Кӯдакӣ

Супурдани Ӯ ба доя

Вақте ки модари мо Омина кӯдаки пурнури худро ба оғӯш гирифт, гӯё андӯҳи вафоти шавҳараш ҳазрати Абдуллоҳро фаромӯш кард. Модараш нӯҳ рӯз Сарвари мо, Паёмбарро шир дод; баъд Сувайба хотун, канизи Абӯлаҳаб, чанд рӯз ба Ӯ доягӣ кард. Сувайба хотун пеш аз Ӯ ҳазрати Ҳамзаро ва пас аз Ӯ Абӯсаламаро низ шир дода буд. Ҳофиз Ибни Ҷазарӣ мегӯяд: «Абӯлаҳабро дар хоб диданд ва аз ҳолаш пурсиданд; гуфт: „Дар қабр азоб мекашам. Аммо ҳар сол, дар шабҳои дувоздаҳуми моҳи рабеъулаввал, азобам сабук мешавад. Оби хунукеро, ки аз миёни ду ангуштам мебарояд, мемакам ва тароват меёбам. Дар шабе, ки Расулуллоҳ ба дунё омад, канизам Сувайба ин муждаро ба ман овард. Ман аз шодӣ ӯро озод кардам ва амр кардам, ки дояи Ӯ шавад. Аз ин рӯ дар он шабҳо азобам сабук мешавад.“» Дар он замон аҳли Макка одат доштанд, ки фарзандонашонро ба доя супоранд. Кӯдаконро ба баландиҳои наздик, ки ҳавои тоза ва оби гуворо доштанд, мефиристоданд ва онҳо муддате назди дояҳояшон зиндагӣ мекарданд. Сабаби ин кор гармии ҳавои Макка буд. Ҳар сол бо ҳамин мақсад занони бисёре ба Макка меомаданд. Ҳар яке кӯдакеро барои шир додан гирифта, бо худ мебурд. Кӯдаконро калон карда, баргардонда месупурданд ва музду туҳфаҳои фаровон мегирифтанд. Соли валодати Сарвари мо, Паёмбар, низ занони бисёре аз қабилаи Бани Саъд, ки дар баландиҳо мезистанд, ба нияти доягӣ ба Макка омаданд. Ҳар яке аз онҳо барои шир додан кӯдакеро гирифта буд. Дар миёни қабилаҳои атрофи Макка қабилаи Бани Саъд бо шарофат, саховат, диловарӣ, фурӯтанӣ ва фасоҳат дар забони арабӣ шуҳрат дошт. Бузургони Қурайш бештар мехостанд, ки фарзандонашонро ба ҳамин қабила супоранд. Он сол дар сарзамини қабилаи Бани Саъд хушксолӣ ва қаҳтии сахт ҳукмрон буд. Ҳалима хотун аз ин қабила он ҳолро чунин нақл мекунад: «Он сол дар саҳроҳо гашта, алаф ҷамъ мекардам ва барои ёфтани он Аллоҳ таъолоро шукр мегуфтам. Гоҳе се рӯз мегузашт ва чизе ба даҳон намегузоштам. Дар чунин ҳол кӯдаке ба дунё овардам. Аз як тараф гуруснагӣ, аз тарафи дигар азоби таваллуд. Лаҳзаҳое буданд, ки аз гуруснагӣ заминро аз осмон ва шабро аз рӯз фарқ карда наметавонистам. Шабе дар саҳро хобам бурд. Дар хоб касе маро дар обе сафедтар аз шир ғӯтонид ва гуфт: „Аз ин об бинӯш.“ Сер нӯшидам. Боз маро водошт, ки бинӯшам. Нӯшидам ва нӯшидам; об аз асал ширинтар буд. Баъд аз ман пурсид: „Шират фаровон бод, эй Ҳалима! Маро шинохтӣ?“ Гуфтам, ки нашинохтам. Он гоҳ гуфт: „Ман ҳамон ҳамду шукре ҳастам, ки дар ҳоли сахтӣ ба ҷо меовардӣ. Эй Ҳалима! Ба Макка рав. Он ҷо «нуре» ҳамдами ту хоҳад шуд ва аз баракат саршор хоҳӣ гашт. Ин хобро ба ҳеҷ кас нагӯ!“ Чун бедор шудам, дидам, ки синаҳоям пур аз шир аст ва аз тангиву гуруснагӣ асаре намондааст.» Он сол ба сабаби қаҳтӣ дояҳо назар ба солҳои дигар бештар ба Макка омада буданд, то дар ивази музд кӯдаконро шир диҳанд ва бо ин аз тангӣ раҳо ёбанд.

«Мо барои бозӣ офарида нашудаем» Ҳадиси шариф

Саҳрои Бани Саъд

Ҳама мешитофтанд, ки кӯдакони хонаводаҳои сарватмандро бигиранд. Занон, ки шитобон омада буданд, ҳар кадом кӯдакеро гирифтанд. Азбаски Сарвари мо, Паёмбар, ятим буд, гумон мекарданд, ки музди чандоне нахоҳанд гирифт, ва намехостанд Ӯро бигиранд. Дар миёни он занон Ҳалима хотун низ буд, ки бо покдоманӣ, покӣ, ҳилм, яъне нармхӯӣ, ҳаё ва ахлоқи нек шуҳрат дошт. Уловашон лоғар буд ва аз ин рӯ ба Макка дер расиданд. Аммо ҳамин дер расидан сабаб шуд, ки ба беш аз он чи меҷустанд, даст ёбанд. Ҳалима ва шавҳараш кӯчаҳои Маккаро гаштанд ва диданд, ки кӯдакони хонаводаҳои сарватмандро бурдаанд. Бо вуҷуди ин намехостанд дастхолӣ баргарданд. Ягона орзуяшон ин буд, ки бо кӯдаке баргарданд.

Ниҳоят ба марде дучор омаданд, ки эҳтироми касро ба худ мекашид ва чеҳраи бисёр гиро дошт. Вай Абдулмутталиб, сарвари Макка буд. Хоҳиши онҳоро фаҳмида, гуфт, ки набераашро бигиранд, ки ба шарофати Ӯ ба давлату саодати бузург хоҳанд расид. Меҳру самимияти Абдулмутталиб онҳоро ба сӯи ӯ мекашид. Фавран пешниҳодашро қабул карданд. Сипас он бобои солхӯрда Ҳалима хотунро ба хонаи ҳазрати Омина бурд.

Ҳалима хотун нақл мекунад: «Чун ба болини кӯдак расидам, дидам, ки қундоқпеч бар рӯйпӯше аз абрешими сабз ширин хобидааст ва аз Ӯ бӯи мушк ба атроф паҳн мешавад. Дар ҳайрат мондам ва дар як лаҳза чунон дилбастаи Ӯ шудам, ки дилам нашуд Ӯро бедор кунам. Чун дастамро бар синааш ниҳодам, бедор шуд, ба ман нигарист ва табассум кард. Ман бошам, шефтаи он табассум шуда, аз худ бехуд шудам. Сипас, аз тарси он ки модараш чунин кӯдаки зебо ва муборакро ба ман надиҳад, рӯяшро пӯшондам ва фавран Ӯро ба оғӯш гирифтам. Пистони ростамро додам, макидан гирифт. Пистони чапамро додам, намакид. Абдулмутталиб рӯ ба ман карда гуфт: „Муборакат бод! Дар миёни занон ҳеҷ кас набудааст, ки мисли ту ба чунин неъмат расида бошад!“1

Вақте ки Омина хотун фарзанди дилбандашро ба ман дод, гуфт: „Эй Ҳалима, се рӯз пеш овозеро шунидам, ки гуфт: зане, ки писарамро шир медиҳад, аз қабилаи Бани Саъд, аз хонадони Абӯзуайб хоҳад буд.“ Дар ҷавоб ба ӯ гуфтам: „Ман аз қабилаи Бани Саъд ҳастам ва куньяи падарам Абӯзуайб аст.“»

Ҳалима хотун боз нақл кардааст: «Омина хотун ҳодисаҳои бисёри дигарро ба ман нақл кард ва ба ман васиятҳо кард. Ман ҳам хоберо, ки пеш аз омадан ба Макка дида будам, ба ӯ гуфтам ва нақл кардам, ки дар роҳ аз росту чапам садоҳо меомаданд: „Муборакат бод, эй Ҳалима! Шир додан ба он нуре, ки чашмҳоро хира мекунад ва оламҳоро равшан месозад, насиби ту хоҳад шуд.“»

Ҳалима хотун мегӯяд: «Муҳаммад алайҳиссаломро гирифта, аз хонаи ҳазрати Омина берун омадам. Назди шавҳарам рафтам. Вай ҳам ба чеҳраи кӯдаки дар оғӯшам нигариста, аз худ бехуд шуд ва гуфт: „Эй Ҳалима! То ҳол ҳаргиз чеҳраи ба ин зебоӣ надидаам!“ Чун баракатҳоеро дид, ки ҳамин ки Ӯро гирифтем, ба мо рӯ оварданд, гуфт: „Эй Ҳалима! Бидон, ки кӯдаки бисёр муборак ва баландмартабае гирифтаӣ.“ Дар ҷавоб гуфтам: „Валлоҳи, худам ҳам ҳаминро мехостам; ба муродам расидам.“»

Аз лаҳзае, ки Ҳалима хотун ва шавҳараш бо Муҳаммад алайҳиссалом аз Макка ба роҳ баромаданд, аз баракати Ӯ баҳраманд шудан гирифтанд. Хари заифу лоғарашон, ки пештар тез рафта наметавонист, акнун ба аспи тозӣ мемонд. Корвоне, ки бо он омада буданд, хеле пештар ба роҳ баромада ва дур рафта буд, вале онҳо ба корвон расиданд ва аз он пеш гузаштанд. Чун ба сарзамини Бани Саъд расиданд, ба онҳо фаровонӣ ва баракате расид, ки монандаш дида нашуда буд. Пистонҳои ҳайвонҳояшон, ки пештар шири кам медоданд, аз шир лабрез мешуданд. Ҳамсояҳо инро дида, дар ҳайрат монданд ва ба равшанӣ фаҳмиданд, ки ин ба хотири кӯдакест, ки барои шир додан гирифтаанд. Сарвари мо, Паёмбар, аз пистони рости дояаш Ҳалима хотун шир мехӯрд, аммо аз пистони чап намехӯрд.

«Ҳеҷ як аз ниёгони ман зино накардааст. Аллоҳ таъоло маро аз падарони пок ва нек ва аз модарони пок ба дунё овард» Ҳадиси шариф

Онро барои бародари ширияш мегузошт. Дар думоҳагӣ ба хазидан оғоз кард. Дар семоҳагӣ рост меистод ва дар чормоҳагӣ девор-девор роҳ мерафт. Дар панҷмоҳагӣ роҳ рафт ва дар шашмоҳагӣ тез-тез қадам задан гирифт. Ҳафтмоҳа шуда, ба ҳар сӯ мерафт. Дар ҳаштмоҳагӣ фаҳмо ва дар нӯҳмоҳагӣ комилан равшан сухан фармудан гирифт. Дар даҳмоҳагӣ ба тирандозӣ сар кард.

Ҳалима хотун нақл кардааст: «Вақте ки ба сухан оғоз кард, нахустин суханонаш инҳо буданд: „Ло илоҳа иллаллоҳу валлоҳу акбар. Валҳамду лиллоҳи Раббил-оламин.“ Аз он рӯз бе он ки номи Аллоҳ таъолоро ёд кунад, ба ҳеҷ чиз даст дароз накард. Бо дасти чап чизе намехӯрд. Чун роҳ рафтан гирифт, аз ҷойҳое, ки кӯдакон бозӣ мекарданд, дурӣ меҷуст ва ба онҳо мефармуд: „Мо барои ин офарида нашудаем.“ Ҳар рӯз нуре мисли нури офтоб Ӯро фаро мегирифт ва баъд аз Ӯ дур мешуд. Бо моҳ сухан мефармуд ва ҳар гоҳ ба сӯи он ишора мекард, моҳ ҳаракат мекард.»

Аз хушксолӣ сахт ба танг омаданд ва боре ба дуои борон баромаданд. Муҳаммад алайҳиссаломро ҳамроҳ бурда, дуо карданд ва ба ҳурмати Ӯ борони фаровону баракат ёфтанд. Ҳалима хотун нақл мекунад: «Вақте ки Муҳаммад алайҳиссалом дусола шуд, Ӯро аз шир гирифтам. Сипас бо шавҳарам ба Макка рафтем, то Ӯро ба модараш супорем. Аммо ба сабаби Ӯ чунон баракате ёфта будем, ки ҷудо шудан аз Ӯ ва дигар надидани чеҳраи муборакаш барои мо бисёр душвор буд. Аҳволи Ӯро ба модараш нақл кардам. Омина хотун гуфт: „Писарам қадру манзалати бузурге дорад.“ Гуфтам: „Валлоҳи, касеро аз Ӯ муборактар надидаам.“ Сипас баҳонаҳои гуногун оварда, аз Омина хотун хоҳиш кардам, ки андаке дигар назди мо бимонад. Хоҳиши моро рад накард ва иҷозат дод, ки назди мо бимонад. Бо Ӯ боз ба қабилаи худ баргаштем. Ҳамин тавр хонаи мо аз баракат пур шуд; молу дороӣ ва иззати мо афзуд. Ба неъматҳои беҳисоб расидем.»2

Абр болои сари мубораки Ӯ

Ҳалима хотун нақл кард: «Рӯзе Сарвари олам (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) фармуд: „Рӯзҳо бародаронамро намебинам. Сабабаш чист?“ „Онҳо гӯсфанд мечаронанд. Ба хона танҳо шабҳо бармегарданд“, гуфтам. Он гоҳ фармуд: „Маро ҳам бо онҳо бифирист. Ман ҳам гӯсфанд мечаронам.“ Баҳонаҳо оварда, узрҳои бисёр гуфтам. Ниҳоят, барои он ки дилаш хушнуд шавад, гуфтам: „Хуб.“

Рӯзи дигар мӯи муборакашро шона кардам, либосашро пӯшондам ва Ӯро бо бародарони ширияш фиристодам.

Чанд рӯз бо онҳо мерафт ва бармегашт. Рӯзе хоҳари ширияш Шаймо аз саҳро омад. Аз ӯ пурсидам: „Нури дидаам, писарам Муҳаммад куҷост?“ Гуфт: „Дар саҳро.“ Пурсидам: „Ҷигарбандам ба ин гармо чӣ тавр тоб меорад?“ Шаймо ҷавоб дод: „Модарҷон! Ҳаргиз ба Ӯ ҳеҷ бадӣ намерасад. Зеро болои сари муборакаш абре ҳамеша бо Ӯ меравад; ҳамин тавр аз гармии офтоб дар амон аст.“ Гуфтам: „Чӣ мегӯӣ? Наход ин суханонат рост бошад?“ Шаймо қасам хӯрд. Танҳо он гоҳ дилам ором гирифт.

Кушода шудани синаи мубораки Ӯ (шаққи садр)

Боз рӯзе, дар вақти нисфирӯзӣ, бародари ширияш Замра назди ман омада гуфт: „Модарҷон! Зуд давед!.. Ману бародари қурайшиам гӯсфанд мечаронидем. Ногаҳон се марди сабзпӯш омаданд. Бародарамро аз миёни мо гирифта, ба сари кӯҳ бурданд. Ӯро ба пушт хобонданд ва бо корд шикамашро шикофтанд. Вақте ки барои хабар додан ба шумо ба роҳ баромадам, онҳо ҳанӯз дар он ҷо буданд. Намедонам, ки бародарам зинда мондааст ё не.“ Ҳалима хотун идомаи воқеаро чунин нақл кард: Дар он лаҳза хун ба сарам зад. Шитобон ба он ҷо расидем ва Ӯро дидем. Фавран рӯи муборак ва сарашро бӯсидам ва пурсидам: „Эй равшании чашмонам! Эй писарам, эй раҳмати оламиён! Ин чӣ ҳол аст? Ба ту чӣ расид? Кӣ туро озурд?“

Фармуд: „Вақте ки аз хона берун омадам, ду марди сабзпӯшро дидам. Яке офтобаи нуқрагин дар даст дошт ва дигаре тағорае аз зумурруди сабз. Тағора пур аз чизе буд, ки аз барф сафедтар буд. Маро ба сари кӯҳ бурданд. Яке маро ба пушт хобонд. Дар ҳоле ки ман менигаристам, синаамро то нофам шикофт. Ҳеҷ дарду ранҷе ҳис накардам. Дастҳояшонро дарун бурданд ва ҳар чӣ буд, берун оварданд. Онро бо он моддаи сафед шустанд ва ба ҷояш баргардонданд. Сипас яке ба дигаре гуфт: «Бархез, акнун ман вазифаи худро анҷом диҳам», дасташро дарун бурд ва диламро берун овард. Онро ду пора кард, аз он чизи сиёҳе бароварда, дур андохт ва гуфт: «Ин ҳиссаи шайтон дар бадани ту буд. Онро бароварда, дур андохтем. Эй ҳабиби Аллоҳ таъоло! Туро аз васваса3 ва макри шайтон нигоҳ доштем.» Сипас диламро бо чизи латиф ва нарме, ки бо худ доштанд, пур карданд. Онро бо муҳре аз нур муҳр карданд. Хунукии он муҳрро ҳоло ҳам дар тамоми андомам ҳис мекунам. Вақте ки яке аз онҳо дасташро бар ҷои шикофта ниҳод, захмам шифо ёфт. Сипас маро бо даҳ тан аз умматам баркашиданд – ман вазнинтар будам. Маро бо ҳазор тан баркашиданд – боз ман вазнинтар будам. Он гоҳ яке аз онҳо ба дигаре гуфт: «Дигар бас аст, Ӯро баркаш накун. Валлоҳи, агар Ӯро бо тамоми умматаш ҳам баркашӣ, Ӯ вазнинтар хоҳад буд.» Сипас ҳар яке аз онҳо дасту рӯямро бӯсиданд, маро дар ҳамон ҷо гузошта, рафтанд.“ Ҷои шикофта бар синаи муборакаш дида мешуд.»4

Ин ҳодиса, ки бар сари Паёмбари маҳбуби мо омад ва дар ояти аввали сураи Иншироҳи Қуръони карим аз он хабар дода шудааст, «шаққи садр», яъне кушода шудани сина, ном дорад.

Пас аз он ки ба Муҳаммад алайҳиссалом паёмбарӣ хабар дода шуд, баъзе аз асҳоби киром гуфтанд: «Ё Расулаллоҳ! Оё аз худатон ба мо чизе баён мефармоед?» Фармуд: «Ман дуои бобоям Иброҳим ҳастам. Ман муждаи бародарам Исо ҳастам!

Аммо барои модарам, ман хоби ӯ ҳастам. Вақте ки маро дар батн дошт, дид, ки аз ӯ нуре баромад, ки қасрҳои Шомро равшан кард… Ман дар миёни Бани Саъд ибни Бакр шир хӯрдам ва парвариш ёфтам.»

Пас аз он ки Ӯ чорсола шуд, Ҳалима хотун Ӯро ба Макка оварда, ба модараш супурд. Бобояш Абдулмутталиб ба Ҳалима хотун туҳфаҳои бисёр бузург дод ва эҳсонҳо кард. Ҳалима хотун Ӯро дар Макка гузошта, дарди ҷудоиро чунин баён кард: «Гӯё ҷону дилам ҳам бо Ӯ монд.»

«Дар муддате, ки Муҳаммадро (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) шир медодам, аз Ӯ бисёр хушнуд будам. Ҳаргиз чизеро ифлос накард. Рӯзе як бор ва шабе як бор пешоб мекард ва то ҳамон вақти дигар пешоб намекард» Ҳалима хотун

Вафоти модари гиромиаш

Паёмбари маҳбуби мо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) то шашсолагӣ назди модараш калон шуд. Шашсола буд, ки модараш Ӯро ҳамроҳи канизе Умму Айман ном ба Мадина бурд, то хешовандон ва қабри падараш Абдуллоҳро зиёрат кунанд.

Як моҳ он ҷо монданд. Сарвари мо, Паёмбар, дар Мадина дар ҳавзе, ки аз они Бани Наҷҷор буд, шиноварӣ омӯхт. Дар он вақт яке аз донишмандони яҳуд нишонаҳои паёмбариро дар Ӯ дид. Назди Ӯ омада, номашро пурсид. Ӯ фармуд: «Аҳмад.» Он донишманд фарёд зад: «Ин кӯдак паёмбари охирзамон хоҳад шуд!» Ғайр аз ин, баъзе донишмандони дигари яҳуд, ки он ҷо буданд, низ нишонаҳои паёмбариро дар Ӯ диданд ва бо якдигар мегуфтанд, ки Ӯ паёмбар хоҳад шуд.

Умму Айман ин суханонро шунида, ба модари мо ҳазрати Омина хабар дод. Модари муборакаш, аз тарси он ки мабодо ба Ӯ бадие расад, Ӯро гирифта, роҳи бозгашт ба Маккаро пеш гирифт. Чун ба ҷое расиданд, ки Абво ном дошт, модари мо ҳазрати Омина бемор шуд. Бемориаш вазнин гашт ва пайдарпай беҳуш мешуд.

Ба писари маҳбубаш Муҳаммад алайҳиссалом, ки дар болинаш истода буд, нигариста гуфт: «Эй писари он касе, ки бо лутфу ёрии Аллоҳ таъоло, ба ивази сад шутур, аз тири даҳшатноки марг раҳоӣ ёфт! Аллоҳ таъоло туро муборак гардонад. Агар он чи дар хоб дидам, рост барояд, ту аз ҷониби Аллоҳ таъоло, ки соҳиби ҷалол ва бахшиши фаровон аст, фиристода хоҳӣ шуд, то ҳалол ва ҳаромро ба фарзандони Одам хабар диҳӣ. Ҷаноби Ҳақ туро аз бутҳо ва бутпарастӣ, ки аз қадим дар миёни қавмҳо ҳаст, нигоҳ хоҳад дошт ва ҳифз хоҳад кард.» Сипас ин байтҳоро хонд:

Ҳар нав кӯҳна мешавад, ҳар зинда мемирад,
Ҳар бисёр аз миён меравад – кист, ки ҷавон монад?
Ман ҳам хоҳам мурд, танҳо дар ин аз дигарон ҷудоям:
Туро ман ба дунё овардам – ин аст шарафи ман.
Аз худ фарзанди неке боқӣ мегузорам,
Чашмонамро бастам, дилам осуда аст.
Номам ҷовидона бар забонҳо хоҳад монд,
Ва муҳаббати ту дар дилҳо зинда хоҳад монд.

Сипас вафот кард ва дар ҳамон ҷо ба хок супурда шуд. Модари мо Омина ҳангоми вафот бистсола буд. Умму Айман Сарвари оламиёнро ҳамроҳи худ гирифта, пас аз сафари чандрӯза ба Макка овард ва ба бобояш Абдулмутталиб супурд.5

Модар ва падари Ӯ мӯъмин буданд

Падар ва модари Ҳабиби акрам (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) бар дини Иброҳим алайҳиссалом буданд,6 яъне мӯъмин буданд. Олимони ислом хабар додаанд, ки онҳо бар дини Иброҳим алайҳиссалом буданд; пас аз он ки ба Муҳаммад алайҳиссалом паёмбарӣ хабар дода шуд, барои он ки аз уммати Ӯ бошанд, зинда гардонида шуданд, калимаи шаҳодатро шунида, бар забон оварданд ва бад-ин тариқ аз ин уммат низ гаштанд.7

Назди бобои муборакаш

Муҳаммад алайҳиссалом то ҳаштсолагӣ назди бобояш калон шуд. Бобояш Абдулмутталиб дар Макка марди маҳбуби ҳама буд ва корҳои гуногунро идора мекард; ботамкин, сабур, хушахлоқ, ростқавл, ҷавонмард ва саховатманд буд. Фақиронро сер мекард, ҳатто ба ҳайвонҳои гуруснаву ташна хӯрок медод.

Ба Аллоҳ таъоло ва охират имон дошт. Аз бадӣ парҳез мекард ва аз ҳамаи одатҳои зишти давраи ҷоҳилият (нодонӣ) дурӣ меҷуст. Дар Макка ба зулму беадолатӣ роҳ намедод ва меҳмононро бо эҳтиром пазироӣ мекард. Одат карда буд, ки дар моҳи рамазон дар кӯҳи Ҳиро хилват нишинад. Абдулмутталиб кӯдаконро дӯст медошт ва дилаш пур аз шафқат буд; набераи маҳбубашро ба бағал мефишурд ва шабу рӯз Ӯро аз худ ҷудо намекард. Ба Ӯ муҳаббат ва шафқати бисёр нишон медод. Дар сояи Каъба бо Ӯ бар нишастгоҳи махсуси худ менишаст ва ба касоне, ки мехостанд Ӯро аз ин кор боздоранд, мегуфт: «Писарамро гузоред, қадри Ӯ баланд аст.»8 Ба Умму Айман, дояи Сарвари мо, Паёмбар, борҳо таъкид мекард, ки Ӯро хуб нигоҳубин кунад: «Писарамро хуб нигоҳ дор. Аҳли китоб дар бораи писарам мегӯянд: „Ӯ паёмбари ин уммат хоҳад буд.“» Умму Айман гуфтааст: «Ҳаргиз надидам, ки дар кӯдакӣ аз гуруснагӣ ё ташнагӣ шикоят кунад. Субҳҳо як ҷуръа аз оби Замзам менӯшид. Вақте ки мехостем ба Ӯ таом диҳем, мефармуд: „Намехоҳам, серам.“»

Абдулмутталиб вақте ки мехобид ё дар ҳуҷрааш танҳо буд, ба ҳеҷ кас ғайр аз Ӯ иҷозат намедод, ки назди ӯ дарояд. Бо меҳрубонӣ Ӯро ба бағал мегирифт, навозиш мекард ва аз гуфтору рафтораш беҳад шод мешуд. Сари дастархон Ӯро дар паҳлӯи худ менишонд, бар зонуяш мегузошт, беҳтарин ва болаззаттарин хӯрокро ба Ӯ медод ва то Ӯ намеомад, сари дастархон наменишаст. Дар бораи Ӯ хобҳои бисёр дид ва шоҳиди ҳодисаҳои зиёде гашт.

Боре дар Макка хушксолӣ ва қаҳтӣ шуд. Абдулмутталиб бино бар хобе, ки дида буд, дасти Муҳаммад алайҳиссаломро гирифта, ба кӯҳи Абӯқубайс баромад ва дуо кард: «Илоҳо, ба ҳурмати ин кӯдак моро бо борони пурбаракат шодмон кун!» Дуояш қабул шуд ва борони фаровон борид. Шоирони он замон дар бораи ин ҳодиса шеърҳо гуфтанд.

Роҳиби наҷронӣ

Рӯзе Абдулмутталиб дар назди Каъба нишаста буд, ки роҳибе аз Наҷрон назди ӯ омада, бо ӯ ба гуфтугӯ пардохт. Дар аснои сухан гуфт: «Хондаем, ки сифатҳои паёмбаре, ки дар охир аз фарзандони Исмоил хоҳад омад, дар китобҳо навишта шудааст. Ин ҷо, яъне Макка, зодгоҳи Ӯст. Сифатҳояш чунину чунон аст!» ва онҳоро як-як шумурд. Дар ҳамин вақт Паёмбари маҳбуби мо назди онҳо омад. Роҳиби наҷронӣ бодиққат ба Ӯ нигаристан гирифт; сипас наздик рафта, ба чашмон, пушт ва пойҳояш нигарист ва бо ҳаяҷон гуфт:

«Ҷаноби Ҳақ туро аз бутҳо ва бутпарастӣ, ки аз қадим дар миёни қавмҳо ҳаст, нигоҳ хоҳад дошт ва ҳифз хоҳад кард» Омина хотун

«Ҳамин аст, худи Ӯст. Оё ин кӯдак аз насли туст?» Абдулмутталиб гуфт: «Писари ман аст!» Роҳиби наҷронӣ гуфт: «Бино бар он чи дар китобҳо хондаем, падари Ӯ набояд зинда бошад!» Абдулмутталиб гуфт: «Ӯ писари писари ман аст. Падараш пеш аз валодати Ӯ, вақте ки модараш ҳанӯз ҳомила буд, вафот кард.» Роҳиб гуфт: «Акнун рост гуфтӣ.» Он гоҳ Абдулмутталиб ба писаронаш гуфт: «Бишнавед, ки дар бораи бародарзодаатон чӣ мегӯянд; Ӯро пос доред ва хуб нигоҳ доред.»

Вафоти бобои муборакаш

Чун вафоти Абдулмутталиб наздик шуд, писаронашро ҷамъ карда гуфт: «Вақти он расидааст, ки аз ин дунё ба охират рахт бандам. Ягона андешаам ин ятим аст. Кош умрам дарозтар мебуд, то ин хизматро бо муҳаббат идома медодам! Аммо чӣ метавон кард? Умр вафо намекунад. Акнун дилу забонам дар оташи ин ҳасрат месӯзад. Мехоҳам ин гавҳарро ба яке аз шумо амонат супорам. Кадоме аз шумо ҳаққи Ӯро чунон ки шоиста аст, нигоҳ медорад ва дар хизматаш кӯтоҳӣ намекунад?» Абӯлаҳаб зону зада гуфт: «Эй сарвари араб! Агар касеро дар назар доред, ки ин амонатро ба ӯ супоред, чӣ хуб; вагарна ин хизматро ман ба уҳда мегирам.» Абдулмутталиб ба ӯ гуфт: «Моли бисёр дорӣ, аммо дилат сахт ва раҳматат андак аст. Дили ятим бошад захмӣ ва нозук аст, зуд мешиканад.» Баъзе аз писарони дигар низ ҳамин хоҳишро такрор карданд. Абдулмутталиб хислатҳои ҳар якеро гуфта, ҳеҷ кадомро қабул накард. Навбат ба Абӯтолиб расид. Вай гуфт: «Ман инро аз ҳама бештар мехоҳам. Аммо то калонҳо ҳастанд, пешдастӣ кардан шоиста набуд. Молам андак аст, вале вафодориам аз вафодории бародаронам бештар аст.» Абдулмутталиб гуфт: «Рост мегӯӣ. Ту сазовори ин хизматӣ. Аммо ман дар ҳар кор бо худи Ӯ машварат мекунам ва мувофиқи хости Ӯ рафтор мекунам ва ҳар бор ба натиҷаи дуруст мерасам. Дар ин бора ҳам бо Ӯ машварат мекунам. Ҳар кадоми шуморо, ки Ӯ интихоб кунад, ман ҳам қабул мекунам.»

Сипас ба Паёмбари маҳбуби мо рӯ оварда, пурсид: «Эй нури дидаам! Бо ҳасрати ту рӯ ба охират овардам. Аз ин амакҳоят кадомашро интихоб мекунӣ?»

Сарвари мо, Паёмбар, ҳамон дам бархост, даст ба гардани Абӯтолиб андохт ва бар зонуяш нишаст. Абдулмутталиб сахт осуда гашт ва гуфт: «Ҳамд Аллоҳ таъолоро. Ман ҳам ҳаминро мехостам.» Сипас ба Абӯтолиб рӯ оварда, пурсид: «Эй Абӯтолиб! Ин гавҳар на меҳри падар дидааст ва на меҳри модар. Пас чунон ки шоиста аст, ба Ӯ нигоҳубин кун ва бар Ӯ биларз. Ман туро аз фарзандони дигарам бартар медонам. Ин амонати бузург ва бисёр гаронбаҳоро ба ту супурдам, зеро ту ва падари Ӯ аз як модаред. Ӯро чунон нигоҳ дор, ки ҷони худро нигоҳ медорӣ. Оё ин васияти маро қабул кардӣ?» Ҷавоб дод: «Оре, қабул кардам.» Он гоҳ Абдулмутталиб Паёмбари маҳбуби моро ба оғӯш кашид, сари муборак ва рӯяшро бӯсид ва бӯид. Сипас гуфт: «Ҳама гувоҳ бошед: ҳаргиз бӯе хуштар аз ин набӯидаам ва чеҳрае зеботар аз ин надидаам.»9

Дар паноҳи Абӯтолиб

Пас аз вафоти бобояш Сарвари коинот (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) аз ҳаштсолагӣ назди амакаш Абӯтолиб зиндагӣ кардан гирифт ва дар паноҳи ӯ калон шуд. Абӯтолиб он вақт мисли падараш Абдулмутталиб аз бузургони Қурайш дар Макка буд; мардум ӯро дӯст медоштанд, эҳтиром мекарданд ва суханашро мешуниданд. Вай ҳам ба Сарвари мо, Паёмбар, муҳаббат ва шафқати бисёр нишон медод. Ӯро аз фарзандони худ бештар дӯст медошт; бе Ӯ на мехобид ва на ба ҷое мерафт ва мегуфт: «Ту бисёр пурхайр ва бисёр муборакӣ!» Абӯтолиб то Ӯ даст дароз намекард, ба хӯрдан сар намекард; мехост, ки аввал Ӯ сар кунад. Гоҳе барояш дастархони ҷудогона мегустурдонд. Субҳҳо чун бедор мешуд, медиданд, ки чеҳрааш мисли моҳ медурахшад ва мӯяш шонакарда аст. Абӯтолиб моли зиёде надошт ва оилааш калон буд. Пас аз он ки Расули акрамро (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) дар паноҳи худ гирифт, ба фаровонӣ ва баракат расид. Вақте ки аз хушксолие, ки дар Макка рӯй дода буд, мардум ба тангӣ афтоданд, Абӯтолиб Ӯро назди Каъба бурд ва дуо кард. Ба баракати Ӯ борони фаровон борид ва мардум аз хушксолӣ ва қаҳтӣ раҳоӣ ёфтанд.10

Аз насли Ғолиб паёмбаре бархоҳад хост,
Миёни Замзам ва Ҳаҷар хоҳад истод.
Бо ҳамаи мардуми шаҳр Ӯро ёрӣ кунед,
Эй фарзандони Омир, саодат дар ёрии Ӯст.

«Вақти он расидааст, ки аз ин дунё ба охират рахт бандам. Ягона андешаам ин ятим аст. Кош умрам дарозтар мебуд, то ин хизматро бо муҳаббат идома медодам! Аммо чӣ метавон кард? Умр вафо намекунад. Акнун дилу забонам дар оташи ин ҳасрат месӯзад» Абдулмутталиб

Сафари Макка – Бусро

Роҳиб Баҳиро

Паёмбари маҳбуби мо тақрибан дувоздаҳсола буд, ки рӯзе дид, Абӯтолиб барои сафари тиҷоратӣ тайёрӣ мебинад. Чун фаҳмид, ки Ӯро бо худ бурдан намехоҳад, ғамгин шуд ва ба Абӯтолиб фармуд: «Маро дар ин шаҳр ба кӣ месупорӣ? На падаре дорам ва на касе, ки бар ман дил сӯзонад!..» Ин сухан ба Абӯтолиб сахт таъсир кард ва қарор дод, ки Ӯро ҳам бо худ барад. Пас аз сафари дароз корвони тиҷоратӣ дар Бусро, дар наздикии дайри масеҳиён, барои истироҳат фуруд омад.11

Дар он дайр роҳибе Баҳиро ном зиндагӣ мекард. Ин роҳиби донишманд пештар аз олимони яҳуд буд ва баъдтар масеҳӣ шуда буд. Вай китобе дошт, ки дастбадаст гашта, пинҳон нигоҳ дошта мешуд, ва ба саволҳо аз рӯи он ҷавоб медод. Корвони Қурайш дар солҳои пешин борҳо аз он ҷо гузашта буд, вале ӯ ба он ҳеҷ эътибор намедод. Ҳар субҳ ба боми дайр баромада, ба самте, ки корвонҳо аз он меомаданд, менигарист ва бо кунҷковӣ чашм ба роҳи чизе буд. Ин бор бошад, ба роҳиб Баҳиро ҳоле рӯй дод ва бо ҳаяҷон аз ҷояш парид. Зеро чун корвони Қурайш аз дур намоён шуд, дид, ки болои сари онҳо абре ҳамроҳашон равон аст. Он абр бар Сарвари мо, Паёмбар, соя афканда буд. Вақте ки корвон фуруд омад, Баҳиро дид, ки шохаҳои дарахте, ки Ҳабиби акрам зери он нишаста буд, бар Ӯ хам шудаанд, ва ҳаяҷонаш боз ҳам афзуд. Дарҳол амр дод, ки дастархонҳо густаранд. Сипас одам фиристода, ҳамаи аҳли корвони Қурайшро ба таом даъват кард. Корвониён Паёмбари маҳбуби моро назди бору колои худ гузошта, назди роҳиб рафтанд. Баҳиро ба омадагон бодиққат нигариста пурсид: «Эй ҷамоати Қурайш, оё дар миёни шумо касе ҳаст, ки ба таом наомада бошад?» Гуфтанд: «Оре, як нафар ҳаст.» Зеро қурайшиён омада буданд, вале абр ҳанӯз дар он ҷо буд, ва роҳиб инро дида, фаҳмида буд, ки касе дар корвон мондааст. Роҳиб Баҳиро исрор кард, ки Ӯ ҳам биёяд. Ҳамин ки омад, Баҳиро бодиққат ба Ӯ нигаристан ва Ӯро аз назар гузарондан гирифт. Аз Абӯтолиб пурсид: «Оё ин кӯдак аз насли туст?» Абӯтолиб гуфт: «Писарам аст.» Баҳиро гуфт: «Дар китобҳо навишта шудааст, ки падари ин кӯдак зинда нахоҳад буд; Ӯ писари ту нест.» Ин бор Абӯтолиб ҷавоб дод: «Ӯ писари бародари ман аст.» Баҳиро пурсид: «Падараш чӣ шуд?» Гуфт: «Падараш андаке пеш аз валодати Ӯ вафот кард.» Баҳиро гуфт: «Рост гуфтӣ. Модараш чӣ шуд?» Абӯтолиб ҷавоб дод: «Вай ҳам вафот кард.» Баҳиро «Рост гуфтӣ» гӯён ба Сарвари мо, Паёмбар, рӯ овард ва аз Ӯ хост, ки ба номи бутҳо қасам хӯрад. Аммо Паёмбари маҳбуби мо ба ӯ фармуд: «Аз ман нахоҳ, ки ба бутҳо қасам хӯрам. Дар ҷаҳон барои ман душмане бузургтар аз онҳо нест. Ман аз онҳо безорам.»

Он гоҳ Баҳиро Ӯро ба номи Аллоҳ таъоло қасам дода, пурсид: «Оё мехобӣ?» Фармуд: «Чашмонам мехобанд, аммо дилам намехобад.»

Баҳиро боз бисёр саволҳо дод ва ҷавоб гирифт. Ҷавобҳо айнан ба китобҳое, ки пештар хонда буд, мувофиқ меомаданд. Сипас ба чашмони мубораки Паёмбари маҳбуби мо нигариста, аз Абӯтолиб пурсид:

«Гувоҳӣ медиҳам, ки ту расули Аллоҳ таъоло ҳастӣ!.. Ин аст Сарвари оламиён… Ин аст Расули Парвардигори оламиён… Ин аст он паёмбари бузург, ки Аллоҳ таъоло Ӯро раҳмате барои оламиён фиристод!» Роҳиб Баҳиро

– «Оё ин сурхӣ ҳамеша дар чашмони мубораки Ӯ ҳаст?»

– «Оре, ҳаргиз надидаем, ки аз миён равад», – гуфт.

Баҳиро дид, ки ин нишона ҳам мувофиқ аст, ва барои он ки дилаш ба яқини комил расад, хост муҳри нубувватро бубинад. Аммо Сарвари мо, Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва саллам), аз рӯи адаб намехост пушти муборакашро луч кунад.

Он гоҳ амакаш гуфт: «Эй нури дидаам! Ин орзуяшро ҳам ба ҷо овар!» Паёмбар пушти муборакашро кушод, ва Баҳиро муддати дароз муҳри нубувватро дар тамоми зебоиаш сер-сер тамошо кард. Бо ҳаяҷон онро бӯсид ва аз чашмонаш ашк мисли сел ҷорӣ шуд. Сипас гуфт:

– «Гувоҳӣ медиҳам, ки ту расули Аллоҳ таъоло ҳастӣ!» Овозашро боз ҳам баландтар карда, гуфт: «Ин аст Сарвари оламиён… Ин аст Расули Парвардигори оламиён… Ин аст он паёмбари бузург, ки Аллоҳ таъоло Ӯро раҳмате барои оламиён фиристод…»

Қурайшиёне, ки дар он ҷо буданд, дар ҳайрат монда гуфтанд: «Қадри Муҳаммад назди ин роҳиб чӣ қадар баланд будааст!»

Сипас Баҳиро рӯ ба Абӯтолиб карда гуфт:

– «Ин охирин ва шарифтарини паёмбарон аст. Дини Ӯ дар саросари замин паҳн хоҳад шуд ва динҳои пешинро мансух хоҳад кард. Ин кӯдакро ба Шом набар. Зеро Бани Исроил душмани Ӯянд. Метарсам, ки ба бадани муборакаш осебе расонанд. Дар бораи Ӯ аҳдҳо ва паймонҳои бисёре гирифта шудааст (аҳд ва мисоқ).»

Абӯтолиб пурсид:

– «Он аҳдҳо ва паймонҳо чист?» Баҳиро ҷавоб дод:

– «Аллоҳ таъоло аз ҳамаи паёмбарон, ва дар охир аз Исо алайҳиссалом, паймон гирифт, ки ба умматҳои худ хабар диҳанд, ки паёмбари охирзамон хоҳад омад.»

Пас аз ин суханони Баҳиро Абӯтолиб аз рафтан ба Шом даст кашид, колояшро дар Бусро фурӯхт ва ба Макка баргашт.12 Он чи аз Баҳиро шунида буд, то охири умр дар гӯши Абӯтолиб садо медод. Сарвари мо, Паёмбарро боз ҳам бештар дӯст медошт, то дами марг Ӯро нигаҳбонӣ кард ва дар ҳар кор ба Ӯ мададгор буд.

Сафар ба Яман бо амакаш Зубайр

Паёмбари маҳбуби мо, ки бо ҳамаи аҳволаш соҳиби фазилату зебоӣ ва инсони беҳамто буд, калон шуда, ба ҳабдаҳсолагӣ расид. Дар ҳамин вақт амакаш Зубайр, ки барои тиҷорат ба Яман мерафт, Ӯро бо худ бурд, то тиҷораташ пурбаракат шавад. Дар ин сафар ҳам аз Ӯ ҳолҳои аҷиби бисёре дида шуд. Вақте ки ба Макка баргаштанд, ин ҳолҳои Ӯро нақл карданд ва дар миёни қабилаи Қурайш ин сухан вирди забонҳо шуд: «Қадри Ӯ хеле баланд хоҳад буд.»13