллоҳ! Хизр алайҳиссалом гуфт, ки ин ҳадисро аз ту шунидааст.» Сарвари мо, Паёмбар, фармуд: «Хизр рост гуфт, он чи нақл кардааст, дуруст аст. Хизр донотарини аҳли замин аст. Сардори абдол аст. Аз лашкарҳои Аллоҳ дар рӯи замин аст.»
Боз гуфтам: «Ё Расулаллоҳ! Барои касе, ки ин амалро ба ҷо орад, ғайр аз он чи ман дидам, подоши дигаре ҳаст?» Фармуд: «Чӣ подоше аз он чи ту дидӣ ва ба ту эҳсон шуд, болотар буда метавонад? Ту ҷой ва мақоми худро дар Ҷаннат дидӣ. Аз меваҳояш хӯрдӣ ва аз нӯшокиҳояш нӯшидӣ. Бо ман фариштагон ва паёмбаронро дидӣ. Ҳуриёнро дидӣ.»
Гуфтам: «Ё Расулаллоҳ! Касе, ки амали маро ба ҷо орад, вале он чиро, ки ман дар хоб дидам, набинад, ба ӯ ҳам он чи ба ман эҳсон шуд, дода мешавад?» Фармуд: «Қасам ба Аллоҳ таъоло, ки маро паёмбари барҳақ фиристодааст, гуноҳони кабирае, ки он кас кардааст, бахшида мешаванд. Ғазаби Аллоҳ таъоло дар бораи он кас бардошта мешавад. Қасам ба Аллоҳ таъоло, ки маро паёмбари барҳақ фиристодааст, касе, ки ин амалро анҷом диҳад, гарчанде он чиро, ки ту дар хоб дидӣ, набинад, он чи ба ту дода шуд, ба ӯ низ дода мешавад. Аз осмон садое нидо мекунад: „Аллоҳ таъоло касеро, ки ин амалро анҷом дод, ва уммати Муҳаммадро аз машриқ то мағриб омурзид.“»
Гуфтам: «Ё Расулаллоҳ! Чунон ки ман ҷамоли ту ва Ҷаннатро дидам, оё он кас низ аз инҳо насибе дорад?» Фармуд: «Оре, ҳама ба ӯ дода мешавад.»
Гуфтам: «Ё Расулаллоҳ! Оё ин дуоро ба ҳамаи мӯъминон, аз марду зан, омӯзондан ва савобҳояшро ба онҳо гуфтан раво аст?» Фармуд: «Қасам ба Аллоҳ таъоло, ки маро паёмбари барҳақ фиристодааст, ин амалро ғайр аз касоне, ки Аллоҳ таъоло онҳоро саид офаридааст, касе анҷом намедиҳад.» Касе, ки Паёмбари мо Муҳаммад алайҳиссаломро дар хоб бо сурати ҳақиқиаш бубинад, бешак Ӯро дидааст; зеро шайтон ба сурати Ӯ даромада наметавонад. Аммо шайтон метавонад ба сурати дигаре даромада, худро нишон диҳад. Барои касе, ки Расулуллоҳро намешиносад, инро фарқ кардан осон нест. Баъзе олимон низ фармудаанд: «Сарвари мо, Паёмбарро ба сурати дигар дидан низ дидани Ӯст; аммо ин аломати нуқсоне дар дини он шахс аст. Ҳар касе, ки Сарвари мо, Паёмбарро дар хоб бо сурати ҳақиқиаш бубинад ва мӯъмин бимирад, ба Ҷаннат меравад.»
Абӯҳурайра ин ҳадиси шарифи Сарвари моро ривоят кардааст: «Агар касе дар шаби ҷумъа ду ракъат намоз хонад ва дар ҳар ракъат Фотиҳа ва Оятулкурсиро як бор ва сураи Ихлосро понздаҳ бор хонад ва пас аз намоз ҳазор бор гӯяд: „Аллоҳумма салли ало Муҳаммадинин-набиййил-уммиййи“, пеш аз он ки ҷумъаи дигар фаро расад, маро дар хобаш мебинад. Ҳамаи гуноҳони гузашта ва ояндаи он кас бахшида мешаванд. Ҷаннат аз они касонест, ки маро мебинанд.»
Зиёрати қабри шарифи Сарвари мо, Паёмбар
Сарвари мо Фахри коинот фармуд: «Касе, ки пас аз вафотам маро зиёрат кунад, гӯё дар зиндагиам маро зиёрат кардааст.» Дар ҳадиси шарифе, ки дар китоби «Миръоти Мадина» омадааст, фармуд: «Касе, ки қабрамро зиёрат кунад, шафоати ман барои ӯ воҷиб шуд.» Ин ҳадиси шарифро Ибни Хузайма, Баззор, Дорақутнӣ ва Табаронӣ ривоят кардаанд. Дар ҳадиси шарифи дигаре, ки ҳазрати Баззор ривоят кардааст, фармуда шудааст: «Касе, ки қабрамро зиёрат кунад, шафоати ман барои ӯ ҳалол шуд.» Дар ҳадиси шарифе, ки дар «Муслими шариф» ва дар китоби «Муъҷам»-и Абӯбакр ибни Муқрӣ омадааст, фармуда шудааст: «Агар касе барои зиёрати ман биёяд ва ғайр аз он нияте надошта бошад, рӯзи қиёмат сазовори он мешавад, ки барояш шафоат кунам.» Ин ҳадиси шариф хабар медиҳад, ки Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам барои онҳое, ки ба нияти зиёрати Ӯ ба Мадинаи мунаввара меоянд, шафоат хоҳад кард.
Зинҳор аз тарки адаб, ин кӯи маҳбуби Худост,
назаргоҳи илоҳист, мақоми Мустафост ин!
Моҳи нав дар фалак ошиқи синачоки Бобус-салом аст,
қандили он Ҷавзост; матлаи нуру зиёст ин!
Хобгоҳи Ҳабиби Кибриёст; дар фазилат
бар Арши Ҷаноби Кибриё бартарӣ ёфтааст ин!
Аз партави ин хок зулмати адам зоил шуд;
мавҷудот аз кӯрӣ растанд; тӯтиёи ҳар ду чашм аст ин.
Нобӣ, бо шарти риояи адаб ба ин даргоҳ даро,
матофи қудсиён, бӯсагоҳи паёмбарон аст ин!
Нобӣ
Дар ҳадиси шарифи дигаре, ки Дорақутнӣ ривоят кардааст, фармуда шудааст: «Касе, ки ҳаҷ гузорад ва маро зиёрат накунад, маро озурдааст.» Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам барои он зиёрат шуданро мехост, ки умматаш аз ин роҳ низ савоб ба даст оранд. Барои ҳамин олимони фиқҳи мо пас аз адои фаризаи ҳаҷ ба Мадинаи мунаввара омада, дар масҷиди шариф намоз мехонданд. Баъд «Равзаи мутаҳҳара», минбари мунир ва қабри шарифро, ки аз Арши аъло афзалтар аст, зиёрат мекарданд; сипас ҷойҳоеро, ки Ӯ дар онҳо менишаст, роҳ мерафт ва такя мезад, сутунеро, ки ҳангоми омадани ваҳй ба он такя мекард, ва ҷойҳоеро, ки асҳоби киром ва тобеин аз он ҷо гузашта буданд, зиёрат карда, бо дидани онҳо баракат меёфтанд. Ин ҳамон асҳоб ва тобеин буданд, ки ҳангоми сохтану таъмири масҷид кор карда, бо додани молу пули худ мушарраф шуда буданд. Олимону солеҳоне, ки пас аз онҳо омаданд, низ баъди ҳаҷ ба Мадина омада, мисли олимони фиқҳи мо амал мекарданд. Чунон ки дирӯз буд, имрӯз ҳам ҳоҷиён ба ҳамин тартиб пойбанд буда, дар Мадинаи мунаввара зиёрат мекунанд.
«Агар касе барои зиёрати ман биёяд ва ғайр аз он нияте надошта бошад, рӯзи қиёмат сазовори он мешавад, ки барояш шафоат кунам» Ҳадиси шариф
Офтоби олимони ислом ҳазрати Абӯҳанифа фармуд: «Зиёрати қабри саодат, ки аз бартарин мустаҳабҳост, ибодатест наздик ба дараҷаи воҷиб.» Касе, ки ба зиёрати қабри шарифи Сарвари мо Расулуллоҳ меравад, бояд бисёр салавоти шариф фиристад. Дар ҳадиси шариф хабар дода шудааст, ки ин салавоту саломҳо ба Сарвари мо, Паёмбар, мерасанд. Одоби зиёрати Паёмбари маҳбуби мо чунин баён шудааст:
Чун шаҳри Мадинаи мунаввара аз дур намоён шавад, салавоту салом мефиристанд. Баъд мегӯянд: «Аллоҳумма ҳозо ҳараму Набиййика, фаҷъалҳу виқоятан лӣ минан-нори ва амонан минал-азоби ва сӯил-ҳисоб.» Агар имкон бошад, пеш аз даромадан ба шаҳр ё ба масҷид ғусл мекунанд. Бӯи хуш (атр) мемоланд. Либоси нав ва тоза мепӯшанд; зеро инҳо таъзиму эҳтиромро ифода мекунанд. Ба Мадинаи мунаввара бо фурӯтанӣ, виқор ва оромӣ медароянд. «Бисмиллоҳи ва ало миллати Расулиллоҳ» гуфта, бояд ояти каримаи 80-уми сураи Исроро хонд. Баъд «Аллоҳумма салли ало Муҳаммадин ва ало оли Муҳаммад. Вағфир лӣ зунубӣ вафтаҳ лӣ абвоба раҳматика ва фазлик» гуфта, ба Масҷиди Набавӣ медароянд. Сипас бояд дар паҳлӯи минбари Сарвари мо Расулуллоҳ ду ракъат намози таҳиятул-масҷид хонд ва чунон истод, ки сутуни минбар рӯ ба рӯи китфи рост ояд. Паёмбари маҳбуби мо дар ҳамин ҷо намоз мехонд. Ин ҷо миёни қабр ва минбари Сарвари мо, Паёмбар, аст. Дар ҳадиси шариф фармуда шудааст: «Миёни қабри ман ва минбари ман боғест аз боғҳои Ҷаннат. Минбари ман бар болои ҳавзи ман аст.»11 Баъд барои он ки Аллоҳ таъоло зиёрати қабри мубораки Расулуллоҳро насибаш кардааст, бояд ба саҷда афтод.
Пас аз дуо бояд бархост ва ба қабри шарифи Сарвари мо, Паёмбар, яъне ба ҳуҷраи саодат омада, пушт ба қибла, рӯ ба рӯи мубораки Расулуллоҳ, тақрибан ду метр дуртар бо адаб истод. Аз ин наздиктар намераванд. Бояд бо хушӯъ ва хузӯъ буд ва, чунон ки Аллоҳ таъоло дар Қуръони карим амр фармудааст, дар назди Сарвари мо Расулуллоҳ чунон бо адаб истод, ки гӯё Ӯ зинда аст ва инсон дар ҳузури олии Ӯст. Оромӣ ва виқорро набояд аз даст дод. Дастро ба деворҳои қабри шариф нагузошта, дуртар бо адаб истодан ба эҳтиром мувофиқтар аст. Бояд мисли намоз истод. Бояд сурати мубораку латифи Сарвари мо Расулуллоҳро пеши назар овард ва андешид, ки Ӯ зиёраткунандаро мешиносад, сухан, салом ва дуоҳояшро мешунавад, ҷавоб мефармояд ва омин мефармояд. Чунон ки Сарвари мо Расулуллоҳ фармудааст: «Касе, ки дар назди қабрам ба ман салавот хонад, онро мешунавам.» Дар ҳадиси шариф низ хабар дода шудааст, ки бар сари қабри шарифи Сарвари мо Расулуллоҳ фариштае вакил гузошта шудааст ва вай саломи касонеро аз умматаш, ки салом медиҳанд, ба Ӯ мерасонад. Баъд мегӯянд: «Ассалому алайка, ё сайидӣ, ё Расулаллоҳ! Ассалому алайка, ё Набиййаллоҳ! Ассалому алайка, ё Сафиййаллоҳ! Ассалому алайка, ё Ҳабибаллоҳ! Ассалому алайка, ё Набиййар-раҳмати! Ассалому алайка, ё Шафиъал-уммати! Ассалому алайка, ё Сайидал-мурсалин! Ассалому алайка, ё Хотаман-набиййин!»
«Аллоҳ таъоло ба ту олитарин подош ва ҷазоро эҳсон фармояд. Шаҳодат медиҳам, ки ту вазифаи паёмбарии худро адо кардӣ. Амонатро адо кардӣ. Ба умматат насиҳат кардӣ. То даме ки яқин (марг) ба ту расид, дар роҳи Аллоҳ таъоло ҷиҳод кардӣ. Аллоҳ таъоло то рӯзи қиёмат бар ту салавоту салом фиристад. Ё Расулаллоҳ! Мо аз ҷойҳои бисёр дур назди ту омадаем. Омадаем, ки қабри шарифатро зиёрат кунем, ҳаққи туро адо кунем, корҳои кардаатро дар ҷояш бубинем, бо зиёрати ту баракат ёбем ва хоҳиш кунем, ки назди Аллоҳ таъоло шафоаткунандаи мо бошӣ. Зеро хатоҳоямон пуштамонро хам кардааст. Гуноҳонамон бар китфамон гаронӣ мекунад. Ё Расулаллоҳ! Ту ҳам шафоаткунанда ва ҳам касе ҳастӣ, ки шафоаташ қабул мешавад. Мақоми Маҳмуд ба ту ваъда дода шудааст. Аллоҳ таъоло низ дар Қуръони карим (дар ояти каримаи 64-уми сураи Нисо, ки маънояш ин аст) мефармояд: „Мо ҳар паёмбарро танҳо барои он фиристодем, ки бо амри Аллоҳ таъоло (аз ҷониби қавме, ки ба сӯи онҳо фиристода шуда буд) ба ӯ итоат карда шавад. Агар онҳо пас аз он ки бар нафсҳои худ зулм (ба худ зиён) карданд, назди ту биёянд ва аз Аллоҳ таъоло омурзиш бихоҳанд ва Расули Ман низ барои онҳо истиғфор кунад, Аллоҳ таъолоро бешак тавбапазиру меҳрубон меёбанд.“ Мо ба ҳузури ту омадаем; аммо бар нафсҳои худ зулм кардаем. Омурзиши гуноҳонамонро мехоҳем. Ё Расулаллоҳ! Назди Аллоҳ таъоло барои мо шафоат кун. Ё Расулаллоҳ! Аз Аллоҳ таъоло бихоҳ, ки рӯҳи моро бар суннати ту бигирад, фардо дар рӯзи қиёмат моро дар миёни касоне қарор диҳад, ки бо ту ба маҳшар меоянд, ва расидан ба ҳавзи ту ва аз ҳавзи ту нӯшиданро насибамон кунад. Ё Расулаллоҳ! Шафоати туро мехоҳем.» Бояд чунин дуо кард ва сипас ояти каримаи 10-уми сураи Ҳашрро хонд, ки маънояш чунин аст: «… Эй Парвардигори мо! Моро ва бародаронамонро, ки бо имон пеш аз мо гузаштаанд, биёмурз! Дар дилҳои мо барои касоне, ки имон овардаанд, кинае магузор! Эй Парвардигори мо! Бешак Ту соҳиби шафқат ва раҳматӣ!..»
Сипас саломи касонеро, ки салом фиристодаанд, расонда, бояд гуфт: «Ассалому алайка, ё Расулаллоҳ! Фалон кас аз ту мехоҳад, ки назди Аллоҳ таъоло шафоаткунандаи ӯ бошӣ. Барои ӯ ва барои ҳамаи мусалмонон шафоат кун» ва ҳар қадар ки хоҳад, салавот хонад.
Баъд ним метр ба тарафи рост гузашта, рӯ ба рӯи сари мубораки ҳазрати Абӯбакри Сиддиқ бояд чунин дуо кард: «Ассалому алайка, ё халифата Расулиллоҳ! Ассалому алайка, ё рафиқаҳу фил-ғор! Ассалому алайка, ё аминаҳу алал-асрор! Аллоҳ таъоло ба ту ҳамчун имоми ин уммат олитарин подош ва ҷазоро лутф кунад. Ту ба беҳтарин шакл халифаи Расулуллоҳ шудӣ. Суннати олии Ӯро ба беҳтарин тарз пайравӣ кардӣ. Бо муртадон (аз дин баргаштагон) ва бо касоне, ки аз роҳи рост ҷудо шуда буданд, ҷангидӣ. Ҳамеша ҳақро гуфтӣ. То вафот кардӣ, ёвари аҳли роҳи ҳақ будӣ. Салом, раҳмат ва баракати Аллоҳ таъоло бар ту бод! Илоҳо! Бо раҳмати Худ рӯҳи моро бар муҳаббати ӯ бигир. Зиёрати моро аз ӯ бесамар магардон!»
«Миёни қабри ман ва минбари ман боғест аз боғҳои Ҷаннат. Минбари ман бар болои ҳавзи ман аст» Ҳадиси шариф
Баъд боз ним метр ба тарафи рост, рӯ ба рӯи қабри ҳазрати Умар гузашта, бояд гуфт: «Ассалому алайка, ё Амирал-мӯъминин! Ассалому алайка, ё Музҳирал-ислом! Ассалому алайка, ё Мукассирал-аснам! Аллоҳ таъоло ба ту олитарин ҷазо ва подош диҳад. Ҳам дар зиндагӣ ва ҳам дар марги худ ба ислом ва мусалмонон ёрӣ додӣ. Сарпарасти ятимон будӣ. Ба хешовандон некӣ кардӣ. Барои мусалмонон раҳбаре будӣ, ки онҳо аз ту розӣ буданд; худ бар ҳидоят будӣ ва мардумро низ ба роҳи рост мебурдӣ. Корҳои онҳоро ҷамъ оварда, ба тартиб андохтӣ. Фақирони онҳоро сарватманд сохтӣ ва захмҳояшонро бастӣ. Салом, раҳмат ва баракати Аллоҳ таъоло бар ту бод!»
Сипас ба ҳазрати Абӯбакр ва ҳазрати Умар хитоб карда, бояд гуфт: «Ассалому алайкумо, ё заҷиъай Расулиллоҳи ва рафиқайҳи ва вазирайҳи ва муширайҳи вал-муъовинайни лаҳу алал-қиёми фид-дини вал-қоимайни баъдаҳу би масолиҳил-муслимин! Аллоҳ таъоло ба шумо беҳтарин ҷазоро диҳад. Шуморо назди Расулуллоҳ васила қарор медиҳем, то аз Аллоҳ таъоло бихоҳед, ки Расулуллоҳ барои мо шафоат кунад, саъйи моро қабул кунад, моро бар дини ислом бимиронад ва боз бар дини ислом зинда гардонад ва рӯзи қиёмат дар миёни наздикони Расулуллоҳ ҳашр кунад.»
Баъд бояд барои худ, падару модараш, барои касоне, ки аз ӯ дуо хостаанд, ва барои ҳамаи мусалмонон дуо кунад. Пас аз он рӯ ба рӯи мубораки Сарвари мо Расулуллоҳ истода, чунин дуо мекунад: «Илоҳо! Ту мефармоӣ: „Мо ҳар паёмбарро танҳо барои он фиристодем, ки бо амри Аллоҳ таъоло (аз ҷониби қавме, ки ба сӯи онҳо фиристода шуда буд) ба ӯ итоат карда шавад. Агар онҳо пас аз он ки бар нафсҳои худ зулм (ба худ зиён) карданд, назди ту биёянд ва аз Аллоҳ таъоло омурзиш бихоҳанд ва Расули Ман низ барои онҳо истиғфор кунад, Аллоҳ таъолоро бешак тавбапазиру меҳрубон меёбанд.“12 Ё Раббӣ! Бо пайравӣ аз каломи олии Ту ва фармонбардорӣ аз амри Ту мехоҳем, ки Паёмбари маҳбуби Ту дар ҳузури Ту барои мо шафоат кунад.» Пас аз ин дуо ояти каримаи 10-уми сураи Ҳашрро, ки пештар хонда буд, мехонад, ки маънояш чунин аст:
«Эй Парвардигори мо! Моро ва бародаронамонро, ки бо имон пеш аз мо гузаштаанд, биёмурз! Дар дилҳои мо барои касоне, ки имон овардаанд, кинае магузор! Эй Парвардигори мо! Бешак Ту соҳиби шафқат ва раҳмати бисёрӣ!» Баъд бо хондани оёти каримаи «Раббанағфир лано ва ли обоино ва ли уммаҳотино ва ли ихвонинал-лазина сабақуно бил-имон», «Раббано отино…» ва «Субҳона Раббика…» зиёрати ҳуҷраи саодатро ба охир мерасонад. Сипас ба Равзаи мутаҳҳара, ки миёни қабри Расулуллоҳ ва минбари Ӯст, меояд. Ин ҷо ҷои чоркунҷа аст. Дар он ҷо ҳар қадар ки хоҳад, намоз мехонад, дуо мекунад, тасбеҳ мегӯяд ва Аллоҳ таъолоро ҳамду сано мегӯяд. Баъд назди минбар меояд. Бо нияти он ки баракати Расулуллоҳ ба ӯ бирасад, дасташро ба ҷое мегузорад, ки Сарвари мо, Паёмбар, ҳангоми хондани хутба дасти муборакашро бар он мегузошт. Он ҷо ду ракъат намоз мехонад. Ҳар чӣ хоҳад, аз Аллоҳ таъоло металабад. Аз ғазаби Аллоҳ таъоло ба раҳмати Ӯ паноҳ мебарад. Баъд назди сутуне меояд, ки дар ҷои пештараи сутуни Ҳаннона гузошта шудааст. Ҳаннона сутунест, ки чун Сарвари мо Расулуллоҳ барои хондани хутба ба минбар гузашту онро тарк кард, нола кард ва баъд, вақте ки Расулуллоҳ фуромада, онро ба оғӯш гирифт, ором шуд. Баъд назди сутуне меояд, ки ҳазрати Абӯлубоба худро ба он баста, тавба карда буд. Он ҷо ду ракъат намоз хонда, ба даргоҳи Аллоҳ таъоло тавба ва истиғфор мекунад. Ҳар дуое, ки хоҳад, мекунад.
Дар муддате, ки он ҷо мемонад, бояд шабҳояшро бо хондани Қуръони карим, бо зикри Аллоҳ таъоло, бо дуои пинҳону ошкор дар назди минбару қабр ва бо робита гузаронад. Пас аз зиёрати Сарвари мо Расулуллоҳ ба қабристони Бақеъ рафтан ва онро зиёрат кардан низ мустаҳаб аст. Баъд бояд қабрҳои дигар, хусусан қабри Сайидушшуҳадо (сарвари шаҳидон) ҳазрати Ҳамзаро зиёрат кард. Ҳамчунин дар Бақеъ бояд ҳазрати Аббос ва касонеро, ки он ҷо мадфунанд, зиёрат кард: Ҳасан ибни Алӣ, Зайнулобидин, писараш Муҳаммад Боқир ва писари ӯ Ҷаъфари Содиқ, Амирулмӯъминин ҳазрати Усмон, Иброҳим писари Сарвари мо Расулуллоҳ, ҳамсарони поки Сарвари мо Расулуллоҳ, ки он ҷо мадфунанд, аммааш Сафия ва бисёр дигар бузургони саҳоба ва тобеин (разияллоҳу анҳум аҷмаъин). Дар масҷиди Фотима дар Бақеъ бояд намоз хонд. Рӯзи панҷшанбе зиёрат кардани шаҳидони Уҳуд мустаҳаб аст. Он ҷо бояд гуфт: «Саломун алайкум бимо сабартум, фаниъма уқбад-дор. Саломун алайкум ё аҳла дорил-қавмил-мӯъминин, ва инно иншоаллоҳу ан қарибин бикум лоҳиқун.» Баъд бояд Оятулкурсӣ ва сураи Ихлосро хонд. Касоне, ки ҳуҷраи саодатро зиёрат мекунанд, бояд хеле ҳушёр бошанд. Дар дилашон андешаи дунё набошад. Бояд дар бораи нури мубораки Муҳаммад алайҳиссалом ва баландии дараҷаи Ӯ фикр кунанд. Дуоҳоеро, ки бо андешаи корҳои дунё, фоида ёфтан аз дидор бо бузургон ва хариду фурӯш карда мешаванд, Аллоҳ таъоло қабул намекунад ва онҳо ба мурод намерасанд. Зиёрати ҳуҷраи саодат ибодати шариф аст. Дар бораи касоне, ки ба ин бовар надоранд, тарси он ҳаст, ки аз мусалмонӣ бароянд; зеро инҳо ба Аллоҳ таъоло, ба Расули Ӯ ва ба ҳамаи мусалмонон мухолифат кардаанд. Гарчанде чанд нафар аз олимони моликӣ гуфтаанд, ки зиёрати Сарвари мо Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам воҷиб аст, ба иттифоқ баён шудааст, ки мустаҳаб аст.
«Эй Парвардигори мо! Моро ва бародаронамонро, ки бо имон пеш аз мо гузаштаанд, биёмурз! Дар дилҳои мо барои касоне, ки имон овардаанд, кинае магузор! Эй Парвардигори мо! Бешак Ту соҳиби шафқат ва раҳмати бисёрӣ» Ҳашр: 10
АС-СУБҲУ БАДО
Ассубҳу бадо мин талъатиҳӣ.
Валлайлу даҷо мин вафратиҳӣ.
Фоқар-русуло фазлан ва уло.
Аҳдас-субуло ли далолатиҳӣ.
Субҳ нури худро аз чеҳраи Ӯ гирифт.
Шаб бошад, торикии худро аз мӯи сиёҳи Ӯ гирифт.
Ӯ бо фазилат ва баландии худ аз ҳамаи расулон бартар шуд.
Ҳидоятёфтагон роҳи худро бо раҳнамоии Ӯ ёфтанд.
Канзул-карами мавланниъами.
Ҳодил-умами ли шариъатиҳӣ.
Азкан-насаби аълал-ҳасаби.
Куллул-араби фӣ хизматиҳӣ.
Ганҷинаи саховат буд ва аз он ганҷина эҳсон мекард.
Умматҳоро ба дин ва ҳидояти худ расонд.
Насабаш бисёр пок ва шарафаш бисёр воло аст.
Ҳамаи арабҳо дар хизмати Ӯянд.
Саъатиш-шаҷару натақал-ҳаҷару.
Шуққал-қамару би ишоратиҳӣ.
Ҷибрилу ато лайлата асро.
Вар-Раббу даъо ли ҳазратиҳӣ.
Дарахтон ба ҳузураш давиданд, сангҳо ба забон омада, сухан гуфтанд.
Бо ишораи (мӯъҷизанамои) Ӯ моҳ ду пора шуд.
Дар шаби Исро Ҷабраил (алайҳиссалом) назди Ӯ омад.
Ва Парвардигораш Ӯро ба ҳузури Худ даъват фармуд.
Нолаш-шарафо валлоҳу афо.
Аммо салафо мин умматиҳӣ.
Фа Муҳаммадуно ҳува сайидуно.
Фал-иззу лано би иҷобатиҳӣ.
Ӯ ба мартабаҳои бузург ноил гашт.
Аллоҳ (ҷалла ҷалолуҳу) низ уммати Ӯро бахшид.
Муҳаммади мо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам), ки Ӯ сарвари мост.
Азбаски Ӯро қабул кардем, шараф аз они мост.
Абдуллоҳ ибни Равоҳа (разияллоҳу анҳ)